خرسی که انگار از دل یخ بیرون آمده بود؛ راز عکس عجیب قطب شمال چیست؟

در یکی از دورافتاده‌ترین نقاط قطب شمال، عکاسان نشنال جئوگرافیک با صحنه‌ای روبه‌رو شدند که در نگاه اول بیشتر شبیه تصویری از یک فیلم علمی‌تخیلی بود: یک خرس قطبی سفید در میان چشم‌اندازی از سنگ، آب و یخچال‌های عظیم؛ گویی حیوان از دل یخ بیرون آمده و در مرز میان خشکی و یخ ظاهر شده است.

اما پشت این تصویر عجیب، برخلاف برخی روایت‌های منتشرشده در شبکه‌های اجتماعی، داستان یک خرس باستانی مدفون در یخ نیست. ماجرا به یک خرس قطبی زنده در فرانتس یوزف لند، مجمع‌الجزایری دورافتاده در شمال روسیه، مربوط می‌شود؛ جایی که در سال ۲۰۱۳ گروهی از پژوهشگران، عکاسان و مستندسازان نشنال جئوگرافیک برای بررسی یکی از دست‌نخورده‌ترین اکوسیستم‌های قطبی جهان به آن سفر کردند.

خرس قطبی در جایی که یخ در حال ناپدید شدن بود

فرانتس یوزف لند از بیش از ۱۹۰ جزیره تشکیل شده و بخش بزرگی از آن را یخچال‌ها پوشانده‌اند. این منطقه تا چند دهه پیش تقریباً در تمام طول سال با یخ دریایی احاطه می‌شد، اما در تابستان ۲۰۱۳ شرایط به شکل محسوسی تغییر کرده بود.

گزارش نشنال جئوگرافیک از همان سفر نشان می‌دهد که در آن تابستان، یخ دریایی در اطراف مجمع‌الجزایر تقریباً دیده نمی‌شد. در یکی از صحنه‌های ثبت‌شده، یک خرس قطبی در نزدیکی لبه یک یخچال و در کنار دریا دیده شد؛ تصویری که بعدها به یکی از نمادهای تغییر چهره این منطقه تبدیل شد.

عکس مشهور این خرس را کوری ریچاردز (Cory Richards)، عکاس نشنال جئوگرافیک، در جریان همین اکتشاف ثبت کرد. نشنال جئوگرافیک بعدها این تصویر را نیز به‌عنوان «عکس روز» منتشر کرد و آن را مربوط به جزیره رودولف در مجمع‌الجزایر فرانتس یوزف لند دانست.

آیا خرس واقعاً از دل یخچال بیرون آمده بود؟

نه. ظاهر غیرعادی عکس می‌تواند این تصور را ایجاد کند که حیوان از داخل یخ بیرون آمده یا حتی برای مدت طولانی در یخچال مدفون بوده است؛ اما شواهد معتبر چنین چیزی را تأیید نمی‌کنند.

در روایت‌های مستند مربوط به این سفر، خرس به‌عنوان حیوانی زنده توصیف شده که در محیط اطراف یخچال حرکت می‌کرد. در یکی از گزارش‌های نشنال جئوگرافیک حتی شرح داده شده که خرس‌های قطبی در این منطقه در حال نزدیک شدن به گروه‌های انسانی بودند و اعضای اکسپدیشن مجبور بودند فاصله ایمن خود را حفظ کنند.

بنابراین داستان «خرس باستانی که از دل یخ بیرون آمده» را نباید به‌عنوان واقعیت علمی این عکس بازنشر کرد.

پس چرا این تصویر تا این اندازه عجیب به نظر می‌رسد؟

پاسخ را باید در خود چشم‌انداز جست‌وجو کرد.

خرس قطبی معمولاً در ذهن ما با دریایی از یخ سفید و توده‌های عظیم یخ شناور گره خورده است. اما در فرانتس یوزف لند، عکاسان با منظره‌ای متفاوت روبه‌رو شدند: آب آزاد، سنگ‌های تیره، یخچال‌هایی که در حال پس‌روی بودند و خرسی سفید که میان این عناصر حرکت می‌کرد.

همین تضاد باعث شده حیوان در عکس تقریباً غیرواقعی به نظر برسد؛ انگار تکه‌ای از دنیای یخ در محیطی قرار گرفته که خود یخ در حال عقب‌نشینی است.

کوری ریچاردز بعدها درباره تجربه حضور در فرانتس یوزف لند گفته بود که یکی از تصاویر مهمی که از این سفر ثبت کرد، خرسی بود که روی یکی از آخرین لکه‌های برف دیده می‌شد؛ تصویری که برای او نشانه‌ای از تغییر سریع محیط قطبی بود.

خرس قطبی چه چیزی را در این عکس نشان می‌دهد؟

اهمیت این تصویر فقط به ظاهر عجیب خرس مربوط نیست.

خرس قطبی برای بقا به محیط دریایی قطب شمال وابسته است و یخ دریایی بخش مهمی از چرخه زندگی و شکار آن محسوب می‌شود. وقتی یخ دریایی عقب می‌رود، دسترسی خرس به زیستگاه و طعمه‌های معمولش نیز تغییر می‌کند.

در گزارش مربوط به فرانتس یوزف لند آمده است که با نبود یخ دریایی، فُک‌ها نیز از منطقه دور شده بودند و خرس‌های قطبی ناچار بودند بخش بیشتری از غذای خود را از پرندگان دریایی، تخم آن‌ها و پوشش گیاهی اطراف به دست آورند.

به همین دلیل، آنچه در نگاه اول یک عکس عجیب از یک خرس سفید به نظر می‌رسد، در واقع تصویری از یک اکوسیستم در حال تغییر است.

داستان واقعی عکس عجیب قطب شمال

فرانتس یوزف لند زمانی یکی از ناشناخته‌ترین مناطق روی زمین بود؛ مجمع‌الجزایری دورافتاده در اقیانوس منجمد شمالی که بیشتر سال در میان یخ قرار داشت.

اما در سفر سال ۲۰۱۳ نشنال جئوگرافیک، پژوهشگران تغییرات قابل‌توجهی را در این محیط مشاهده کردند. یخ دریایی تابستانی بسیار کمتر از گذشته بود و نشانه‌های تغییرات اقلیمی در چشم‌انداز منطقه آشکار شده بود.

پس خرس این عکس از دل یک یخچال باستانی بیرون نیامده است. راز واقعی تصویر شاید اتفاقاً چیز دیگری باشد: چرا خرس قطبی در یکی از شمالی‌ترین نقاط جهان، در چشم‌اندازی دیده می‌شود که دیگر شبیه قطب شمال گذشته نیست؟

این همان چیزی است که عکس کوری ریچاردز را فراتر از یک تصویر عجیب حیات‌وحش قرار می‌دهد؛ یک لحظه ثبت‌شده از جهانی که آرام‌آرام در حال تغییر است.

 عکس: Cory Richards / National Geographic