دریاچه‌هایی که لاک‌پشت‌های باستانی آمریکا در آنها زندگی می‌کنند؛ غول‌های ۱۰۰ کیلویی با ۱۰۰ سال عمر!

راز بقا: در آب‌های آرام و تیره جنوب آمریکا، جایی میان ریشه‌های درختان سرو و تنه‌های غرق‌شده، موجودی زندگی می‌کند که ظاهرش بیشتر به خزنده‌ای از دوران پیش از انسان شباهت دارد تا یک لاک‌پشت امروزی.

لاک‌پشت تمساحی گازگیر (Macrochelys temminckii) بزرگ‌ترین لاک‌پشت آب شیرین ایالات متحده است. نرهای بزرگ این گونه می‌توانند به طول حدود ۷۴ سانتی‌متر و وزن بیش از ۱۱۰ کیلوگرم برسند و برخی افراد ممکن است چندین دهه زندگی کنند؛ منابع معتبر طول عمر بالقوه آنها را تا حدود ۵۰ تا ۱۰۰ سال گزارش کرده‌اند.

به گزارش راز بقا؛ اما چیزی که این خزنده را واقعاً عجیب می‌کند فقط اندازه یا سن آن نیست. لاک‌پشت تمساحی گازگیر بیشتر عمر خود را در آب می‌گذراند، روی بستر گل‌آلود تقریباً بی‌حرکت می‌ماند و با استفاده از زائده‌ای کرم‌مانند روی زبانش، ماهی‌ها را به سمت دهان عظیم خود می‌کشاند.

برای چنین جانوری، یک دریاچه مناسب فقط یک محل زندگی نیست؛ می‌تواند پناهگاهی باشد که در آن نسل‌های مختلف لاک‌پشت‌ها برای دهه‌ها در سکوت رشد کنند.

در بخش‌هایی از جنوب و جنوب‌شرق آمریکا هنوز چنین زیستگاه‌هایی وجود دارند.

دریاچه کادو؛ جنگل غرق‌شده‌ای که لاک‌پشت‌های غول‌پیکر را پنهان می‌کند

در مرز تگزاس و لوئیزیانا، دریاچه کادو منظره‌ای دارد که بیشتر به یک جنگل فرو رفته در آب شباهت دارد تا یک دریاچه معمولی.

آبراهه‌های آرام، مرداب‌ها، جزیره‌های پوشیده از گیاه و هزاران درخت سرو باتلاقی، چشم‌اندازی پیچیده ساخته‌اند که برای بسیاری از جانوران آبزی پناهگاه مناسبی فراهم می‌کند.

حوضه کادو حدود ۲۷ هزار هکتار وسعت دارد و یکی از غنی‌ترین زیست‌بوم‌های آبی تگزاس محسوب می‌شود. سروهای باتلاقی آن نیز می‌توانند صدها سال عمر داشته باشند.

در میان همین آب‌های آرام، لاک‌پشت تمساحی گازگیر نیز زندگی می‌کند؛ گونه‌ای که در منابع حفاظتی آمریکا به‌عنوان یکی از جانوران مهم این زیست‌بوم شناخته شده است.

کادو فقط یک پناهگاه طبیعی نیست؛ تاریخ انسان نیز در این دریاچه ردپای عمیقی گذاشته است. این منطقه زمانی مسیر مهمی برای حمل‌ونقل رودخانه‌ای بود و بعدها به یکی از نقاط مهم صنعت نفت تبدیل شد. حتی نخستین چاه نفت فراساحلی جهان نیز در این منطقه حفر شد.

امروز اما اهمیت کادو برای طبیعت بیش از گذشته مورد توجه است. بخش‌هایی از آن تحت حفاظت قرار گرفته و این دریاچه در سال ۱۹۹۳ به‌عنوان تالاب دارای اهمیت بین‌المللی در چارچوب کنوانسیون رامسر ثبت شد.

