راز بقا: اگر روزی کنار یک برکه یا رودخانه دو سنجاقک را دیدید که به هم متصل شدهاند و بدنشان شکلی شبیه قلب ساخته است، احتمالاً شاهد یکی از عجیبترین رفتارهای تولیدمثلی در دنیای حشرات هستید.
این حالت در سنجاقکها به «چرخ جفتگیری» یا mating wheel معروف است. ماجرا از جایی شروع میشود که نر با زائدههای انتهای بدن خود، ماده را از قسمت پشت سر نگه میدارد. سپس ماده بدنش را خم میکند و بخش انتهایی بدنش را به اندام تناسلی ثانویه نر میرساند تا انتقال اسپرم انجام شود. به این ترتیب، بدن دو سنجاقک در کنار هم یک شکل دایرهای یا قلبمانند ایجاد میکند.
چرا سنجاقکها در همین حالت پرواز میکنند؟
قسمت شگفتانگیز ماجرا اینجاست: سنجاقکها فقط روی یک شاخه یا سطح ثابت نمیمانند. در برخی گونهها، جفت میتواند در حالی که به هم متصل هستند، پرواز کند.
این توانایی تا حد زیادی به مهارت خارقالعاده سنجاقکها در کنترل پرواز مربوط است. آنها چهار بال دارند و میتوانند حرکت و زاویه هر بال را بهصورت مستقل کنترل کنند؛ قابلیتی که به آنها اجازه میدهد در هوا معلق بمانند، جهتشان را تغییر دهند و مانورهای بسیار دقیق انجام دهند.
بنابراین تصویری که برای ما شبیه یک «قلب پرنده» در هوا به نظر میرسد، در واقع بخشی از یک فرایند کاملاً زیستی و دقیق است.
ماجرا فقط یک جفتگیری ساده نیست
رفتار تولیدمثلی سنجاقکها حتی از چیزی که در نگاه اول دیده میشود پیچیدهتر است. نر پیش از جفتگیری، اسپرم را از بخش انتهایی بدن خود به اندام تناسلی ثانویهای در قسمت جلوییتر شکم منتقل میکند. سپس ماده بدنش را خم میکند تا اسپرم را دریافت کند.
در برخی گونهها، نر حتی میتواند اسپرم نرهای قبلی را از دستگاه تولیدمثلی ماده خارج کند؛ بنابراین رقابت میان نرها فقط به پیدا کردن جفت ختم نمیشود و میتواند تا مرحله بعد از جفتگیری نیز ادامه داشته باشد.
بعد از جفتگیری، ماده معمولاً به سمت آب میرود و تخمهایش را روی یا داخل گیاهان آبزی، گلولای یا مستقیماً در آب قرار میدهد. زندگی نسل بعدی سنجاقک از همین محیطهای آبی آغاز میشود.
پس آنچه در عکسها شبیه زیباترین «قلب» طبیعت دیده میشود، در واقع یکی از پیچیدهترین هماهنگیهای رفتاری و حرکتی دنیای حشرات است؛ دو شکارچی هوایی که حتی هنگام تولیدمثل هم باید تعادل و کنترل پروازشان را حفظ کنند.