زندگی در کنار مرگ؛ چرا برخی قبایل پاپوا گینه نو شب‌ها کنار کروکودیل‌ها می‌خوابند؟

راز بقا: در امتداد سامانه‌های رودخانه‌ای دورافتاده پاپوا گینه نو، جایی که جنگل‌های انبوه استوایی به آب‌های آرام و گل‌آلود می‌رسند، یکی از خطرناک‌ترین شکارچیان جهان در نزدیکی انسان زندگی می‌کند. کروکودیل آب‌شور (Crocodylus porosus) که به قدرت، اندازه‌ی بزرگ و رفتار تهاجمی‌اش شهرت دارد، بر این آبراهه‌ها سلطه دارد. 

به گزارش راز بقا، با این حال، در برخی جوامع رودخانه‌نشین، مردم آگاهانه انتخاب می‌کنند شب‌ها درست در همان جایی بخوابند که کروکودیل‌ها شکار می‌کنند. این رفتار که توسط مردم‌شناسان و پژوهشگران میدانی ثبت شده، نه نشانه‌ی بی‌پروایی، بلکه نتیجه‌ی سنتی ریشه‌دار است که از باور، آیین و همزیستی نسل‌به‌نسل شکل گرفته است.

کروکودیل‌ها به‌عنوان همسایه، نه هیولا

به گزارش راز بقا، برای بسیاری از قبایل رودخانه‌ای پاپوا گینه نو، کروکودیل‌ها صرفاً قاتلانی وحشی نیستند، بلکه موجوداتی قدرتمند و هم‌زیست با انسان به شمار می‌آیند. در کیهان‌شناسی محلی، کروکودیل‌ها اغلب به‌عنوان ارواح نیاکانی یا نگهبانان رودخانه شناخته می‌شوند. برخی طایفه‌ها حتی نسب خود را به کروکودیل‌ها نسبت می‌دهند و آنها را خویشاوند می‌دانند، نه تهدید. 

این جهان‌بینی، شیوه تعامل انسان با این شکارچیان را به‌کلی تغییر می‌دهد. به‌جای پرهیز مطلق از زیستگاه کروکودیل، رفتار‌هایی شکل گرفته که هدفشان نشان‌دادن احترام است. ایجاد سر و صدای زیاد، حرکات ناگهانی یا بی‌احتیاطی در کنار رودخانه - به‌ویژه در شب - رفتاری ناپسند تلقی می‌شود. خوابیدن در حاشیه‌ی رودخانه با آرامش و آگاهی انجام می‌گیرد و این باور وجود دارد که ترس یا پرخاشگری، خطر را فرا می‌خواند. بزرگان قبیله به نسل جوان می‌آموزند که کروکودیل‌ها قادر به درک نیت و احساس‌اند و واکنش آنها به رفتار انسان بستگی دارد.

یادداشت‌های میدانی مردم‌شناسان شب‌هایی را توصیف می‌کنند که روستاییان روی حصیر‌های بافته‌شده، تنها چند متر دورتر از لبه‌ی آب خوابیده‌اند. در موارد مستند متعددی، کروکودیل‌های بزرگ بی‌صدا از سطح آب بیرون آمده، در امتداد ساحل حرکت کرده و بدون هیچ حمله‌ای ناپدید شده‌اند. این بدان معنا نیست که هرگز حمله‌ای رخ نمی‌دهد، اما فراوانی آن بسیار کمتر از چیزی است که ناظران بیرونی انتظار دارند.

آیین‌های حفاظت و دانش رفتاری

به گزارش راز بقا، خوابیدن در کنار رودخانه‌هایی که کروکودیل در آنها زندگی می‌کند، تقریباً هرگز بدون آمادگی انجام نمی‌شود. آیین‌ها نقشی اساسی در ایجاد حس امنیت و تقویت باور جمعی دارند. پیش از خوابیدن در کنار آب، افراد ممکن است ورد‌هایی زمزمه کنند، نشانه‌های نمادین بر بدن خود بکشند یا محدودیت‌های غذایی خاصی را رعایت کنند؛ اعمالی که هدفشان هماهنگی با نظم معنوی رودخانه است. این آیین‌ها علاوه بر کارکرد معنوی، اثر روانی و اجتماعی نیز دارند و آرامش و مسئولیت‌پذیری جمعی را تقویت می‌کنند.