برای لاک‌پشتی که می‌تواند دهه‌ها زندگی کند، چنین محیطی اهمیت ویژه‌ای دارد: زیستگاهی که فرصت می‌دهد یک حیوان آرام و دیررشد، پیش از رسیدن به پایان عمر خود چندین دهه در همان آب‌ها باقی بماند.

یک لاک‌پشت که ماهی‌ها را با «طعمه زنده» فریب می‌دهد

بیشتر شکارچیان برای گرفتن طعمه باید حرکت کنند. لاک‌پشت تمساحی گازگیر گاهی درست برعکس عمل می‌کند.

این لاک‌پشت روی بستر آب می‌نشیند و بدنش را تا حد زیادی بی‌حرکت نگه می‌دارد. دهان عظیمش را باز می‌کند و زائده گوشتی کوچکی روی زبانش حرکت می‌کند؛ ساختاری که شبیه کرم به نظر می‌رسد.

ماهی‌ای که به این حرکت نزدیک می‌شود، ممکن است تصور کند با یک موجود کوچک و بی‌خطر روبه‌روست.

اما در یک لحظه، فک‌های قدرتمند لاک‌پشت بسته می‌شوند.

این روش شکار یکی از عجیب‌ترین سازگاری‌های این گونه با زندگی در آب‌های آرام و کم‌نور است.

دریاچه مورپاس؛ آب‌های آرام لوئیزیانا

در لوئیزیانا، دریاچه مورپاس و آبراهه‌های اطراف آن بخشی از زیست‌بوم پیچیده تالاب‌های جنوب این ایالت را تشکیل می‌دهند.

این منطقه برای لاک‌پشت تمساحی گازگیر اهمیت دارد، زیرا این گونه بیشتر به آب‌های شیرین دائمی، رودخانه‌ها، کانال‌ها و تالاب‌هایی با جریان آرام وابسته است.

مطالعات انجام‌شده در جنوب‌شرقی لوئیزیانا نیز حضور لاک‌پشت تمساحی گازگیر را در دریاچه مورپاس ثبت کرده‌اند.

اما زندگی این خزنده در لوئیزیانا همیشه آرام نبوده است.

دهه‌ها شکار تجاری و برداشت بیش از حد، جمعیت لاک‌پشت‌های تمساحی گازگیر را در بخش‌هایی از محدوده تاریخی آنها کاهش داد. بررسی‌های سازمان زمین‌شناسی آمریکا نیز نشان می‌دهد که بهره‌برداری بیش از حد، در کنار از دست رفتن زیستگاه و آلودگی، از عوامل اصلی کاهش این گونه بوده است.

به همین دلیل برنامه‌های پرورش و رهاسازی نیز در لوئیزیانا اجرا شده است. در یک پروژه، ۵۳ لاک‌پشت جوان که در شرایط کنترل‌شده پرورش یافته بودند، بین سال‌های ۲۰۱۵ و ۲۰۱۶ در جنوب‌غربی ایالت رها شدند و بعدها برخی از آنها دوباره در طبیعت مشاهده شدند.

این پروژه‌ها نشان می‌دهند که نجات یک گونه دیرزیست فقط به حفاظت از یک دریاچه محدود نمی‌شود؛ گاهی باید نسل تازه‌ای از حیوانات را به طبیعت بازگرداند تا جمعیتی که زمانی به‌شدت کاهش یافته، فرصت بازسازی پیدا کند.

دریاچه چیکوت؛ یک پیچ قدیمی می‌سی‌سی‌پی که به پناهگاه لاک‌پشت‌ها تبدیل شد

در آرکانزاس، دریاچه چیکوت  Coyote Lake داستان متفاوتی دارد.

این دریاچه از آن دسته دریاچه‌های هلالی‌شکل است که زمانی بخشی از مسیر رودخانه می‌سی‌سی‌پی بوده‌اند. رودخانه در طول زمان مسیر خود را تغییر داده و یک پیچ قدیمی را از جریان اصلی جدا کرده است؛ نتیجه، یک آبگیر بزرگ و آرام بوده که به زیستگاهی مستقل برای حیات وحش تبدیل شده است.

