کاکایی سر سیاه بزرگ؛ مرغ دریایی با کله کاملا سیاه معروف به «زره‌پوش کوچک» که غذای پرندگان دیگر را می‌دزدد

راز بقا: کاکایی سر سیاه بزرگ یا همان مرغ دریایی پالاس (Pallas’s Gull) یکی از بزرگ‌ترین گونه‌های مرغ دریایی در جهان است. این پرنده که به افتخار جانورشناس آلمانی، پیتر سایمون پالاس نامگذاری شده، در بخش‌هایی از آسیای مرکزی و اروپای شرقی زندگی می‌کند و اغلب در نزدیکی دریاچه‌ها و رودخانه‌های بزرگ آب شیرین لانه‌سازی می‌کند. 

به گزارش راز بقا، سر سیاه بزرگ، بال‌های قدرتمند و رفتار غذایی فرصت‌طلبانه، آن را به موضوعی جذاب برای پرنده‌شناسان و علاقه‌مندان تبدیل کرده است. با وجود اندازه و سازگاری بالا، مرغ دریایی پالاس با تهدیداتی، چون تخریب زیستگاه و اختلالات انسانی مواجه است که اهمیت حفاظت از آن را دوچندان می‌کند.

طبقه‌بندی، ظاهر و پراکندگی

کاکایی سر سیاه بزرگ به خانواده Laridae تعلق دارد که شامل دیگر مرغ‌های دریایی، مرغ‌های دریایی کوچک و اسکیمر‌ها است. پرندگان بالغ با سر سیاه مشخص در فصل جفت‌گیری به راحتی قابل تشخیص هستند، که در تضاد با بدن سفید و بال‌های خاکستری روشن آنها قرار دارد. در زمستان، سر سیاه کم‌رنگ یا لکه‌دار می‌شود و اطراف چشم‌ها با خطوط تیره مشخص می‌گردد.

این گونه یکی از بزرگ‌ترین مرغ‌های دریایی است، با طول بال بین ۱۵۰ تا ۱۷۰ سانتی‌متر و طول بدن حدود ۵۵ تا ۶۸ سانتی‌متر. وزن آنها بین ۸۰۰ تا ۱۵۰۰ گرم متغیر است و از بسیاری از مرغ‌های دریایی رایج بزرگ‌تر است. منقار زرد و ضخیم با نوک قرمز و پا‌های صورتی از ویژگی‌های شاخص آن هستند که به تمایز آن از گونه‌های مشابه کمک می‌کنند. 

کاکایی سر سیاه بزرگ عمدتاً در آسیای مرکزی، شامل قزاقستان، مغولستان و بخش‌هایی از روسیه زادآوری می‌کند. در طول مهاجرت، به خاورمیانه، جنوب آسیا و گاهی شمال آفریقا می‌رود. این گونه ترجیح می‌دهد در دریاچه‌ها، تالاب‌ها و دلتای رودخانه‌های بزرگ آب شیرین زندگی کند و برخلاف بسیاری از مرغ‌های دریایی، زیستگاه اقیانوسی را انتخاب نمی‌کند. 

زیستگاه، تغذیه و رفتار

به گزارش راز بقا، این مرغ دریایی معمولاً در جزایر یا سواحل دریاچه‌های آب شیرین لانه‌سازی می‌کند و اغلب به صورت مستعمره‌ای پراکنده دیده می‌شود. لانه‌ها ساده و از چاله‌هایی با پوشش گیاهی یا پر ساخته شده‌اند. تعداد تخم‌ها معمولاً بین ۲ تا ۴ عدد است و هر دو والد حدود ۲۸ تا ۳۰ روز آنها را روی تخم می‌گذارند. جوجه‌ها پیشرفته و پس از چند هفته لانه را ترک می‌کنند، هرچند هنوز برای غذا به والدین وابسته هستند. 

کاکایی سر سیاه بزرگ فرصت‌طلب است و از ماهی، سخت‌پوستان، حشرات، پستانداران کوچک و حتی مواد غذایی باقی‌مانده تغذیه می‌کند. استراتژی شکار آن شامل غوطه‌ور شدن روی سطح آب، شیرجه زدن و حتی دزدی غذا از پرندگان دیگر است و نشان‌دهنده سازگاری بالای آن است. 

