گوسفند وحشی لارستان؛ کوچکترین و گرانترین قوچ جهان که تنها در استان فارس زندگی می‌کند و شکار آن ۱۴ میلیارد برای شکارچیان هزینه دارد

راز بقا: گوسفند وحشی لارستان (Laristan Sheep) با نام علمی: Ovis orientalis laristanica، یکی از شگفتی‌های طبیعت جنوب ایران است؛ موجودی کوچک و مقاوم که در دل کوه‌ها و تپه‌های بیابانی استان‌های فارس و لارستان زندگی می‌کند. کمتر کسی در ایران این گونه را می‌شناسد، اما هرکسی که آن را دیده، به‌سرعت شیفته ظرافت و قدرت بقا در شرایط سختش می‌شود. این گوسفند وحشی، نه تنها جثه کوچکی دارد بلکه توانایی خارق‌العاده‌ای در تطبیق با محیط خشک و گرم جنوب ایران نشان می‌دهد.

قوچ لارستان (Ovis gmelini laristanica) یکی از گونه‌های نادر گوسفند وحشی است که در کوه‌های خشک جنوب ایران، به‌ویژه در استان‌های هرمزگان و فارس زندگی می‌کند. شکار قانونی قوچ لارستان تقریباً فقط در ایران انجام می‌شود. قیمت یک شکار قانونی قوچ لارستان بین ۲۵ تا ۴۵ هزار دلار است که به شرکت برگزارکننده، کیفیت قوچ و شرایط لجستیکی بستگی دارد.

زیستگاه و قلمرو

به گزارش راز بقا، گوسفند وحشی لارستان به‌طور طبیعی در کوه‌ها و تپه‌های جنوب و جنوب‌شرق ایران زندگی می‌کند. این مناطق، ترکیبی از خاک‌های سنگی، دره‌های خشک و تپه‌های شنی هستند که شرایط دشواری برای زندگی جانوران ایجاد می‌کنند. با وجود این، گوسفند لارستان به‌طرز شگفت‌آوری با این محیط‌ها سازگار شده است.

آنها معمولاً در ارتفاعات کمتر از ۲ هزار متر به بالا دیده می‌شوند و ترجیح می‌دهند در مناطقی که دسترسی به انسان‌ها کم است زندگی کنند. زیستگاه محدود و پراکنده این گوسفندان باعث شده جمعیت آنها در معرض خطر قرار گیرد و حفظ آنها نیازمند مراقبت ویژه و توجه بیشتر باشد.

ویژگی‌های ظاهری و جثه

یکی از جذاب‌ترین ویژگی‌های گوسفند لارستان، اندازه کوچک آن است. قوچ‌های بالغ این گونه، معمولاً تا ۸۱ سانتی‌متر ارتفاع شانه و حدود ۶۴ کیلوگرم وزن دارند. این جثه کوچک به آنها کمک می‌کند تا به‌راحتی در صخره‌ها و مسیر‌های سخت حرکت کنند و از شکارچیان فرار کنند.

شاخ‌های قوچ‌های بالغ خمیده و پهن هستند و لبه‌های تیز دارند؛ چیزی که در میان سایر گوسفندان وحشی کمتر دیده می‌شود. ماده‌ها، در عوض شاخ‌های کوچک‌تر و ظریف‌تری دارند که بیشتر برای محافظت و تشخیص جنسیت استفاده می‌شود.

رنگ بدن این گوسفندان در طول سال تغییر می‌کند؛ در تابستان روشن و کرم-طلایی است و در زمستان به قهوه‌ای تیره تغییر می‌کند. همچنین یک نوار باریک سفید در پشت بدن آنها دیده می‌شود که به تشخیص سریع‌تر آنها کمک می‌کند.

رفتار و زندگی اجتماعی

گوسفند وحشی لارستان موجوداتی اجتماعی هستند و معمولاً در گله‌های کوچک زندگی می‌کنند. به گزارش راز بقا گله‌ها معمولاً شامل ماده‌ها، بره‌ها و قوچ‌های نابالغ هستند و قوچ‌های بالغ اغلب در فصل جفت‌گیری به این گروه‌ها اضافه می‌شوند.

