راز بقا: در پرورش مرغ و خروس، یکی از مهمترین عوامل موفقیت در جوجهکشی، مدیریت درست نسبت خروس به مرغ است. بسیاری از پرورشدهندگان تازهکار تصور میکنند هرچه تعداد خروسها بیشتر باشد، باروری تخمها بالاتر میرود؛ در حالیکه واقعیت دقیقاً برعکس است.
به گزارش راز بقا، شناخت رفتار تولیدمثلی خروس، توان جفتگیری روزانه و نسبت استاندارد در گله، میتواند هم سلامت پرندهها را حفظ کند و هم درصد تخمهای نطفهدار را بهطور چشمگیری افزایش دهد. در این راهنمای جامع، همه نکات کاربردی را بررسی میکنیم.
از نظر فیزیولوژیک، یک خروس توانایی جفتگیری با تعداد زیادی مرغ را دارد، اما برای حفظ کیفیت باروری و سلامت گله، یک نسبت بهینه توصیه میشود.
نسبت طلایی و بهترین حالت ۱ خروس برای ۸ تا ۱۲ مرغ است.

این نسبت چند مزیت مهم دارد:
بالا ماندن درصد تخمهای نطفهدار، جلوگیری از خستگی و افت قوای خروس، کاهش آسیب جسمی به مرغها و حفظ آرامش و تعادل رفتاری در گله. این الگو در بیشتر مرغداریهای حرفهای نیز استفاده میشود.
وقتی تعداد مرغها نسبت به خروس زیاد شود (مثلاً ۲۰ مرغ برای یک خروس):
همهٔ مرغها جفتگیری دریافت نمیکنند، درصد نطفهدار شدن تخمها کاهش مییابد، تولید جوجه افت میکند و خروس فرصت پوشش کل گله را ندارد.
در چنین شرایطی اضافه کردن خروس دوم معمولاً ضروری است.
کم بودن مرغها هم مشکلساز است. برای مثال:
۱ خروس برای ۲ یا ۳ مرغ میتواند باعث جفتگیری بیشازحد با چند مرغ محدود، ریزش پرهای پشت و گردن مرغها، ایجاد زخم پوستی و افزایش استرس در مرغها شود.
مدیریت نادرست در این حالت حتی میتواند به کاهش تخمگذاری منجر شود.
خروس سالم و بالغ معمولاً میتواند:
بین ۱۰ تا ۳۰ بار در روز جفتگیری کند.
این عدد به عوامل مختلفی مانند سن خروس، نژاد، تغذیه، شرایط محیطی و فصل تولیدمثل بستگی دارد.
خروسهای جوانتر معمولاً فعالتر هستند، اما فعالیت بیشازحد در طولانیمدت میتواند آنها را ضعیف کند.

بسیاری تصور میکنند مرغ باید هر روز جفتگیری داشته باشد تا تخمها نطفهدار شوند، اما این تصور درست نیست.
اسپرم خروس میتواند چند روز تا حدود ۲ تا ۳ هفته در دستگاه تولیدمثل مرغ زنده بماند. یعنی یک جفتگیری موفق میتواند چندین تخم بعدی را نطفهدار کند. به همین دلیل، کیفیت جفتگیری مهمتر از تعداد آن است.
تغذیه اصولی: جیرهٔ غذایی غنی از پروتئین، ویتامین E، سلنیوم و مواد معدنی نقش مهمی در کیفیت اسپرم دارد.
نوردهی مناسب: نور کافی به تعادل هورمونی و افزایش فعالیت تولیدمثلی کمک میکند. کاهش ساعات نور میتواند باروری را پایین بیاورد.
سن خروس: بهترین بازهٔ باروری معمولاً بین ۸ ماه تا ۳ سالگی است. پس از آن کیفیت باروری بهتدریج کاهش مییابد.
فضای کافی: تراکم بالا باعث استرس و درگیری میشود و عملکرد تولیدمثلی را مختل میکند.
سلامت عمومی: بیماریها، انگلها و ضعف بدنی مستقیماً بر باروری اثر منفی دارند.

یک خروس مناسب برای تولیدمثل معمولاً:
فعال و هوشیار است، تاج قرمز و شاداب دارد، اشتهای خوبی دارد، رفتار قلمروطلبانه طبیعی نشان میدهد و به مرغها توجه تولیدمثلی دارد.
برای داشتن بیشترین درصد تخم نطفهدار:
نسبت ۱ خروس برای ۸ تا ۱۲ مرغ را رعایت کنید، تغذیه و سلامت خروس را جدی بگیرید، از تراکم بیشازحد یا کمبود مرغ جلوگیری کنید و به سن خروس توجه داشته باشید.
مدیریت صحیح گله نهتنها بهرهوری را بالا میبرد، بلکه از آسیب و استرس پرندهها هم جلوگیری میکند. نتیجهٔ این مدیریت اصولی، جوجههای سالمتر و بازده اقتصادی بهتر خواهد بود.