آب‌های نسبتاً آرام، بسترهای گل‌آلود، تنه‌های درختان غوطه‌ور و فراوانی ماهی‌ها، شرایط مناسبی برای لاک‌پشت تمساحی گازگیر فراهم کرده‌اند.

اسناد مربوط به این منطقه نیز حضور این گونه را در دریاچه چیکوت ثبت کرده‌اند.

اینجا همان جایی است که ویژگی‌های زیستی لاک‌پشت اهمیت پیدا می‌کند.

جانوری که به جریان‌های شدید آب نیاز ندارد و می‌تواند مدت زیادی را در کف آب بگذراند، در یک دریاچه هلالی با آب‌های آرام می‌تواند از مزیت بزرگی برخوردار باشد.

دریاچه سمینول؛ جایی که رودخانه‌ها به هم می‌رسند

در مرز فلوریدا و جورجیا، دریاچه سمینول Lake Seminole در نزدیکی محل پیوند رودخانه‌های چاتاهوچی و فلینت شکل گرفته است؛ آب‌هایی که در ادامه رود آپالاچیکولا را تشکیل می‌دهند.

برای لاک‌پشت تمساحی گازگیر، چنین محیطی اهمیت زیادی دارد.

مطالعات حفاظتی فلوریدا این گونه را در زیستگاه‌های آب شیرین دائمی مرتبط با رودخانه‌ها ثبت کرده‌اند و دریاچه سمینول یکی از معدود دریاچه‌هایی است که به‌عنوان زیستگاه این لاک‌پشت شناخته می‌شود.

در اطراف دریاچه، آب کم‌عمق، پوشش گیاهی، تنه‌های درختان و آبراهه‌های مرتبط با رودخانه‌ها مجموعه‌ای از زیستگاه‌های متنوع ایجاد کرده‌اند.

اما اینجا یک مشکل هم وجود دارد: لاک‌پشت برای تخم‌گذاری باید آب را ترک کند.

ماده‌ها در فصل تولیدمثل به خشکی می‌آیند و برای ساختن لانه به خاک نرم و مناسب نیاز دارند. همین خروج موقت از آب آنها را در برابر تهدیدهایی مانند برخورد با خودروها و شکار غیرقانونی آسیب‌پذیر می‌کند.

در جورجیا، پژوهشگران سال‌ها جمعیت این گونه را در رودخانه‌ها و آبراهه‌های اطراف سمینول بررسی کرده‌اند. یکی از مطالعات طولانی‌مدت این منطقه نیز نشان داده که شکار تجاری گذشته فشار قابل‌توجهی بر جمعیت وارد کرده است.

اما در شمال، داستان عوض می‌شود

حالا اگر از لوئیزیانا و فلوریدا به سمت شمال حرکت کنیم و به مینه‌سوتا برسیم، دیگر نباید انتظار دیدن لاک‌پشت تمساحی گازگیر را داشته باشیم.

در اینجا گونه دیگری زندگی می‌کند:

لاک‌پشت گازگیر معمولی (Chelydra serpentina).

این دو گونه خویشاوندند و هر دو به خانواده لاک‌پشت‌های گازگیر تعلق دارند، اما لاک‌پشت گازگیر معمولی پراکنش بسیار گسترده‌تری دارد و با آب‌وهوای سردتر نیز سازگار شده است.

در اطراف دریاچه بمیدجی، این لاک‌پشت‌ها می‌توانند زمستان‌های سخت مینه‌سوتا را پشت سر بگذارند.

و اینجا یکی از شگفت‌انگیزترین فصل‌های زندگی آنها آغاز می‌شود.

وقتی دریاچه یخ می‌زند، لاک‌پشت هم «خاموش» می‌شود

با پایین آمدن دما، لاک‌پشت گازگیر معمولی به کف آب می‌رود و در گل‌ولای فرو می‌رود.