این حیوانات بسیار محتاط و آگاه هستند؛ آنها معمولاً در مسیر‌های سنگی و تپه‌ای حرکت می‌کنند و با چشمان تیز و شنیدن دقیق، خطر را قبل از نزدیک شدن شکارچی‌ها شناسایی می‌کنند. این مهارت‌ها باعث شده که گوسفند لارستان در محیط‌های سخت جنوب ایران دوام بیاورد.

تولیدمثل و نسل‌آوری

فصل جفت‌گیری گوسفند وحشی لارستان در پاییز است. دوره بارداری ماده‌ها حدود ۱۶۵ روز طول می‌کشد و معمولاً هر ماده یک یا دو بره به دنیا می‌آورد. تولد بره‌ها در اوایل بهار اتفاق می‌افتد تا شرایط زیستگاه برای آنها مناسب باشد و منابع غذایی کافی در دسترس باشد.

ماده‌ها در دوران بارداری بسیار محافظه‌کار هستند و بیشتر زمان خود را در نقاط امن و دور از دسترس شکارچی‌ها می‌گذرانند. بعد از تولد بره‌ها، قوچ‌ها نیز در کنار گله به محافظت از بره‌ها می‌پردازند. این رفتار اجتماعی و محافظتی، کلید بقا در محیط دشوار جنوب ایران است.

گرانترین و ارزانترین تعرفه شکار در قرق‌ها برای اتباع

امسال شورای اقتصاد درخواست سازمان حفاظت محیط زیست در خصوص تعیین بهاء پروانه‌های شکار و صید در قرق‌های اختصاصی برای اتباع خارجی را بررسی کرد. قوچ لارستان با طول شاخ ۵۰ سانتیمتر به بالا و قوچ کرمان و شیراز با طول شاخ ۵۰ سانتیمتر به بالا به ازای هر راس ۳ هزار دلار بیشترین و شکار خرگوش و تشی به مبلغ ۱۵ دلار به ازای هر سر و شکار پرندگان وحشی غیرحمایت و حفاظت شده به مبلغ ۱۵ دلار به ازای هر قطعه کمترین تعرفه شکار تعیین شد.

تغذیه و عادات روزانه

گوسفندان لارستان گیاه‌خوار هستند و رژیم غذایی آنها شامل چمن‌ها، گیاهان بیابانی و برخی درختچه‌های کوچک می‌شود. آنها معمولاً در طول روز برای تغذیه حرکت می‌کنند و در ساعات گرم روز به سایه پناه می‌برند.

یکی از نکات جالب در مورد این گونه، توانایی آنها در استفاده بهینه از منابع آب محدود است. آنها می‌توانند چند روز بدون آب زنده بمانند و رطوبت مورد نیاز خود را از گیاهان و برف‌های باقی‌مانده زمستان تأمین کنند.

اهمیت اکولوژیکی و حفاظت

گوسفند وحشی لارستان نه تنها یک گونه زیبا و کوچک است، بلکه بخشی از تنوع زیستی ارزشمند جنوب ایران محسوب می‌شود. جمعیت محدود و زیستگاه خاص این گوسفند، آن را در معرض تهدید قرار داده و حفظ آن نیازمند محدودیت شکار و مراقبت ویژه از زیستگاه طبیعی است.

به گزارش راز بقا با توجه به اینکه این گوسفند یکی از گونه‌های بومی ایران است، محافظت از آن به معنی حفظ بخشی از هویت طبیعی کشور نیز محسوب می‌شود. علاوه بر این، پژوهش‌های زیست‌محیطی و گردشگری علمی می‌توانند به شناخت بیشتر و حفاظت بهتر این گونه کمک کنند.

خلیل هژبری مسئول سایت تکثیر و پرورش قوچ لارستان است که در این باره توضیحات بیشتری می‌دهد و می‌گوید: «جنوب کشور و منطقه لارستان از نظر تنوع گونه‌های جانوری و به خصوص قوچ لارستان خیلی مشهور است. یکی از عوامل مینیاتوری بودن قوچ لارستان، سیر تکاملی است که دارد. لار گرمای بالای ۴۰ درجه در ۶ ماه از سال دارد و این قوچ به این اقلیم عادت کرده است. از سال ۵۲ شمسی منطقه هرمود لار با ۲۱۰ هکتار مشخص شده و برای این قوچ تحت حفاظت قرار گرفته است.»

