عنکبوت پوست انداخت و چیزی عجیب جا گذاشت؛ می‌شود دنیا را از پشت چشم‌هایش دید؟

راز بقا: یک ویدئوی عجیب از پوست‌اندازی یک عنکبوت جهنده، کلاهک شفاف و عجیبی را نشان می‌دهد که حتی ساختارهای لنزمانند چشم روی آن باقی مانده است. اما آیا واقعاً می‌توان از پشت این لنزها دنیا را همان‌طور دید که عنکبوت می‌بیند؟

اگر فیلم را برای اولین بار ببینید، احتمالاً تصور می‌کنید با یک موجود بسیار عجیب یا حتی یک جلوه ویژه روبه‌رو هستید: یک سر کوچک و شفاف که دو «لنز» بزرگ روی آن دیده می‌شود؛ انگار عنکبوت کلاهک شیشه‌ای سرش را از بدن جدا کرده و آن را کنار گذاشته است.

اما این تصویر کاملاً واقعی است.

آنچه در فیلم دیده می‌شود، پوسته قدیمی یک عنکبوت جهنده پس از پوست‌اندازی است؛ پوسته‌ای که به شکل شگفت‌انگیزی بخش‌هایی از ساختار چشم را نیز در خود حفظ کرده است.

البته یک نکته مهم وجود دارد: این پوسته دیگر نمی‌بیند و نمی‌توان گفت تصویری که از پشت آن می‌بینیم دقیقاً همان چیزی است که عنکبوت زنده می‌دیده است. اما دلیل اینکه این فیلم چنین نمای غیرعادی‌ای ایجاد کرده، یکی از شگفت‌انگیزترین ویژگی‌های بدن عنکبوت‌های جهنده است.

این «کلاهک» از کجا آمده است؟

عنکبوت‌ها مانند انسان‌ها اسکلت داخلی ندارند. اسکلت آنها در بیرون بدن قرار گرفته و پوششی سخت به نام اسکلت بیرونی یا اگزواسکلت ایجاد می‌کند.

این پوشش از بدن محافظت می‌کند، اما یک مشکل دارد: با رشد عنکبوت، نمی‌تواند برای همیشه همراه بدن بزرگ‌تر شود.

بنابراین عنکبوت باید هر چند وقت یک‌بار از پوشش قدیمی خود خارج شود و اسکلت بیرونی جدید و بزرگ‌تری داشته باشد. این فرایند پوست‌اندازی یا molting نام دارد.

عنکبوت پیش از پوست‌اندازی، پوشش جدید خود را زیر پوشش قدیمی شکل می‌دهد. سپس اسکلت قدیمی ترک می‌خورد و جانور به‌تدریج از داخل آن بیرون می‌آید.

چیزی که در نهایت باقی می‌ماند، یک پوسته توخالی و بسیار دقیق از بدن قبلی عنکبوت است؛ چیزی که زیست‌شناسان به آن اگزوی (exuvia) می‌گویند.

اما در عنکبوت‌های جهنده، ماجرا کمی عجیب‌تر است.

وقتی «چشم» هم همراه پوست کنده می‌شود

عنکبوت‌های جهنده از خانواده Salticidae هستند و به داشتن سیستم بینایی فوق‌العاده پیشرفته مشهورند.

آنها هشت چشم دارند، اما دو چشم بزرگ جلویی مهم‌ترین نقش را در دید دقیق ایفا می‌کنند.

قسمت شفاف و بیرونی این چشم‌ها با کوتیکول مرتبط است؛ همان ماده‌ای که اسکلت بیرونی عنکبوت را می‌سازد. به همین دلیل، هنگام پوست‌اندازی، بخش‌های بیرونی و شفاف چشم نیز می‌توانند همراه با پوسته قدیمی از بدن جدا شوند.

این فقط یک برداشت از فیلم نیست.

