مار موش خوار ایرانی یا «خونهمار» و «سیاهمار»؛ اسرار مار سیاه جنگلهای شمال فاش شد!
راز بقا: در دل جنگلهای انبوه هیرکانی، جایی که مه صبحگاهی میان درختان کهنسال میپیچد و صدای پرندگان با خشخش برگها درهم میآمیزد، خزندگان گوناگونی زندگی میکنند که هر یک بخشی از رازهای طبیعت شمال ایران را در خود نهفته دارند. در میان این جانوران، ماری وجود دارد که نامش برای بسیاری از ساکنان گیلان و مازندران آشناست؛ ماری که با دیدنش اغلب ترس و نگرانی در چهره مردم نمایان میشود. این خزنده که با نام «مار موشخوار ایرانی» شناخته میشود، در گیلان به «خونهمار» یا «سیاهمار» و در مازندران به «بومهمِر» شهرت دارد.
اولین چیزی که توجه هر بینندهای را جلب میکند، ظاهر خاص این مار است. بدن کشیده و عضلانی آن با فلسهایی پوشیده شده که رنگی سیاه و براق دارند. زمانی که نور خورشید بر بدنش میتابد، انعکاسی رنگینکمانی بر سطح فلسها دیده میشود؛ جلوهای که به آن ظاهری اسرارآمیز و حتی هراسانگیز میبخشد. همین رنگ تیره و درخشان باعث شده بسیاری از مردم تصور کنند با یکی از خطرناکترین مارهای منطقه روبهرو شدهاند.
این تصور زمانی پررنگتر میشود که مار احساس خطر کند. مار موشخوار ایرانی در چنین شرایطی رفتاری تدافعی و گاه تهاجمی از خود نشان میدهد. بدنش را جمع میکند، سر را بالا میآورد، با صدای بلند فوت میکشد و حتی ممکن است به سمت مزاحم حمله نمایشی انجام دهد. چنین رفتاری برای بسیاری از افراد نشانهای از سمی و خطرناک بودن حیوان تلقی میشود، در حالی که واقعیت چیز دیگری است.
مار موشخوار ایرانی برخلاف شهرتی که در میان مردم دارد، جزو مارهای غیرسمی محسوب میشود و برای انسان خطری جدی ایجاد نمیکند. این مار شکارچی ماهری است که بخش عمده رژیم غذاییاش را موشها و جوندگان تشکیل میدهند؛ جانورانی که میتوانند به مزارع، انبارها و محصولات کشاورزی آسیب بزنند. به همین دلیل، حضور این مار در طبیعت و حتی در حاشیه روستاها نقشی مهم در کنترل جمعیت جوندگان ایفا میکند.
با این حال، سالها باورهای محلی و ترسهای نسل به نسل منتقلشده باعث شده این گونه اغلب قربانی سوءتفاهم شود. بسیاری از مارهای موشخوار تنها به دلیل ظاهر ترسناک یا رفتار دفاعیشان کشته میشوند، در حالی که آنها از مفیدترین خزندگان جنگلهای شمال به شمار میروند. کارشناسان حیات وحش معتقدند شناخت بهتر این گونه میتواند به کاهش تعارض میان انسان و حیات وحش کمک کند.
امروز اگر در یکی از جادههای جنگلی گیلان یا مازندران، میان سایهروشن درختان هیرکانی، ناگهان ماری سیاهرنگ با درخششی رنگینکمانی مشاهده کردید، احتمال زیادی وجود دارد که با همین ساکن قدیمی جنگلهای شمال روبهرو شده باشید؛ ماری که بیش از آنکه شکارچی انسان باشد، نگهبان خاموش تعادل طبیعت و دشمن جوندگان مزاحم است. ترس و افسانهها چهرهای هولناک از او ساختهاند، اما واقعیت این است که مار موشخوار ایرانی یکی از ارزشمندترین اعضای اکوسیستم جنگلهای هیرکانی به شمار میرود.
روایت اسماعیل عموزاد محیطبان جنگلهای هیرکانی درباره این مار را بخوانید:
اسماعیل عموزاد محیط بان با انتشار فیلمی از مار موش خوار ایرانی که در مازندران با نام مار سیاه یا شناخته میشود نوشت: مار سیاه پشتبوم (Elaphe quatuorlineata) یکی از مارهای زیبای ایران است که به دلیل رنگ و الگوی خاص خود شناخته میشود. این مار در مناطق مختلف کشور، بهویژه در مناطق کوهستانی، دشتها و اطراف خانهها زندگی میکند. نام این مار به دلیل تمایل آن به زندگی در نزدیکی ساختمانها، پشتبامها و مکانهای مشابه انتخاب شده است.
ویژگیهای ظاهری «بومهمِر»
رنگ بدن معمولاً سیاه یا قهوهای تیره با خطوط مایل به زرد یا سفید در طول بدن است.
بدنی کشیده و باریک با طولی که معمولاً بین ۱٫۵ تا ۲ متر میرسد.
سر این مار بهطور معمول از بدن آن باریکتر است و اندازه چشمها نسبتاً بزرگ است که به آن دید خوبی در شکار میدهد.
رفتار و تغذیه خونه مار یا سیاه مار
شکارچی ماهر؛ این مار بهطور عمده از پرندگان، جوندگان و تخمهای پرندگان تغذیه میکند. با سرعت و دقت بسیار بالا به شکار میپردازد. زندگی در نزدیکی انسانها؛ این مار معمولاً در مکانهای داغ و خشک مانند پشتبامها، خرابهها و اطراف خانهها پناه میگیرد، جایی که میتواند به راحتی از گرما بهرهبرداری کند.
خطر یا بیخطر؟
مار سیاه پشتبوم بهطور عمومی سمی نیست و به انسانها حمله نمیکند. با این حال، به دلیل اندازه بزرگ و ظاهر ترسناک خود ممکن است مردم آن را خطرناک بدانند. در واقع این مار بهطور معمول به انسانها حمله نمیکند و ترجیح میدهد از آنها دور بماند.
اهمیت زیستمحیطی و تهدیدات سیاه مار یا خونه مار یا همان مار موش خوار
این مار نقش مهمی در کنترل جمعیت جوندگان و پرندگان کوچک دارد و به تعادل اکوسیستم کمک میکند.
تهدیدات: تغییرات اقلیمی، تخریب زیستگاهها و شکار بیرویه از تهدیدهای اصلی برای این گونه است.
حفظ مار سیاه پشتبوم و دیگر گونههای مشابه، بخشی از تلاش برای حفظ تنوع زیستی و توازن طبیعت است.
ویدئو | اجتماع ترسناک افعیهای زنجانی در زیر یک سنگ که برای اولین بار فیلمبرداری شده است!
(ویدئو) صحنه شگفتانگیز از بلعیده شدن کامل یک تخم توسط مار تخمخوار
اسرار «مار دو سر» ترسناکترین مار دنیا؛ چگونه به دنیا میآید، چطور جفتگیری میکند؟ و کدام سر، مار را کنترل میکند؟
ارسال نظر