ویدئو | دلفین صورتی در دریای عمان؛ ماجرای ویدئوی واقعی و فیلم دومی که کارشناسان آن را جعلی دانستند

راز بقا: انتشار ویدئویی از یک دلفین با ظاهری صورتی در نزدیکی ساحل قنتب در مسقط، پایتخت عمان، توجه کاربران شبکه‌های اجتماعی را به خود جلب کرده است. اما ماجرا به همین مشاهده عجیب ختم نمی‌شود؛ پس از انتشار تصاویر، ویدئوی دومی نیز با ادعای ثبت یک دلفین گوژپشت صورتی در آب‌های مسقط دست‌به‌دست شد که کارشناسان عمانی اعتبار آن را زیر سؤال بردند. متخصص محیط زیست دریایی عمان، جانور دیده‌شده در ویدئوی نخست را دلفین ریسو معرفی کرده است؛ گونه‌ای که با افزایش سن، بدنش روشن‌تر می‌شود و زخم‌های متعدد روی پوستش باقی می‌ماند. بااین‌حال، هنوز باید میان تشخیص اعلام‌شده از سوی متخصص و شناسایی مستقلی که با بررسی دقیق تصاویر تأیید شده باشد، تفاوت گذاشت.

دلفین صورتی در نزدیکی مسقط؛ چه اتفاقی افتاد؟

در اواسط اکتبر ۲۰۲۶، ویدئویی از دلفینی با بدنی روشن و متمایل به صورتی در نزدیکی ساحل قنتب، در حومه مسقط، منتشر شد. ظاهر متفاوت جانور در کنار دلفین‌های تیره‌رنگ، باعث شد تصاویر آن به‌سرعت در شبکه‌های اجتماعی مورد توجه قرار بگیرد.

این مشاهده به‌ویژه از آن جهت جالب بود که دلفین‌های صورتی معمولاً در ذهن مردم با رودخانه آمازون و دلفین‌های آب شیرین آمریکای جنوبی پیوند خورده‌اند؛ جانورانی که به‌دلیل رنگ غیرمعمول بدنشان شهرت جهانی دارند.

اما دلفینی که در نزدیکی عمان دیده شد، الزاماً از همان گونه نیست. آب‌های دریایی اطراف عمان زیستگاه چندین گونه دلفین هستند و برخی از آنها نیز در طول زندگی تغییرات قابل‌توجهی در رنگ پوست خود تجربه می‌کنند.

روزنامه عمان آبزرور در گزارشی به تاریخ ۲۲ اکتبر ۲۰۲۶ نوشت که متخصص محیط زیست دریایی سازمان محیط زیست عمان، عایده الجابری، دلفین حاضر در ویدئوی نخست را دلفین ریسو معرفی کرده است. به گفته او، این نخستین مشاهده گزارش‌شده از دلفینی با چنین ظاهر صورتی در آب‌های عمان بوده است.

چرا ویدئوی دوم مشکوک شد؟

ماجرا زمانی پیچیده‌تر شد که ویدئوی دیگری نیز در شبکه‌های اجتماعی منتشر شد؛ این بار با ادعای مشاهده یک دلفین گوژپشت صورتی در نزدیکی مسقط.

به گزارش عمان آبزرور، کارشناسان درباره اصالت این ویدئو تردید داشتند و آن را جعلی ارزیابی کردند. استدلال مطرح‌شده این بود که دلفین‌های گوژپشت هند و اقیانوس آرام در عمان بیشتر در مناطقی مانند مسندم، مصیره، الوسطی و ظفار مشاهده می‌شوند و معمولاً به آب‌های کم‌عمق ساحلی وابسته‌اند.

بااین‌حال، باید در تفسیر این ادعا دقت کرد. حضور یک گونه در منطقه‌ای خاص به‌خودی‌خود به این معنا نیست که مشاهده آن در نقطه‌ای دیگر از نظر زیستی ناممکن است. آنچه در این پرونده اهمیت دارد، ارزیابی کارشناسان محلی درباره محل ادعایی ثبت ویدئو و اعتبار تصاویر است.

نکته مهم‌تر آن است که دو ویدئو را نباید بدون مدرک، ثبت دو جانور در یک رویداد واحد دانست. ممکن است تصاویر از گونه‌ها، مکان‌ها یا زمان‌های متفاوت تهیه شده باشند. برای تعیین منشأ دقیق هر ویدئو، فایل اصلی، زمان ضبط، موقعیت جغرافیایی و نشانه‌های قابل‌شناسایی جانور اهمیت دارند.