پژوهشگران در مطالعات میکروسکوپی روی اگزوی عنکبوت جهنده Phidippus regius، ساختارهای مربوط به قرنیه چشم را در پوسته قدیمی بررسی کرده‌اند. بنابراین باقی ماندن بخش شفاف چشم روی پوست جداشده، از نظر زیستی پدیده‌ای واقعی و مستند است.

در واقع، فیلم به شکل بسیار بزرگ‌نمایی‌شده چیزی را نشان می‌دهد که در حالت عادی ممکن است با چشم غیرمسلح اصلاً متوجه آن نشویم.

چرا عنکبوت جهنده این‌همه چشم دارد؟

اگر فقط دو لنز بزرگ در فیلم را ببینید، شاید تصور کنید عنکبوت جهنده فقط دو چشم دارد.

اما این جانور هشت چشم دارد.

دو چشم بزرگ در جلوی سر، چشم‌های اصلی هستند و برای دید دقیق‌تر استفاده می‌شوند. شش چشم دیگر در اطراف سر قرار گرفته‌اند و نقش مهمی در تشخیص حرکت و ایجاد میدان دید گسترده‌تر دارند.

به زبان ساده، عنکبوت جهنده یک سیستم بینایی چندبخشی دارد:

چشم‌های اصلی برای دیدن جزئیات و چشم‌های فرعی برای زیر نظر گرفتن محیط اطراف.

همین ترکیب به این شکارچی کوچک اجازه می‌دهد بدون اتکا به تار عنکبوت، محیط را بررسی و طعمه را پیدا کند.

عنکبوت‌های جهنده برخلاف بسیاری از عنکبوت‌ها شکارچیان فعال هستند؛ یعنی حرکت می‌کنند، طعمه را شناسایی می‌کنند و در لحظه مناسب به سمت آن می‌پرند.

برای چنین سبک زندگی‌ای، دید دقیق اهمیت بسیار زیادی دارد.

شاهکار واقعی در پشت آن لنزهاست

اما شاید عجیب‌ترین ویژگی چشم عنکبوت جهنده چیزی باشد که در این فیلم دیده نمی‌شود.

چشم‌های اصلی این عنکبوت فقط یک لنز ثابت و ساده نیستند.

شبکیه در قسمت پشتی چشم قرار دارد و می‌تواند حرکت کند. این ویژگی به عنکبوت اجازه می‌دهد اطلاعات مربوط به بخش‌های مختلف میدان دید را بررسی کند، بدون اینکه لازم باشد برای هر حرکت کوچک، تمام بدن یا سرش را جابه‌جا کند.

پژوهش‌ها نشان داده‌اند که ساختار شبکیه و گیرنده‌های نوری در چشم عنکبوت‌های جهنده بسیار پیچیده‌تر از چیزی است که از یک جانور چند میلی‌متری انتظار داریم.

برخی گونه‌ها حتی توانایی تشخیص رنگ و طول موج‌های مختلف نور را دارند و سیستم بینایی آنها برای شناسایی طعمه، حرکت و اطلاعات مربوط به فاصله به شکل بسیار تخصصی تکامل یافته است.

به همین دلیل، چشم‌های عنکبوت جهنده یکی از جذاب‌ترین موضوعات مطالعه در زمینه بینایی در جانوران کوچک به شمار می‌رود.

آیا واقعاً می‌شود از چشم عنکبوت دنیا را دید؟

اینجا باید یک تفاوت مهم میان آنچه فیلم نشان می‌دهد و برداشت وایرال از فیلم قائل شویم.

عنوان‌هایی مانند «دنیا را از چشم عنکبوت ببینید» جذاب‌اند، اما از نظر علمی کاملاً دقیق نیستند.

چیزی که در فیلم باقی مانده، بخش شفاف و اپتیکی چشم در پوسته قدیمی است، نه یک چشم زنده.

برای دیدن، تنها داشتن یک لنز کافی نیست. نور باید وارد چشم شود، روی گیرنده‌های نوری شبکیه تشکیل تصویر دهد و اطلاعات حاصل از آن از طریق دستگاه عصبی پردازش شود.