در این دوره وارد حالتی از کاهش شدید فعالیت متابولیکی می‌شود که به آن بروماسیون می‌گویند؛ نوعی سازگاری زمستانی در خزندگان.

حرکت بدن کاهش پیدا می‌کند، ضربان قلب به‌شدت پایین می‌آید و حیوان برای مدت طولانی غذا نمی‌خورد.

اما عجیب‌تر اینکه لاک‌پشت می‌تواند برای ماه‌ها در زیر آب باقی بماند.

در شرایط کم‌اکسیژن، برخی بافت‌های بدن لاک‌پشت‌های گازگیر می‌توانند در تبادل گازها نقش داشته باشند و به حیوان اجازه دهند بدون آنکه مرتب به سطح آب بیاید، دوره طولانی زمستان را پشت سر بگذارد.

وقتی بهار می‌رسد و آب گرم‌تر می‌شود، این جانور دوباره فعال می‌شود؛ از گل‌ولای بیرون می‌آید، روی تنه‌های افتاده یا سواحل آفتاب می‌گیرد و سوخت‌وساز بدنش افزایش پیدا می‌کند.

در حقیقت، لاک‌پشت گازگیر در زمستان نمی‌میرد؛ فقط زندگی‌اش را تا حد ممکن آهسته می‌کند.

چرا این لاک‌پشت‌ها این‌قدر دیر پیر می‌شوند؟

راز طول عمر لاک‌پشت‌های گازگیر را نمی‌توان فقط در یک ویژگی خلاصه کرد.

آنها رشد آهسته‌ای دارند، دیر به بلوغ می‌رسند و بخش بزرگی از زندگی خود را در محیط‌های آبی نسبتاً امن می‌گذرانند.

لاک‌پشت تمساحی گازگیر نیز تا رسیدن به بلوغ ممکن است بیش از یک دهه زمان نیاز داشته باشد. سازمان ماهی و حیات‌وحش آمریکا سن بلوغ آن را حدود ۱۱ تا ۲۱ سال گزارش کرده است.

همین رشد آهسته البته یک نقطه‌ضعف هم دارد.

اگر جمعیت یک گونه دیرزیست به‌شدت کاهش پیدا کند، بازسازی آن سریع نخواهد بود.

برای یک پستاندار کوچک، تولیدمثل سریع می‌تواند افت جمعیت را تا حدی جبران کند؛ اما برای لاک‌پشتی که سال‌ها زمان لازم دارد تا بالغ شود، از دست رفتن هر فرد بالغ می‌تواند اهمیت بیشتری داشته باشد.

دشمن اصلی همیشه یک شکارچی نیست

لاک‌پشت‌های گازگیر در ظاهر جانورانی شکست‌ناپذیر به نظر می‌رسند.

پوسته ضخیم، فک‌های قدرتمند و اندازه بزرگ باعث می‌شود کمتر جانوری بخواهد به یک لاک‌پشت بالغ حمله کند.

اما تهدید اصلی آنها در بسیاری از مناطق، چیزی بسیار ساده‌تر است:

انسان.

شکار تاریخی برای گوشت، تخریب زیستگاه، آلودگی آب و گرفتار شدن در ابزارهای ماهیگیری، همگی بر جمعیت این جانوران اثر گذاشته‌اند. USGS کاهش جمعیت لاک‌پشت تمساحی گازگیر را در بخش‌هایی از محدوده تاریخی آن عمدتاً به برداشت بیش از حد، در کنار تخریب زیستگاه و آلودگی مرتبط دانسته است.

حتی زمانی که لاک‌پشت هدف ماهیگیر نیست، ممکن است در ابزارهای ماهیگیری گرفتار شود.

برای ماده‌هایی که در فصل تخم‌گذاری به خشکی می‌آیند نیز جاده‌ها به یک تله مرگ تبدیل شده‌اند.