برای مطالعه بیشتر بخوانید:

مار گرگی؛ ترسناک‌ترین مار غیر سمی آسیا که دندان‌هایی شبیه دندان نیش گرگ دارد و برای ترساندن دشمنان بلوف می‌زند

لولونگ؛ بزرگترین کروکودیل تاریخ با ۶.۱ متر طول و بیش از ۱۰۰۰ کیلو وزن که ۱۰۰ نفر با کابل‌های فولادی سنگین آن را به دام انداختند

از منظر رفتاری، این جوامع شناختی دقیق از عادات کروکودیل‌ها دارند. آنها می‌دانند کروکودیل‌ها در چه زمان‌هایی فعال‌ترند، کدام فصل‌ها خطرناک‌تر است و سطح آب چگونه بر الگوی شکار تأثیر می‌گذارد. حتی با وجود سنت هم‌جواری، مردم از خوابیدن در نزدیکی لانه‌ها یا در فصل جفت‌گیری پرهیز می‌کنند. 

کودکان از سنین پایین می‌آموزند نشانه‌های ظریف حضور کروکودیل مانند موج‌های غیرعادی آب، تغییر صدا‌های شبانه یا واکنش پرندگان را تشخیص دهند. 

پژوهشگران بر این باورند که همین دانش انتقال‌یافته شفاهی نقش مهمی در کاهش خطر دارد. ترکیب انضباط آیینی و آگاهی محیطی، سامانه‌ای از همزیستی ایجاد کرده که برای بیگانگان تقریباً ماورایی به نظر می‌رسد، اما در واقع ریشه در مشاهده‌ی طولانی‌مدت دارد. 

ترس، کنترل و جهان مدرن

به گزارش راز بقا، با وجود موفقیت نسبی این همزیستی، این شیوه زندگی با فشار‌های فزاینده‌ای روبه‌روست. ورود عناصر مدرن مانند قایق‌های موتوری، صیادی تجاری و افزایش جمعیت روابط سنتی میان انسان و کروکودیل را مختل کرده است. آلودگی صوتی و تغییر زیستگاه می‌تواند کروکودیل‌ها را غیرقابل پیش‌بینی‌تر کند و فرضیات دیرینه‌ی «درک متقابل» را تضعیف نماید.

از سوی دیگر، نسل‌های جوان‌تر که با زندگی شهری و آموزش مدرن آشنا می‌شوند، گاه به این باور‌ها با تردید می‌نگرند. برخی خوابیدن در کنار رودخانه را به‌کلی کنار می‌گذارند و برخی دیگر بدون شناخت کامل آیین‌ها و احتیاط‌های لازم، آن را امتحان می‌کنند که همین امر خطر حمله را افزایش می‌دهد. 

قوانین حفاظتی جدید برای حفاظت از کروکودیل‌ها نیز لایه‌ای دیگر از پیچیدگی افزوده‌اند، زیرا جوامع محلی دیگر مانند گذشته نمی‌توانند حیوانات مشکل‌ساز را از بین ببرند.

مردم‌شناسان هشدار می‌دهند که نباید این رسم را رمانتیک کرد. کروکودیل‌ها همچنان شکارچیان رأس هرم غذایی‌اند و همزیستی هرگز تضمین‌کننده‌ی امنیت نیست. با این حال، این جوامع رودخانه‌ای روایت غالبی را به چالش می‌کشند که می‌گوید انسان برای بقا باید همیشه حیوانات خطرناک را کنترل یا نابود کند. آنها الگویی متفاوت ارائه می‌دهند؛ الگویی مبتنی بر خویشتن‌داری، احترام و دانشی عمیق از بوم‌شناسی.

خوابیدن در کنار کروکودیل‌ها در پاپوا گینه نو بیش از آن‌که نمایش شجاعت باشد، تمرینی در اعتماد است: اعتماد به سنت، به مشاهده، و به زیست مشترکی که طی قرن‌ها شکل گرفته است. در جهانی که هر روز بیشتر از طبیعت فاصله می‌گیرد، این همزیستی ناآرام درسی نادر و تکان‌دهنده ارائه می‌دهد این‌که گاهی بقا نه در کنترل، بلکه در دانستن زمانِ دست‌نزدن به عمل نهفته است.