ثبت لحظه‌های تماشایی از جست‌وخیز آهوهای گواتردار ایرانی پس از نخستین باران پاییزی کرمانشاه

راز بقا: آهوی گواتردار ایرانی با نام علمی Gazella subgutturosa یکی از گونه‌های خانواده گاوسانان (Bovidae) است که به دلیل برجستگی ناحیه گلو در نر‌ها به این نام شناخته می‌شود. این گونه با جبیر (Gazella bennettii) متفاوت است و از نظر جثه، شکل شاخ‌ها و پراکنش جغرافیایی با آن تفاوت دارد.

محمدعلی رونیاسی عکاس و پژوهشگر حیات وحش در اخرین سفر خود موفق به ثبت تصاویری بی نظیر از این گونه در غربی‌ترین زیستگاهش در کشور شده. رونیاسی درباره این گونه افزود: آهوی گواتردار در ایران بیشتر در دشت‌های باز، استپ‌ها، مناطق نیمه‌بیابانی و نواحی خشک زندگی می‌کند. پراکنش آن در بخش‌های وسیعی از کشور گزارش شده است، اما در تمام مناطق ایران حضور ندارد.

مهم‌ترین محدوده‌های پراکنش این گونه عبارت‌اند از:

مرکز ایران: استان اصفهان و مناطق حفاظت‌شده‌ای مانند موته و قمیشلو.
شمال و شمال شرق: بخش‌هایی از استان‌های زنجان و خراسان.
غرب و جنوب غرب: بخش‌هایی از استان‌های کرمانشاه، ایلام، لرستان، خوزستان و بوشهر.
مناطق مرکزی و شرقی: دشت‌ها و زیستگاه‌های استپی مناسب در بخش‌هایی از فلات ایران.

بر اساس پژوهش‌های انجام‌شده، این گونه در شمال غرب کشور، نوار ساحلی دریای خزر و بخش‌هایی از جنوب شرق پراکنش طبیعی گسترده‌ای ندارد یا از برخی مناطق آن ناپدید شده است. البته پراکنش تاریخی با پراکنش فعلی یکسان نیست و جمعیت‌های آن در بسیاری از زیستگاه‌ها کاهش یافته‌اند.

وزن آهوی گواتردار ایرانی

وزن این گونه به جنسیت، سن و شرایط محیطی بستگی دارد.

در ماده‌ها حداکثر ۳۵ کیلوگرم و در نر هم ۴۵ کیلوگرم با حداکثر ارتفاع ۷۵ سانتی متر. این اعداد حداکثر اندازه‌های گزارش‌شده در منابع هستند و به این معنی نیست که همه افراد بالغ چنین وزنی دارند. نر‌ها معمولاً جثه بزرگ‌تری دارند و در فصل تولیدمثل، برجستگی ناحیه گلو در آنها آشکارتر می‌شود.

زیستگاه و ویژگی‌های ظاهری

آهوی گواتردار بیشتر در دشت‌های وسیع و باز زندگی می‌کند و معمولاً مناطقی را انتخاب می‌کند که پوشش گیاهی پراکنده و امکان فرار از شکارچیان داشته باشند. رنگ بدن آن اغلب نخودی یا قهوه‌ای روشن است و بخش زیرین بدن سفیدرنگ است.

از ویژگی‌های مهم این گونه می‌توان به موارد زیر اشاره کرد:
پا‌های نسبتاً بلند و توانایی دویدن سریع.
شاخ‌های بلند و خمیده در نرها.
برجستگی مشخص گلو در نر‌های بالغ، به‌ویژه در فصل تولیدمثل.
سازگاری با محیط‌های خشک و نیمه‌خشک.

کاهش زیستگاه، شکار غیرمجاز، گسترش فعالیت‌های انسانی و تخریب پوشش گیاهی از تهدید‌های مهم این گونه هستند. پژوهش‌های ژنتیکی و بوم‌شناختی نیز کاهش جمعیت و از بین رفتن برخی جمعیت‌های محلی را در ایران گزارش کرده‌اند. حفاظت از دشت‌های طبیعی و مناطق حفاظت‌شده برای بقای این گونه اهمیت زیادی دارد.

 آهوی گواتردار ایرانی (Gazella subgutturosa) گونه‌ای متفاوت از جبیر است که در بخش‌های وسیعی از دشت‌ها و استپ‌های ایران زندگی می‌کند. وزن نر‌ها ممکن است به حدود ۴۵ کیلوگرم و وزن ماده‌ها به حدود ۳۵ کیلوگرم برسد.