راز بقا: به تازگی فیلمی از یک توله سیاهگوش کمیاب که احتمالا توسط سگهای گله زخمی شده است در فضای مجازی منتشر شده، این ویدئو زنگ خطر درباره حفاظت از محیط زیست و کنترل سگهای وحشی و سگهای گله را بیش از پیش به صدا درآورده است.
محمدعلی رونیاسی، پژوهشگر حیات وحش، در ارتباط با ویدئویی که در فضای مجازی دست به دست میشود به راز بقا گفت: «نزدیک شدن به تولههای حیات وحش و حمله سگهای گله میتواند آسیبهای جبرانناپذیری برای آنها به همراه داشته باشد. از چوپانان میخواهیم از نزدیک شدن و دست زدن به تولهها خودداری کنند و سگهای گله را بهدرستی کنترل و مدیریت کنند.»
این عکاس حیات وحش و پژوهشگر ادامه داد: «رها بودن سگهای گله و نبود نظارت کافی بر آنها، هر ساله باعث تلف شدن شمار زیادی از حیوانات وحشی، بهویژه تولهها، میشود. بیتوجهی به این موضوع، علاوه بر خسارت به طبیعت، برکت را نیز از زندگی انسان میگیرد؛ چرا که جان موجودی بیگناه به ناحق گرفته میشود.»
سیاهگوش؛ گنج ناشناخته ایران
در دل جنگلهای هیرکانی و دامنههای صخرهای البرز، شکارچی خاموشی زندگی میکند که کمتر کسی شانس دیدنش را پیدا میکند؛ سیاهگوش اوراسیایی (Lynx lynx)، یا وشق اوراسیایی. یکی از کمیابترین و مرموزترین گربهسانان ایران. این گونه ارزشمند را میتوان از طرههای سیاه و بلند حدود چهار سانتیمتری در نوک گوشهایش شناخت؛ ویژگیای که در کنار جثه تنومند، ظاهری باشکوه و منحصربهفرد به آن بخشیده است.
سیاهگوش ایرانی بیشتر در مناطق کوهستانی و جنگلی شمال و شمالغرب کشور زندگی میکند؛ از ارتفاعات البرز گرفته تا استانهای آذربایجان شرقی، آذربایجان غربی و اردبیل، از جمله منطقه آقداغ خلخال. جمعیتهایی از این گربهسان همچنین در جنگلهای هیرکانی، مانند مناطق جنگلی رودسر، مشاهده شدهاند. با این حال، به دلیل رفتار پنهانکارانه و جمعیت اندک، مشاهده آن در طبیعت اتفاقی بسیار نادر به شمار میرود.
زیرگونهای که در ایران زندگی میکند با نام Lynx lynx dinniki شناخته میشود؛ زیرگونهای که پژوهشگران آن را یکی از ناشناختهترین جمعیتهای سیاهگوش در جهان میدانند و هنوز اطلاعات زیادی درباره وضعیت دقیق آن در دست نیست.
سیاهگوش بیشتر در تاریکی شب یا ساعات آرام روز به شکار میپردازد. رژیم غذایی آن عمدتاً شامل جوندگان، خرگوشها و دیگر پستانداران کوچک است و با تکیه بر قدرت استتار، شنوایی فوقالعاده و حملهای برقآسا، طعمه خود را غافلگیر میکند. این شکارچی در طبیعت میتواند تا حدود ۲۱ سال عمر کند و معمولاً در هر زایمان سه تا چهار توله به دنیا میآورد؛ تولههایی که در نخستین ماههای زندگی بهشدت آسیبپذیر هستند و کوچکترین مزاحمت یا حضور انسان و سگهای گله میتواند جان آنها را به خطر بیندازد.
سیاهگوش با کاراکال فرق دارد!
یکی از اشتباهات رایج، یکسان دانستن سیاهگوش با کاراکال است. هرچند هر دو گونه در انتهای گوشهای خود موهای بلند و سیاه دارند، اما تفاوتهای مهمی میان آنها وجود دارد. کاراکال جثهای کوچکتر دارد، بیشتر در زیستگاههای بیابانی و استپی زندگی میکند و از نظر علمی گونهای کاملاً متفاوت از سیاهگوش به شمار میرود.
امروز بزرگترین تهدید برای بقای این گربهسان ارزشمند، نه شکار طبیعی، بلکه فعالیتهای انسانی است. تخریب و تکهتکه شدن زیستگاهها، تغییر کاربری اراضی، شکار غیرقانونی و همچنین رها بودن سگهای گله در طبیعت، هر سال جان بسیاری از حیوانات وحشی، بهویژه تولهها را میگیرد. به همین دلیل، سازمان حفاظت محیط زیست و کارشناسان حیات وحش، پایش و حفاظت از زیستگاههای سیاهگوش را در پارکهای ملی و مناطق حفاظتشده با حساسیت ویژه دنبال میکنند؛ زیرا بقای این شکارچی کمنظیر، به معنای حفظ یکی از ارزشمندترین حلقههای زنجیره حیات در طبیعت ایران است.
سیاهگوشی که در پروژه احیای نژاد در ایران تلف شد
تصویری از یک سیاهگوش اوراسیایی که چند سال پیش برای احیای نژاد این گربه سان ارزشمند به پارک پردیسان منتقل شد اما پروژه موفق نبود
