خزندگان و دوزیستان ایران

گونه جدیدی از مارمولک‌ها با نام علمی Mediodactylus veshnavahensis در روستای وشنوه قم شناسایی شد؛ گکویی کوچک که راز هویتش با بررسی DNA فاش شد.

پژوهشگران در مطالعه‌ای تازه، دو گونه از موجودات کوچک و کمتر شناخته‌شده ایران را به‌عنوان گونه‌هایی جدید برای علم معرفی کرده‌اند؛ جانورانی که در نگاه اول به عقرب شباهت دارند، اما برخلاف عقرب‌های واقعی، دمی بلند و نیش انتهایی ندارند. این موجودات که «شبه‌عقرب» نامیده می‌شوند.

وزغ آیشوالد با نام علمی Bufo eichwaldi یکی از دوزیستان ویژه جنگل‌های هیرکانی در شمال ایران و جنوب‌شرقی جمهوری آذربایجان است. پژوهشی که در سال ۲۰۲۵ با بررسی DNA و مدل‌سازی اقلیمی انجام شد، سرنخ‌هایی تازه از تاریخ گسترش این گونه در هیرکانی پس از آخرین عصر یخبندان به دست داده است.

ایران خانه چندین گونه مار است که محدوده طبیعی زندگی‌شان به این سرزمین محدود شده یا به بخش‌های بسیار کوچکی از کوهستان‌ها و زیست‌بوم‌های ایران گره خورده است؛ از افعی دماوندی و افعی کوهرنگی در ارتفاعات البرز و زاگرس تا مارهای کوچک و کم‌شناخته‌ای که بیشتر عمرشان را زیر سنگ‌ها و خاک می‌گذرانند. بعضی از این مارها فقط در چند دره و کوهستان دیده می‌شوند و برخی دیگر آن‌قدر کمیاب‌اند که هنوز اطلاعات کاملی از پراکنششان نداریم. در این مطلب سراغ مارهایی می‌رویم که ایران برای آنها فقط یک زیستگاه معمولی نیست؛ بخشی از تاریخ تکاملشان در همین سرزمین شکل گرفته است.

افعی دم‌عنکبوتی یکی از عجیب‌ترین مارهای ایران است؛ خزنده‌ای که در کوهستان‌های غرب کشور زندگی می‌کند و نوک دمش آن‌قدر شبیه یک عنکبوت واقعی است که می‌تواند پرندگان را فریب دهد.

یکی از مشکلاتی که کمتر به آن توجه می‌شود، افتادن حیوانات وحشی در استخر‌های باغ‌ها و زمین‌های کشاورزی است. بسیاری از این استخر‌ها دیواره‌های عمودی و صاف دارند و حیوانی که برای نوشیدن آب وارد آن می‌شود، به‌خصوص زمانی که سطح آب پایین باشد، عملاً راهی برای خروج ندارد و ممکن است پس از ساعت‌ها تلاش غرق شود.

دکتر محمدعلی رونیاسی دندان پزشک و پژوهشگر حیات وحش در گفت و گویی پیرامون باید‌ها و نباید‌های اقدامات اولیه مارگزیدگی بر اساس گایدلاین سازمان جهانی بهداشت گفت

در میان علف‌های خیس و باغ‌های شمال ایران، خزنده‌ای حرکت می‌کند که در نگاه اول چیزی جز یک مار به نظر نمی‌رسد؛ اما این موجود نه مار است، نه زهر دارد و نه حتی پاهایش را به‌طور کامل از دست داده است. «شیشه‌مار یا پیتلوس، یک مارمولک بی‌پاست» که می‌تواند هنگام خطر بخشی از دمش را رها کند و جان خود را نجات دهد؛ خزنده‌ای عجیب که مردم گیلان، مازندران و تالش نسل‌هاست آن را با نام‌های مختلف می‌شناسند، اما داستان واقعی زندگی‌اش از چیزی که در ظاهر دیده می‌شود، بسیار شگفت‌انگیزتر است.

در پی انتشار تصاویری در شبکه‌های اجتماعی مبنی بر مشاهدهٔ یک دایناسور در این استان اداره کل محیط زیست خراسان رضوی وجود این گونه را تکذیب کرد.

چگونه مار سمی را از مار غیرسمی تشخیص دهیم؟ تشخیص مارهای سمی و غیرسمی همیشه با یک نگاه ساده امکان‌پذیر نیست و نمی‌توان فقط از روی رنگ بدن، شکل سر یا مردمک چشم درباره سمی بودن یک مار تصمیم گرفت. برخی گونه‌ها ویژگی‌های ظاهری و ساختاری مشخصی دارند، اما تشخیص دقیق نیازمند شناخت گونه و تجربه است؛ بنابراین اگر با یک مار ناشناس روبه‌رو شدید، به جای نزدیک شدن برای شناسایی یا کشتن آن، فاصله خود را حفظ کنید و اجازه دهید حیوان مسیرش را ادامه دهد.