و بعد از گذاشتن تخم‌ها، داستان تمام نمی‌شود؛ تخم‌ها و بچه‌لاک‌پشت‌ها در برابر راکون‌ها و دیگر شکارچیان بسیار آسیب‌پذیرند.

چرا حفاظت از یک لاک‌پشت بزرگ اهمیت دارد؟

ممکن است یک لاک‌پشت گازگیر در نگاه اول فقط یک شکارچی عجیب و خشن کف دریاچه به نظر برسد، اما نقش آن در اکوسیستم پیچیده‌تر از این است.

این جانوران بخشی از شبکه غذایی آب‌های شیرین‌اند و از طیف متنوعی از طعمه‌ها و مواد آلی تغذیه می‌کنند.

از طرف دیگر، حضور یک جمعیت پایدار از لاک‌پشت‌های بزرگ و دیرزیست می‌تواند نشانه‌ای از وجود زیستگاه‌های آبی نسبتاً سالم باشد؛ آبراهه‌هایی که هنوز برای زندگی جانوران بزرگ، کندرشد و حساس به تغییرات محیطی مناسب‌اند.

به همین دلیل، حفاظت از آنها فقط به معنای نجات یک گونه نیست؛ حفاظت از رودخانه، تالاب، جنگل باتلاقی و دریاچه‌ای است که این جانور در آن زندگی می‌کند.

از یک لاک‌پشت ۱۰۰ ساله چه چیزی یاد می‌گیریم؟

یک لاک‌پشت تمساحی گازگیر که امروز در آب‌های کادو شنا می‌کند، ممکن است جهانی کاملاً متفاوت از جهان امروز را دیده باشد.

اگر تخمین سن برخی نمونه‌های بسیار بزرگ درست باشد، یک فرد پیر می‌تواند از دوره‌ای عبور کرده باشد که هنوز بسیاری از شهرها، جاده‌ها و تغییرات گسترده انسانی در اطراف زیستگاهش وجود نداشته‌اند.

نمونه‌ای که در سال ۲۰۲۳ در منطقه کادو صید شد، حدود ۱۲۰ پوند وزن داشت و بیش از ۳۰ اینچ طول لاک آن گزارش شد؛ سن آن بیش از ۱۰۰ سال تخمین زده شد. چنین نمونه‌هایی البته نشان‌دهنده حداکثر طول عمر احتمالی هستند، نه اینکه همه لاک‌پشت‌های این گونه الزاماً یک قرن عمر کنند.

همین تفاوت مهم است.

ما درباره جانوری حرف می‌زنیم که برای ساختن چنین بدنی و رسیدن به چنین سنی، به دهه‌ها زمان نیاز دارد.

پس وقتی یک لاک‌پشت بالغ از بین می‌رود، جایگزین شدن آن در طبیعت ممکن است بسیار بیشتر از یک فصل تولیدمثل طول بکشد.

شاید به همین دلیل است که دیدن یک لاک‌پشت گازگیر غول‌پیکر در آب‌های آمریکای شمالی فقط دیدن یک خزنده بزرگ نیست.

گاهی شما در برابر حیوانی ایستاده‌اید که ممکن است دهه‌ها پیش، زمانی که جهان اطرافش هنوز شکل دیگری داشت، همین آب را می‌پیموده است.

و اگر دریاچه‌هایی مانند کادو، چیکوت و سمینول بتوانند همچنان آبراهه‌های آرام، پوشش گیاهی و پناهگاه‌های طبیعی خود را حفظ کنند، این خزندگان باستانی نیز می‌توانند به زندگی خود ادامه دهند؛ آهسته، پنهان و برای دهه‌ها، درست همان‌طور که میلیون‌ها سال است زندگی کرده‌اند.

منابع: U.S. Fish & Wildlife Service، U.S. Geological Survey، Texas Parks & Wildlife Department، Florida Fish and Wildlife Conservation Commission و منابع حفاظتی ایالتی.