رژیم غذایی آنها ممکن است فصلی باشد و در فصل جفت‌گیری بیشتر به ماهی‌های آب شیرین وابسته باشند و در مهاجرت به حشرات یا محصولات کشاورزی روی بیاورند.

رفتار این گونه عمدتاً روزگرد است و در طول روز فعال می‌باشد. در فصل جفت‌گیری، منطقه لانه خود را با شدت از مزاحمان، از جمله انسان‌ها و پرندگان دیگر، محافظت می‌کند. خارج از فصل جفت‌گیری، در گله‌های پراکنده دیده می‌شوند و نسبتاً اجتماعی هستند و اغلب در کنار دیگر گونه‌های مرغ دریایی استراحت یا تغذیه می‌کنند. 

وضعیت حفاظت و چالش‌ها

اتحادیه بین‌المللی حفاظت از طبیعت (IUCN) کاکایی سر سیاه بزرگ را در وضعیت نزدیک به تهدید قرار داده است، زیرا جمعیت آن در برخی مناطق کاهش یافته است. از بین رفتن زیستگاه، به‌ویژه خشک شدن تالاب‌ها برای کشاورزی، یکی از تهدیدات اصلی است. اختلالات انسانی و توسعه در نزدیکی دریاچه‌های محل زادآوری می‌تواند باعث رها کردن لانه‌ها شود و موفقیت تولیدمثلی را کاهش دهد. 

آلودگی، صید بیش از حد و تغییرات اقلیمی نیز بر دسترسی به غذا تأثیر می‌گذارند، در حالی که شکارچیان وارد شده مانند روباه‌ها و گربه‌های وحشی تخم‌ها و جوجه‌ها را تهدید می‌کنند. تلاش‌های حفاظتی شامل حفاظت از تالاب‌ها، پایش کلونی‌های زادآوری و آگاهی‌بخشی عمومی در مناطق اصلی است که برای حفظ جمعیت این پرنده ضروری است.

واقعیت‌های عجیب درباره کاکایی سر سیاه بزرگ

کاکایی سر سیاه بزرگ یا همان مرغ دریایی پالاس ویژگی‌های جالبی دارد که آن را از دیگر مرغ‌های دریایی متمایز می‌کند. نخست، اندازه بزرگ و طول بال‌های چشمگیر آن باعث می‌شود که قادر به شکار پرندگان یا پستانداران کوچک باشد، رفتاری نادر در بین مرغ‌های دریایی. منقار قدرتمند آن قادر است پوست سخت سخت‌پوستان را شکسته و ماهی‌های لغزنده را با دقت بگیرد. 

در فصل جفت‌گیری، سر کاملاً سیاه آن از ویژگی‌های عجیب و منحصر‌به‌فرد است، زیرا بیشتر مرغ‌های دریایی دارای سر سفید یا لکه‌دار هستند. شدت سیاهی سر می‌تواند سلامت و آمادگی جفت‌گیری را به جفت بالقوه نشان دهد.

یکی دیگر از ویژگی‌های عجیب، الگوی مهاجرتی آن است. برخلاف بسیاری از مرغ‌های دریایی که در سواحل باقی می‌مانند، کاکایی سر سیاه بزرگ مسیر‌های طولانی بین آسیای مرکزی و جنوب آسیا را طی می‌کند و اغلب از مناطق خشک و کوهستانی عبور می‌کند، مناطقی که معمولاً زیستگاه مرغ‌های دریایی نیست.

این گونه همچنین رفتار دزدی غذایی (kleptoparasitism) دارد و گاهی از دیگر مرغ‌ها یا حتی پرندگان شکاری مانند مرغ‌های ماهی‌خوار غذا می‌دزدد. استراتژی تغذیه‌ای آن بسیار فرصت‌طلبانه است و گاهی از هجوم ملخ‌ها، دوزیستان و حتی منابع غذایی انسانی تغذیه می‌کند.

با وجود اندازه بزرگ، مرغ دریایی پالاس پرواز فوق‌العاده‌ای دارد و قادر است در هنگام شکار یا فرار از شکارچیان حرکات سریع و چابکی انجام دهد. ترکیب ظاهر برجسته، رفتار جسورانه در شکار و الگو‌های مهاجرت غیرمعمول، این پرنده را به یکی از جذاب‌ترین گونه‌های مرغ دریایی در جهان تبدیل کرده است.