دلفین ریسو چه جانوری است؟

دلفین ریسو با نام علمی Grampus griseus از خانواده دلفینان است. این گونه در آب‌های گرمسیری و معتدل بخش‌های مختلف جهان زندگی می‌کند و از نظر ظاهری با بسیاری از دلفین‌های شناخته‌شده تفاوت دارد.

بدن دلفین ریسو نسبتاً تنومند است، پیشانی برجسته و گردی دارد و برخلاف بسیاری از دلفین‌ها، منقار مشخصی در جلوی سرش دیده نمی‌شود. باله پشتی آن نیز بلند و خمیده است.

یکی از ویژگی‌های شاخص این گونه، تغییر رنگ بدن در طول زندگی است. دلفین‌های جوان معمولاً تیره‌ترند، اما با گذشت زمان پوست آنها روشن‌تر می‌شود و خطوط و لکه‌های سفید متعددی روی بدنشان شکل می‌گیرد.

این تغییرات تا حد زیادی با تجمع زخم‌ها و خراش‌ها ارتباط دارد. تعامل با دلفین‌های دیگر و تماس با طعمه‌ها یا برخی جانوران دریایی می‌تواند روی پوست آنها آثار ماندگاری باقی بگذارد. در بعضی افراد بالغ، این لکه‌ها و خطوط سفید چنان گسترده می‌شوند که بدن جانور از فاصله دور تقریباً سفید به نظر می‌رسد.

بر اساس اطلاعات اداره ملی اقیانوسی و جوی آمریکا، رنگ دلفین ریسو با افزایش سن از خاکستری تیره، قهوه‌ای یا سیاه به خاکستری روشن و گاهی تقریباً سفید تغییر می‌کند. این ویژگی یکی از شناخته‌شده‌ترین خصوصیات ظاهری گونه است.

آیا دلفین ریسو واقعاً صورتی می‌شود؟

روشن‌شدن پوست با افزایش سن، لزوماً به معنای تولید رنگدانه صورتی نیست. این تفاوت برای درک تصاویر منتشرشده از عمان اهمیت دارد.

در دلفین ریسو، بخش زیادی از تغییر ظاهر به روشن‌شدن رنگ زمینه پوست و انباشته‌شدن زخم‌های سفید مربوط است. در شرایط خاص، رگ‌های خونی نزدیک سطح پوست نیز ممکن است بر رنگی که ناظر می‌بیند اثر بگذارند. نور مستقیم خورشید، بازتاب نور از سطح آب و کیفیت ضبط ویدئو نیز می‌توانند ظاهر جانور را متفاوت نشان دهند.

گزارش عمان آبزرور افزایش جریان خون نزدیک سطح پوست و گشادشدن رگ‌ها را یکی از توضیحات احتمالی برای صورتی دیده‌شدن دلفین‌ها مطرح می‌کند. این فرایند می‌تواند در تنظیم دمای بدن نقش داشته باشد.

بااین‌حال، از روی یک ویدئوی کوتاه نمی‌توان مشخص کرد که چه مقدار از رنگ مشاهده‌شده ناشی از وضعیت طبیعی پوست، جریان خون، زخم‌ها یا شرایط نوری است. برای تعیین علت دقیق رنگ این دلفین، بررسی تصاویر باکیفیت‌تر و ارزیابی مستقیم متخصصان لازم است.

دلفین صورتی آمازون با دلفین صورتی عمان فرق دارد

وقتی صحبت از دلفین صورتی می‌شود، معمولاً نام دلفین رودخانه‌ای آمازون به میان می‌آید. این جانور که با نام محلی «بوتو» نیز شناخته می‌شود، در سامانه‌های رودخانه‌ای آمازون و اورینوکو در آمریکای جنوبی زندگی می‌کند.

دلفین آمازونی با نام علمی Inia geoffrensis یک گونه آب شیرین است و از نظر ویژگی‌های بدنی و زیستگاه با دلفین ریسو تفاوت دارد.

دلفین‌های آمازونی ممکن است با افزایش سن صورتی‌تر شوند، اما رنگ بدن آنها در همه افراد یکسان نیست. جنسیت، سن، وضعیت جسمی و تفاوت‌های فردی می‌توانند بر ظاهر آنها اثر بگذارند.

در مقابل، دلفین ریسو جانوری دریازی است که در آب‌های گرمسیری و معتدل جهان زندگی می‌کند. بنابراین، مشاهده دلفینی با ظاهر صورتی در دریای عمان به‌خودی‌خود دلیلی برای تعلق آن به گونه آمازونی نیست.

