قوچ البرز مرکزی؛ گوسفند وحشی ایران در مرز دو جهان
قوچ البرز مرکزی یکی از جمعیتهای شاخص گوسفند وحشی ایران (Ovis orientalis) است که در رشتهکوه البرز، بهویژه در مناطق حفاظتشده و شکارممنوع استانهای تهران، البرز و مازندران زندگی میکند.
قوچ البرز مرکزی یکی از خاصترین جمعیتهای گوسفند وحشی ایران است که در ارتفاعات صخرهای و مراتع کوهستانی البرز زندگی میکند؛ حیوانی با شاخهای بلند و پیچیده که در زیستبومهای سخت و ناهموار البرز مرکزی به حیات خود ادامه میدهد. این قوچ وحشی از نظر ویژگیهای ظاهری و ژنتیکی نیز اهمیت ویژهای دارد و در برخی منابع علمی، جمعیت آن بهعنوان جمعیتی با ویژگیهای حدواسط میان قوچهای وحشی غرب و شرق ایران معرفی شده است. اما قوچ البرز مرکزی کجای ایران زندگی میکند، چه ویژگیهایی دارد و چرا برای حیاتوحش ایران مهم است؟
به گزارش راز بقا، قوچ البرز مرکزی یکی از جمعیتهای شاخص گوسفند وحشی ایران (Ovis orientalis) است که در رشتهکوه البرز، بهویژه در مناطق حفاظتشده و شکارممنوع استانهای تهران، البرز و مازندران زندگی میکند. این جمعیت به دلیل قرار گرفتن در محدوده البرز مرکزی، از نظر ویژگیهای ظاهری و ژنتیکی میان برخی جمعیتهای غربی و شرقی گوسفند وحشی ایران جایگاه ویژهای دارد و در منابع علمی گاهی بهعنوان جمعیت دورگه طبیعی البرز نیز معرفی شده است.
تصاویر توسط رضا مرتضاییپور، عکاس حیاتوحش، ثبت شدهاند، نمایی ارزشمند از رفتار، زیستگاه و زیبایی این جمعیت کمنظیر از گوسفندان وحشی ایران را به نمایش میگذارند.
ویژگیهای ظاهری:
نرها دارای شاخهای بلند، قطور و خمیده هستند که با افزایش سن بزرگتر و حلقههای رشد روی آنها نمایانتر میشود. رنگ بدن معمولاً در تابستان قهوهای مایل به نخودی و در زمستان تیرهتر است. مادهها جثه کوچکتر و شاخهایی کوتاه و باریک دارند.
زیستگاه:
این قوچها در دامنههای سنگلاخی، کوهستانهای نیمهخشک، تپهماهورها و مراتع مرتفع زندگی میکنند. ارتفاعات البرز مرکزی با تنوع پوشش گیاهی، چشمهها و صخرههای متعدد، زیستگاهی مناسب برای این گونه فراهم کرده است.
رفتار و بومشناسی:
قوچهای نر بیشتر سال را در گروههای جدا از میشها سپری میکنند و در فصل جفتگیری (اواخر پاییز و اوایل زمستان) به گلههای ماده ملحق میشوند. تغذیه آنها عمدتاً از گندمیان، گیاهان علفی، بوتهها و برگ درختچهها تشکیل میشود. پلنگ ایرانی و گرگ از شکارچیان طبیعی این گونه هستند.
اهمیت حفاظتی:
قوچ البرز مرکزی نقش مهمی در پایداری اکوسیستمهای کوهستانی دارد و یکی از طعمههای اصلی گوشتخواران بزرگ ایران بهشمار میرود. شکار غیرمجاز، تخریب زیستگاه، چرای بیرویه دام و اختلاط ژنتیکی با گوسفندان اهلی از مهمترین تهدیدهای این جمعیت هستند.
ایران زیستگاه کدام گونههای قوچ وحشی است؟
ایران یکی از مهمترین مراکز تنوع گوسفندان وحشی در جهان است. بر اساس طبقهبندیهای رایج، جمعیتهای اصلی قوچ وحشی ایران عبارتاند از:
قوچ ارمنی یا موفلون آسیایی (Ovis orientalis gmelini)؛ در شمالغرب و بخشهایی از غرب ایران.
قوچ اوریال یا ارکال (Ovis vignei یا در برخی منابع Ovis orientalis arkali)؛ در شرق و شمالشرق ایران.
قوچ اصفهان (Ovis orientalis isphahanica)؛ در نواحی مرکزی ایران.
قوچ لارستان (Ovis orientalis laristanica)؛ در جنوب ایران.
قوچ البرز؛ جمعیتی طبیعی با ویژگیهای حدواسط که در بسیاری از منابع بهعنوان دورگه طبیعی میان موفلون و اوریال معرفی میشود و در رشتهکوه البرز پراکنش دارد.
مارخور تاجیکی؛ بز کوهی نادر با شاخهای پیچخورده که شبیه یک اثر هنریست و شکارچیان بهدنبال شاخهای ارزشمند آن هستند
پاژن؛ بز کوهی تنومند مشهور به «سلطان صخرهها» که استاد بالا رفتن از کوههای صعبالعبور است و شاخهایی شبیه شمشیر دارد
مارخور کوههای سلیمان؛ بز کوهی بسیار نادر با شاخهای مارپیچی در بلوچستان که شکارچیان برای شکار آن چند میلیارد خرج میکنند
بز کوهی داغستانی؛ بز کوهی ساکن آذربایجان و گرجستان که روی صخرههای به شدت صعبالعبور زندگی و به صورت عمودی مهاجرت میکند
ثبت تصویر کل ۱۰ ساله و گوشهگیر در همدان برای اولین بار؛ پادشاه کوهستان تنها برای جفتیابی از پناهگاه بیرون میآید!
مارخور کابلی؛ بز کوهی بسیار نادر مشهور به «گنج زنده» که باارزشترین حیوان افغانستان است
قوچ کرمان؛ یکی از نادرترین گوسفندان وحشی ایران که کمتر کسی آن را از نزدیک دیده است
ارسال نظر