چرا بعضی زنبور‌ها شب‌ها گل‌ها را بغل می‌کنند؟

راز بقا: تصویر زنبوری که در دل یک گل خوابیده یا با پاهایش گلبرگ‌ها را گرفته، از آن صحنه‌هایی است که در نگاه اول کاملاً احساسی به نظر می‌رسد. بسیاری تصور می‌کنند زنبور‌ها از روی علاقه یا آرامش، گل‌ها را در آغوش می‌گیرند و شب را همان‌جا سپری می‌کنند.

به گزارش راز بقا، اما واقعیت از دیدگاه جانورشناسی، داستانی متفاوت و حتی شگفت‌انگیزتر است. آنچه ما «بغل کردن گل» می‌بینیم، در حقیقت نتیجه میلیون‌ها سال تکامل و یکی از راهکار‌های هوشمندانه برای بقاست.

جالب‌تر اینکه این رفتار در همه زنبور‌ها دیده نمی‌شود، بلکه بیشتر به برخی گونه‌های زنبور‌های منفرد مربوط است؛ زنبور‌هایی که برخلاف زنبور عسل، کندوی بزرگ و کلونی دائمی ندارند.

زنبور‌هایی که شب را روی گل می‌گذرانند

بیشتر زنبور‌های عسل با غروب خورشید به کندو بازمی‌گردند، اما بسیاری از زنبور‌های منفرد، به‌ویژه گونه‌هایی از زنبور‌های شاخ‌بلند (Melissodes)، شب را روی گل‌ها، ساقه گیاهان یا شاخه‌های نازک سپری می‌کنند.

آنها با آرواره‌های کوچک یا پا‌های خود به گیاه می‌چسبند و تا طلوع خورشید تقریباً بی‌حرکت باقی می‌مانند. در برخی مواقع حتی چندین زنبور نر روی یک گل یا شاخه کنار هم دیده می‌شوند؛ منظره‌ای که گویی گروهی از زنبور‌ها در آغوش گل‌ها به خواب رفته‌اند.

در واقع، گل برای این زنبور‌ها چیزی شبیه یک تخت‌خواب موقت است، نه خانه دائمی.

چرا گل‌ها بهترین محل خواب هستند؟

نخستین دلیل، صرفه‌جویی در انرژی است. بسیاری از زنبور‌های منفرد هر روز مسافت زیادی را برای یافتن شهد و گرده طی می‌کنند. اگر هنگام غروب از لانه خود فاصله زیادی داشته باشند، بازگشت به آن ممکن است انرژی زیادی مصرف کند یا حتی خطرناک باشد. بنابراین، شب را همان نزدیکی روی یک گل سپری می‌کنند.

دلیل دوم، دسترسی سریع به غذاست. با طلوع آفتاب، گل‌ها دوباره شهد و گرده تولید می‌کنند و زنبوری که از قبل روی گل حضور دارد، یکی از نخستین جانورانی است که به این منابع ارزشمند دسترسی پیدا می‌کند. این موضوع به‌ویژه در رقابت با سایر گرده‌افشان‌ها یک مزیت مهم به شمار می‌رود.

آیا خوابیدن روی گل خطرناک نیست؟

در نگاه اول شاید تصور شود که گل، مکان ناامنی برای استراحت است، اما همیشه این‌طور نیست. بسیاری از زنبور‌ها گل‌هایی را انتخاب می‌کنند که در انتهای ساقه‌های بلند قرار دارند یا شب‌ها کمتر مورد توجه شکارچیان هستند.

از سوی دیگر، زنبور‌ها هنگام خواب کاملاً بی‌دفاع نیستند. آنها با آرواره‌های قدرتمند خود محکم به ساقه یا گلبرگ می‌چسبند و حتی اگر باد گیاه را تکان دهد، از جای خود جدا نمی‌شوند. این روش باعث می‌شود بدون صرف انرژی برای حفظ تعادل، ساعت‌ها در همان وضعیت باقی بمانند.

البته این راهکار بدون خطر هم نیست. عنکبوت‌ها، پرندگان و برخی حشرات شکارچی گاهی زنبور‌های در حال استراحت را شکار می‌کنند. با این حال، از دیدگاه تکامل، مزایای این رفتار بیشتر از خطرات آن بوده است؛ وگرنه در طول میلیون‌ها سال حفظ نمی‌شد.

چرا بیشتر زنبور‌های نر این کار را انجام می‌دهند؟

یکی از نکات جالب این است که در بسیاری از گونه‌ها، زنبور‌های نر بیشتر از ماده‌ها روی گل‌ها می‌خوابند. دلیل آن به شیوه زندگی آنها بازمی‌گردد. ماده‌ها معمولاً مسئول ساخت لانه، جمع‌آوری غذا و تخم‌گذاری هستند و اغلب شب را در لانه سپری می‌کنند.

اما نر‌ها چنین مسئولیتی ندارند. آنها بیشتر وقت خود را صرف جست‌وجوی گل‌ها و یافتن جفت می‌کنند. بنابراین، خوابیدن روی گل‌ها یا شاخه‌ها برایشان راهکاری ساده و کم‌هزینه است تا صبح روز بعد فعالیت خود را از همان منطقه آغاز کنند.

واقعیتی علمی، زیباتر از یک افسانه

شاید این تصور که زنبور‌ها از روی عشق گل‌ها را در آغوش می‌گیرند، شاعرانه و دلنشین باشد، اما حقیقت علمی حتی جذاب‌تر است. آنچه در ظاهر شبیه یک حرکت احساسی به نظر می‌رسد، در واقع نتیجه میلیون‌ها سال سازگاری با محیط است؛ رفتاری که به زنبور‌ها کمک می‌کند انرژی کمتری مصرف کنند، زودتر به منابع غذایی برسند و شانس بقای خود را افزایش دهند.