گونه دیگری که گاهی در تصاویر و گزارش‌ها با رنگ صورتی شناخته می‌شود، دلفین گوژپشت هند و اقیانوس آرام است. برخی جمعیت‌های این گونه با افزایش سن ظاهری روشن و صورتی‌فام پیدا می‌کنند؛ بااین‌حال، این ویژگی را نمی‌توان بدون بررسی به جانور ثبت‌شده در قنتب نسبت داد.

دلفین کاملاً سفید در عمان؛ مشاهده‌ای دیگر که توجه کارشناسان را جلب کرد

عایده الجابری در گزارش عمان آبزرور به مشاهده دیگری نیز اشاره کرده است. به گفته او، در ماه سپتامبر یک ماهیگیر دلفینی کاملاً سفیدرنگ را در منطقه مصیره مشاهده کرده بود.

این گزارش به‌تنهایی برای تعیین گونه یا علت سفیدبودن جانور کافی نیست، اما نشان می‌دهد که مشاهده دلفین‌هایی با رنگ غیرمعمول در آب‌های عمان موضوعی قابل‌توجه برای پژوهشگران محیط زیست دریایی است.

رنگ بسیار روشن در یک دلفین می‌تواند دلایل مختلفی داشته باشد؛ از تغییرات طبیعی وابسته به سن و زخم‌های پوستی گرفته تا تفاوت‌های مربوط به رنگدانه‌ها. شرایط نور و بازتاب سطح آب نیز بر ظاهر جانور اثر می‌گذارد.

نباید هر دلفین سفید یا صورتی را دارای زالی دانست. زالی و سایر اختلالات رنگدانه‌ای تشخیص‌های متفاوتی هستند و صرفاً با دیدن رنگ بدن از راه دور نمی‌توان وجود آنها را تأیید کرد.

چرا ثبت دقیق تصاویر حیات‌وحش اهمیت دارد؟

ویدئو‌های کوتاه شبکه‌های اجتماعی می‌توانند توجه عمومی را به حیات‌وحش جلب کنند، اما هم‌زمان امکان انتشار اطلاعات نادرست را نیز افزایش می‌دهند. یک تصویر واقعی ممکن است با توضیحی اشتباه منتشر شود یا بخش‌هایی از چند ویدئو در کنار یکدیگر قرار بگیرند و رویدادی متفاوت را القا کنند.

در مورد دلفین‌های عمان، مسئله فقط این نیست که جانور صورتی به نظر می‌رسد یا نه؛ محل دقیق مشاهده، گونه جانور و علت رنگ غیرمعمول آن سه پرسش جداگانه‌اند که برای پاسخ به هرکدام به شواهد متناسب نیاز است.

فیلم‌برداری از فاصله ایمن، ثبت زمان و موقعیت جغرافیایی، نگهداری نسخه اصلی و پرهیز از دست‌کاری رنگ تصاویر می‌تواند به پژوهشگران کمک کند. نزدیک‌شدن بیش از حد قایق‌ها یا تلاش برای لمس و تعقیب دلفین‌ها نیز ممکن است رفتار طبیعی این جانوران را مختل کند.

آیا باید منتظر مشاهده دلفین‌های صورتی بیشتری در عمان باشیم؟

عمان در کنار دریای عمان و دریای عرب قرار گرفته و آب‌های آن زیستگاه گونه‌های متنوعی از نهنگ‌ها و دلفین‌هاست. گزارش‌های پایش پستانداران دریایی در این کشور نیز از ثبت گونه‌های مختلف در مناطق ساحلی و دریایی حکایت دارند.

بااین‌حال، یک مشاهده غیرمعمول برای نتیجه‌گیری درباره فراوانی دلفین‌های صورتی یا تغییر جمعیت آنها کافی نیست. برای پاسخ به این پرسش‌ها باید مشاهدات تکرارشونده، اطلاعات دقیق درباره گونه و داده‌های پایش بلندمدت در دسترس باشد.

آنچه فعلاً می‌توان گفت این است که ویدئوی نخست از دلفینی با ظاهر صورتی در نزدیکی قنتب توجه کارشناسان را جلب کرده و متخصص محیط زیست دریایی عمان آن را دلفین ریسو معرفی کرده است. در مقابل، ویدئوی دوم که به دلفین گوژپشت صورتی نسبت داده شده، از سوی کارشناسان مورد تردید قرار گرفته است.

راز این رنگ غیرمعمول هنوز به‌طور کامل حل نشده؛ اما همین تفاوت میان یک مشاهده معتبر، تشخیص گونه و توضیح علمی علت رنگ، نشان می‌دهد که برای روایت درست یک اتفاق طبیعی، هیجان تصاویر باید با دقت علمی همراه باشد.