هژبری به گران قیمت بودن پروانه شکار این قوچ اشاره می‌کند و می‌گوید: پروانه شکار این قوچ گران‌ترین پروانه است، چون شبیه به این قوچ با این نژاد، جثه و رنگ وجود ندارد. ارزشی که برای شکار قوچ بالغ بالای ۹ سال گذاشته‌اند ۸۰ هزار یورو است که در عامه به آن شکار صد هزار دلاری می‌گویند. این پروانه را به خارجی‌ها می‌دادند. خیلی از شکارچیانی که به ایران می‌آمدند تنها سر و پوست آن را می‌خواستند و برای کلکسیون‌ها و موزه‌ها می‌بردند.

برای مطالعه بیش‌تر بخوانید:

بز ریشو؛ بز باشکوه وحشی ترکمن و ساکن ایران و ترکمنستان که می‌تواند دو هفته آب ننوشد و بارش باران یا طوفان را پیش‌بینی کند

کَل آب‌دوست؛ غول باتلاق‌های آفریقا با ۳۰۰ کیلو وزن که پوستی بسیار خوشبو دارد و میلیاردر‌های جهان برای شکارش صف می‌کشند!

پاژن؛ بز کوهی تنومند مشهور به «سلطان صخره‌ها» که استاد بالا رفتن از کوه‌های صعب‌العبور است و شاخ‌هایی شبیه شمشیر دارد

تجربه دیدن گوسفند وحشی لارستان

دیدن گوسفند وحشی لارستان در زیستگاه طبیعی خود تجربه‌ای منحصر‌به‌فرد است. این موجود کوچک، با جثه ظریف و رفتار محتاطانه، می‌تواند هر طبیعت‌گرد و علاقه‌مند به حیات وحش را شگفت‌زده کند. بسیاری از افرادی که در جنوب ایران به طبیعت‌گردی می‌روند، حتی با یک بار دیدن این حیوان، شیفته زیبایی و چالاکی آن می‌شوند.

در حال حاضر کسانی که به لارستان سفر می‌کنند می‌توانند از پشت فنس‌های کشیده دور تا دور منطقه حفاظت شده قوچ مینیاتوری از آن بازدید کنند. هژبری و همکارانش مراقب هستند تا زیستگاه این قوچ و میش‌ها آسیبی نبینند و در عین حال مردم با این گونه حفاظت شده بیشتر آشنا شوند.

منطقه هرمود امکانات و زیرساخت‌های گردشگری ندارد بنابراین برای رفتن به آنجا بهتر است یا خودرو کرایه شود و یا با وسایل شخصی رفت و امکانات خوراک نیز با خود به همراه برد. در صورتی که برنامه خوبی با توسعه زیر ساخت و سرمایه گذاری مناسب برای آن فراهم شود می‌توان از این سایت برای ترویج اکوتوریسم استفاده کرد.

با رعایت قوانین حفاظتی و احترام به محیط زیست، می‌توان از نزدیک شدن به این گوسفندان و مشاهده رفتار طبیعی آنها لذت برد و در عین حال به بقای آنها کمک کرد.

گوسفند وحشی لارستان موجودی کوچک، اما باورنکردنی است که نشان می‌دهد حتی در شرایط سخت، زندگی می‌تواند پرشکوه و شگفت‌انگیز باشد. جثه کوچک، شاخ‌های منحصر‌به‌فرد، رفتار اجتماعی هوشمندانه و توانایی سازگاری با محیط‌های خشک، همه از ویژگی‌هایی هستند که این گوسفند را از سایر گونه‌ها متمایز می‌کنند.

به گزارش راز بقا حفظ زیستگاه و محدود کردن شکار غیرمجاز، تنها راه تضمین بقای این گونه ارزشمند در جنوب ایران است. برای علاقه‌مندان به طبیعت و حیات وحش، گوسفند وحشی لارستان نه تنها یک دیدنی بی‌نظیر است، بلکه یادآور ارزشمند بودن تنوع زیستی ایران و ضرورت مراقبت از آن است.