تنگه هرمز چند سال قدمت دارد و چگونه به وجود آمد؟

راز بقا: تنگه هرمز، یکی از مهم‌ترین گذرگاه‌های دریایی جهان، همواره به‌عنوان نقطه‌ای استراتژیک در معادلات اقتصادی و سیاسی شناخته شده است. این آبراه باریک که خلیج فارس را به دریای عمان متصل می‌کند، نه‌تنها مسیر عبور بخش قابل‌توجهی از تجارت جهانی نفت است، بلکه از منظر زمین‌شناسی نیز جایگاهی منحصر‌به‌فرد دارد.

به گزارش راز بقا، بررسی ساختار زمین‌شناختی این منطقه نشان می‌دهد که تنگه هرمز حاصل فرآیند‌های پیچیده و طولانی‌مدتی است که به برخورد صفحات قاره‌ای و دگرگونی‌های عمیق در پوسته زمین بازمی‌گردد. همین ویژگی‌ها، این منطقه را به یکی از شاخص‌ترین نمونه‌های تعامل میان عوامل طبیعی و ژئوپلیتیک در سطح جهان تبدیل کرده است.

تنگه هرمز؛ پیوند راهبردی و پدیده‌ای زمین‌شناختی

به گزارش راز بقا، تنگه هرمز آبراهی نسبتاً باریک با پهنایی در حدود ۵۰ کیلومتر است که خلیج فارس را به دریای عمان متصل می‌کند و به‌عنوان یکی از اصلی‌ترین مسیر‌های انتقال انرژی در جهان شناخته می‌شود. بخش قابل توجهی از صادرات نفت خام از طریق این گذرگاه انجام می‌گیرد و همین امر، آن را به یکی از مهم‌ترین «گلوگاه‌های دریایی» تبدیل کرده است؛ گلوگاه‌هایی که هرگونه اختلال در آنها می‌تواند پیامد‌های گسترده‌ای برای اقتصاد جهانی به همراه داشته باشد.

با این حال، اهمیت تنگه هرمز تنها به جایگاه ژئوپلیتیک آن محدود نمی‌شود. این منطقه از دیدگاه زمین‌شناسی نیز یکی از نادرترین نقاط جهان است که در آن می‌توان آثار برخورد دو صفحه قاره‌ای را به‌طور مستقیم مشاهده کرد. گستره این شواهد از رشته‌کوه‌های زاگرس در جنوب ایران تا شبه‌جزیره مسندم در شمال عمان امتداد دارد؛ جایی که خشکی به‌صورت زائده‌ای باریک به درون دریا پیش‌روی کرده است.

ویژگی‌های زمین‌شناسی و ساختاری منطقه

به گزارش راز بقا، شبه‌جزیره مسندم به‌عنوان یکی از شاخص‌ترین جلوه‌های زمین‌شناسی این منطقه، دارای صخره‌های تند و تیره‌رنگ و سواحل ناهموار است. در این ناحیه، پدیده‌هایی مانند دره‌های غرق‌شده مشاهده می‌شود که در اثر افزایش سطح آب دریا و نفوذ آن به دره‌های رودخانه‌ای شکل گرفته‌اند. این ویژگی‌ها علاوه بر ایجاد چشم‌انداز‌های طبیعی منحصر‌به‌فرد، نشان‌دهنده تغییرات قابل توجه سطح دریا در طول زمان‌های زمین‌شناسی هستند.

از مهم‌ترین خصوصیات زمین‌شناسی این منطقه، حضور «افیولیت‌ها» است؛ مجموعه‌ای از سنگ‌ها که معمولاً در اعماق پوسته اقیانوسی قرار دارند، اما در این ناحیه به سطح زمین راه یافته‌اند. این رخداد، امکان مطالعه مستقیم بخش‌هایی از پوسته اقیانوسی را فراهم کرده و به همین دلیل، تنگه هرمز از نظر علمی اهمیت ویژه‌ای دارد. در واقع، این منطقه یکی از کامل‌ترین و گسترده‌ترین مجموعه‌های افیولیتی شناخته‌شده در سطح جهان را در خود جای داده است.

فرآیند شکل‌گیری تنگه هرمز

به گزارش راز بقا، پیدایش تنگه هرمز به حدود ۳۵ میلیون سال پیش بازمی‌گردد؛ زمانی که صفحه عربی از جنوب به سمت صفحه اوراسیا در شمال حرکت کرد. در آن دوران، این دو صفحه قاره‌ای توسط اقیانوسی باستانی به نام «تتیس» از یکدیگر جدا بودند. با آغاز حرکت صفحه عربی به سمت شمال، این صفحه به‌تدریج به زیر صفحه اوراسیا فرو رفت؛ فرآیندی که در زمین‌شناسی به «فرورانش» معروف است.

این روند در طول میلیون‌ها سال ادامه یافت و در نهایت به بسته شدن اقیانوس تتیس و اتصال دو قاره منجر شد. اما این برخورد یک رویداد لحظه‌ای نبود، بلکه فرآیندی تدریجی و طولانی‌مدت به شمار می‌رفت که همچنان آثار آن در ساختار زمین قابل مشاهده است. فشار ناشی از این برخورد باعث فشرده شدن و ضخیم‌تر شدن پوسته زمین در این ناحیه شد؛ پدیده‌ای که در نهایت به شکل‌گیری رشته‌کوه‌های زاگرس انجامید.

نقش حرکات تکتونیکی در شکل‌گیری خلیج فارس و تنگه هرمز

حرکات تکتونیکی ناشی از برخورد صفحات قاره‌ای، علاوه بر ایجاد رشته‌کوه‌ها، باعث شکل‌گیری فرورفتگی‌هایی در پوسته زمین نیز شده است. می‌توان این فرآیند را به خم شدن یک جسم انعطاف‌پذیر تشبیه کرد که تحت تأثیر وزن یا فشار از یک سو، در بخش دیگر دچار فرورفتگی می‌شود. در مورد صفحه عربی، فشار ناشی از کوه‌زایی در شمال، سبب ایجاد یک حوضه فرونشسته در جنوب شد که امروزه به‌صورت خلیج فارس و تنگه هرمز شناخته می‌شود.

به گزارش راز بقا، تنگه هرمز را می‌توان نمونه‌ای بارز از پیوند میان فرآیند‌های زمین‌شناسی و تحولات ژئوپلیتیک دانست. از یک سو، این منطقه نتیجه میلیون‌ها سال فعالیت‌های تکتونیکی و برخورد صفحات قاره‌ای است و از سوی دیگر، به‌عنوان یکی از حیاتی‌ترین مسیر‌های انتقال انرژی در جهان، نقشی کلیدی در اقتصاد جهانی ایفا می‌کند. همین ترکیب منحصر‌به‌فرد از ویژگی‌های طبیعی و راهبردی، تنگه هرمز را به یکی از مهم‌ترین و در عین حال حساس‌ترین نقاط جهان تبدیل کرده است.