راز بقا: هر چهار سال یک بار، همزمان با تب داغ جام جهانی فوتبال، میلیونها نفر در سراسر جهان به دنبال پیشبینی نتایج مسابقات هستند. در کنار تحلیلگران، مربیان و مدلهای آماری پیچیده، گروهی عجیب از «کارشناسان» نیز وارد میدان میشوند؛ حیواناتی که گفته میشود میتوانند برنده مسابقات را پیشبینی کنند.
به گزارش راز بقا، اگرچه هیچ پایه علمی برای این ادعاها وجود ندارد، اما برخی از این حیوانات به چنان شهرتی رسیدهاند که نامشان برای همیشه در تاریخ جام جهانی ثبت شده است.
داستان پیشگویان حیوانی فوتبال با نامی گره خورده است که هنوز هم بسیاری آن را به یاد دارند؛ اختاپوسی به نام «پل».
این اختاپوس که در یک آکواریوم در آلمان زندگی میکرد، در جریان جام جهانی ۲۰۱۰ آفریقای جنوبی به شهرتی بیسابقه دست یافت. روش کار او ساده بود؛ دو جعبه شفاف که روی هر کدام پرچم یکی از تیمهای مسابقه قرار داشت، مقابل او گذاشته میشد و پل یکی از آنها را انتخاب میکرد.

شگفتی زمانی رخ داد که او تقریباً تمام مسابقات تیم ملی آلمان و حتی فینال جام جهانی را به درستی پیشبینی کرد. پل در نهایت قهرمانی اسپانیا مقابل هلند را نیز درست حدس زد و به یک پدیده جهانی تبدیل شد. رسانهها از او به عنوان «اختاپوس پیشگو» یاد میکردند و میلیونها نفر نتایج انتخابهایش را دنبال میکردند.
البته پل همیشه هم بیخطا نبود. او در فینال رقابتهای یورو ۲۰۰۸ پیروزی آلمان را پیشبینی کرده بود، در حالی که اسپانیا قهرمان آن مسابقات شد.

موفقیت پل باعث شد در دورههای بعدی مسابقات، حیوانات دیگری نیز به عنوان پیشگو معرفی شوند.
در جام جهانی ۲۰۱۴ برزیل، شتر معروفی به نام «شاهین» توجه بسیاری را به خود جلب کرد. این شتر با انتخاب میان نمادهای تیمها، نتایج برخی مسابقات را پیشبینی میکرد. هرچند دقت او هرگز به اندازه پل نبود، اما در رسانههای عربی و بینالمللی به شهرت قابل توجهی رسید.

در سالهای بعد نیز حیوانات مختلفی از جمله طوطیها، فیلها، گربهها، خوکها، لاکپشتها و حتی پنگوئنها به عنوان پیشگوی مسابقات فوتبال معرفی شدند. بسیاری از باغوحشها و مراکز نگهداری حیوانات از این فرصت برای جلب توجه رسانهها و بازدیدکنندگان استفاده میکردند.

اکنون با نزدیک شدن به جام جهانی ۲۰۲۶، نام تازهای در فضای مجازی و رسانهها مطرح شده است؛ شاهینی به نام «شاک».

این پرنده شکاری که به عنوان جدیدترین پیشگوی حیوانی فوتبال معرفی شده، پیشبینیهای خود را برای رقابتهای جام جهانی ۲۰۲۶ منتشر کرده است. طرفداران او معتقدند چشمان تیزبین و رفتار خاصش میتواند نتایج مسابقات را پیشبینی کند؛ هرچند از نظر علمی هیچ تفاوتی میان انتخابهای او و یک انتخاب کاملاً تصادفی وجود ندارد.
با این حال، جذابیت اصلی ماجرا در خود پیشبینیها نیست، بلکه در هیجانی است که پیرامون آن شکل میگیرد. رسانهها، شبکههای اجتماعی و هواداران فوتبال از چنین داستانهایی استقبال میکنند و همین موضوع باعث میشود حیوانات پیشگو به بخشی از فرهنگ جام جهانی تبدیل شوند.
حیوانات ساکن باغوحش گوادالاخارا در مکزیک این روزها مشغول پیشبینی نتایج مسابقات جام جهانی فوتبال ۲۰۲۶ هستند.
فیلها، گوریلها، یک پوما و چند زرافه با انتخاب میان نمادها یا پرچمهای تیمهای مختلف، برندگان برخی از دیدارهای پیشروی این رقابتها را پیشبینی کردهاند.
این اقدام در ادامه سنتی انجام میشود که سالها پیش با شهرت جهانی «پل» آغاز شد. این اختاپوس در طول دوران پیشگویی خود توانست نتایج ۱۲ مسابقه از مجموع ۱۴ دیدار فوتبال را به درستی پیشبینی کند و به یکی از مشهورترین حیوانات پیشگوی تاریخ ورزش تبدیل شود.
امروزه نیز باغوحشها و مراکز نگهداری حیوانات در نقاط مختلف جهان با استفاده از حیوانات گوناگون تلاش میکنند برندگان مسابقات مهم فوتبال را پیشبینی کنند؛ رویدادی سرگرمکننده که هرچند هیچ پشتوانه علمی ندارد، اما همچنان توجه هواداران فوتبال و رسانهها را به خود جلب میکند.

کارشناسان رفتارشناسی حیوانات معتقدند انتخابهای این حیوانات هیچ ارتباطی با توانایی پیشبینی آینده ندارد. معمولاً حیوانات بر اساس عواملی مانند رنگ، بو، موقعیت غذا یا حتی شانس، یکی از گزینهها را انتخاب میکنند.
با این وجود، ذهن انسان تمایل دارد الگوها را پیدا کند و زمانی که چند پیشبینی درست پشت سر هم اتفاق میافتد، بسیاری تصور میکنند پدیدهای خارقالعاده در حال وقوع است. همین ویژگی روانشناختی باعث شده است که داستان حیوانات پیشگو سالها دوام بیاورد.
واقعیت این است که هیچ اختاپوس، شتر یا شاهینی نمیتواند نتیجه مسابقات فوتبال را پیشبینی کند. با این حال، این حیوانات به بخشی از جذابیت جام جهانی تبدیل شدهاند. آنها نماد جنبه سرگرمکننده فوتبال هستند؛ جایی که در کنار تحلیلهای پیچیده و آمارهای پیشرفته، هنوز هم جایی برای خرافات، شوخی و داستانهای عجیب وجود دارد.
اگرچه شاهین نمیتواند آینده را ببیند، اما بدون شک توانسته بار دیگر توجه میلیونها هوادار فوتبال را به یکی از عجیبترین سنتهای غیررسمی جام جهانی جلب کند؛ سنتی که بیش از هر چیز، نشان میدهد فوتبال فقط یک ورزش نیست، بلکه مجموعهای از داستانها، هیجانها و افسانههایی است که هرگز پایان نمییابند.