پس پوسته‌ای که عنکبوت دور انداخته، دیگر نمی‌تواند چیزی را ببیند.

اگر از پشت ساختار شفاف آن نگاه کنیم، ممکن است نور و تصویر از آن عبور کند؛ اما تصویری که به چشم انسان می‌رسد، لزوماً معادل تصویری نیست که یک عنکبوت زنده در مغزش تجربه می‌کند.

به زبان ساده:

ما می‌توانیم از میان لنز باقی‌مانده نگاه کنیم؛ اما عنکبوت دیگر از آن نگاه نمی‌کند.

چرا این فیلم این‌قدر عجیب به نظر می‌رسد؟

دلیل اصلی، اندازه بسیار کوچک ساختارهایی است که در فیلم می‌بینیم.

پوسته یک عنکبوت جهنده در حالت عادی آن‌قدر کوچک است که جزئیات آن به‌راحتی دیده نمی‌شود. اما فیلم‌های ماکرو با بزرگ‌نمایی شدید می‌توانند ساختارهایی را آشکار کنند که در حالت عادی تقریباً نامرئی هستند.

در این مورد، بزرگ‌نمایی باعث شده پوسته قدیمی سر عنکبوت شبیه یک کلاهک شفاف با دو لنز شیشه‌ای به نظر برسد.

و این دقیقاً همان چیزی است که ویدئو را شگفت‌انگیز می‌کند: چیزی که در نگاه اول شبیه یک شیء مصنوعی یا حتی یک جلوه ویژه به نظر می‌رسد، در واقع باقی‌مانده بدن یک جانور پس از پوست‌اندازی است.

عنکبوت، پوست قدیمی خودش را جا گذاشت

پوست‌اندازی برای یک عنکبوت فقط تعویض پوست نیست؛ یک مرحله حساس در زندگی جانور است.

عنکبوت باید از پوشش سخت قبلی خود خارج شود و برای مدتی با اسکلت بیرونی جدیدی روبه‌روست که هنوز کاملاً سخت نشده است. در این مرحله، جانور آسیب‌پذیرتر از حالت عادی است.

اما نتیجه این فرایند چیزی است که در این فیلم می‌بینیم:

یک نسخه خالی و بسیار دقیق از عنکبوت قبلی که حتی بخش‌هایی از ساختار ظریف چشم‌هایش را نیز روی خود حفظ کرده است.

به همین دلیل، اگرچه عنوان «دیدن دنیا از چشم عنکبوت» از نظر علمی کمی اغراق‌آمیز است، واقعیت پشت آن شاید حتی شگفت‌انگیزتر باشد.

ما در این فیلم در واقع شاهد پوست‌اندازی یک شکارچی کوچک با یکی از پیچیده‌ترین سیستم‌های بینایی در میان عنکبوتیان هستیم.

عنکبوت جهنده از پوست قدیمی خود بیرون آمده، زندگی را با اسکلت بیرونی جدید ادامه داده و چیزی را پشت سر گذاشته که برای لحظاتی شبیه یک کلاهک شیشه‌ای با دو چشم خاموش به نظر می‌رسد.

این چشم‌ها دیگر نمی‌بینند؛ اما پوسته‌شان هنوز می‌تواند یکی از عجیب‌ترین رازهای بینایی این شکارچی کوچک را به ما نشان دهد.

منبع ویدئو

این ویدئو در شبکه‌های اجتماعی با نام حساب @Rainmaker1973 منتشر شده و نسخه‌های بازنشرشده آن در فضای وب نیز موجود است.

منابع مورد استفاده برای این گزارش: 

• مطالعات میکروسکوپی روی اگزوی Phidippus regius و ساختار قرنیه چشم در پوسته قدیمی.

• پژوهش‌های مربوط به ساختار چشم‌های اصلی و حرکت شبکیه در عنکبوت‌های جهنده.

• مطالعات مربوط به سیستم بینایی، تشخیص رنگ و عملکرد چشم‌های اصلی و فرعی در خانواده Salticidae.