چرا سرطان قلب تا این حد نادر است؟ ماجرای معامله عجیبی که در بدن اتفاق می‌افتد!

راز بقا: وقتی مردم به سرطان فکر می‌کنند، معمولاً اندام‌هایی مانند ریه‌ها، پستان، روده بزرگ، پوست یا کبد را به یاد می‌آورند. اما یک عضو بدن وجود دارد که به ندرت در این فهرست قرار می‌گیرد: قلب. احتمال سرطان قلب نادرترین نوع سرطان باشد و پزشکان متخصص می‌گویند در طول حرفه کاری خود بسیار به ندرت با این مورد رو‌به‌رو شده‌اند.

این موضوع شاید عجیب به نظر برسد.

به هر حال، قلب یکی از سخت‌کوش‌ترین اعضای بدن انسان است. این اندام هر روز حدود ۱۰۰ هزار بار می‌تپد و هزاران لیتر خون را در سراسر بدن به گردش درمی‌آورد. شاید انتظار داشته باشید عضوی که در تمام طول عمر بدون وقفه کار می‌کند، بیش از هر چیز دیگری در معرض بیماری قرار داشته باشد.

اما واقعیت این است که سرطان قلب فوق‌العاده نادر است.

دانشمندان دهه‌هاست که این معما را بررسی می‌کنند و پاسخ آن به یکی از جذاب‌ترین داستان‌های زیست‌شناسی انسان تبدیل شده است.

دلیل اصلی؛ سلول‌های قلب تقریباً هرگز تقسیم نمی‌شوند

بیشتر سرطان‌ها زمانی آغاز می‌شوند که سلول‌ها هنگام تکثیر خود دچار اشتباه می‌شوند.

هر بار که یک سلول تقسیم می‌شود، باید نسخه‌ای دقیق از DNA خود بسازد. گاهی در این فرایند خطا‌های کوچکی رخ می‌دهد. معمولاً بدن این اشتباهات را اصلاح می‌کند، اما گاهی بعضی از سلول‌های آسیب‌دیده از سیستم‌های دفاعی بدن فرار می‌کنند و شروع به رشد کنترل‌نشده می‌کنند. همین رشد کنترل‌نشده همان چیزی است که ما آن را سرطان می‌نامیم.

اما نکته عجیب اینجاست.

سلول‌هایی که عضله قلب را تشکیل می‌دهند و «کاردیومیوسیت» نام دارند، پس از رسیدن انسان به دوران بزرگسالی تقریباً دیگر تقسیم نمی‌شوند.

برخلاف سلول‌های پوست که دائماً جایگزین می‌شوند یا سلول‌های روده که هر چند روز یک‌بار نوسازی می‌شوند، سلول‌های عضله قلب ممکن است دهه‌ها بدون تغییر باقی بمانند.

هرچه تعداد تقسیم سلولی کمتر باشد، احتمال بروز اشتباهات ژنتیکی نیز کمتر می‌شود.

به زبان ساده، قلب فرصت بسیار کمی در اختیار سرطان قرار می‌دهد تا بتواند شکل بگیرد.

قلب برای حفظ سلول‌ها ساخته شده، نه برای جایگزینی آنها

بسیاری از اندام‌های بدن دائماً در حال بازسازی خود هستند.

پوست شما مرتب سلول‌های قدیمی را از دست می‌دهد. دستگاه گوارش دائماً بافت‌های آسیب‌دیده را جایگزین می‌کند و سلول‌های خونی همواره در حال تولید شدن هستند.

اما قلب کاملاً متفاوت عمل می‌کند. به جای اینکه مرتب سلول‌های جدید تولید کند، طوری طراحی شده که سلول‌های موجود را تا جای ممکن حفظ کند.

اتفاقاً همین موضوع یکی از دلایلی است که حملات قلبی را خطرناک می‌کند. وقتی سلول‌های عضله قلب از بین می‌روند، بدن توانایی محدودی برای جایگزین کردن آنها دارد.

جالب اینجاست که همین نقطه‌ضعف، در عین حال به یک مزیت هم تبدیل شده است؛ زیرا توانایی پایین بازسازی سلول‌ها باعث می‌شود احتمال بروز سرطان نیز کاهش پیدا کند.

شاید حرکت دائمی قلب هم نقش داشته باشد

فرض کنید بخواهید وسط یک زلزله دائمی یک خانه بسازید. قلب هیچ‌وقت متوقف نمی‌شود. در تمام طول زندگی، هر ثانیه منقبض و سپس منبسط می‌شود.

برخی پژوهشگران معتقدند این حرکت مداوم ممکن است محیطی ایجاد کند که برای شکل‌گیری تومور‌ها چندان مناسب نباشد. البته این موضوع هنوز به طور قطعی اثبات نشده است، اما یکی از فرضیه‌هایی است که دانشمندان همچنان در حال بررسی آن هستند.

یک تومور معمولاً به زمان و ثبات نیاز دارد تا بتواند شبکه خونی مخصوص خود را بسازد و به تدریج بزرگ شود. حرکت دائمی قلب شاید این فرایند را دشوارتر کند.

سرطان قلب نادر است، اما غیرممکن نیست

یک باور اشتباه وجود دارد که می‌گوید قلب اصلاً سرطان نمی‌گیرد.

این موضوع درست نیست. سرطان اولیه قلب، یعنی سرطانی که مستقیماً از بافت خود قلب آغاز می‌شود، وجود دارد؛ اما فوق‌العاده نادر است.

پزشکان تخمین می‌زنند که تومور‌های اولیه قلب تنها در بخش بسیار کوچکی از جمعیت دیده می‌شوند و بسیاری از این تومور‌ها نیز خوش‌خیم هستند؛ یعنی سرطانی محسوب نمی‌شوند.

سرطان‌های بدخیم قلب حتی از این هم نادرتر هستند.

آن‌قدر نادر که بسیاری از پزشکان ممکن است در تمام دوران کاری خود حتی با یک مورد هم روبه‌رو نشوند.

قلب بیشتر قربانی سرطان‌های مهاجر می‌شود

اگرچه سرطان‌ها به ندرت از قلب آغاز می‌شوند، اما سرطان‌های سایر اندام‌ها می‌توانند به قلب گسترش پیدا کنند.

به این فرایند «متاستاز» گفته می‌شود.

سلول‌های سرطانی ریه، پستان، کلیه یا حتی سرطان پوست گاهی از طریق جریان خون به قلب می‌رسند.

در واقع، سرطان‌هایی که از نقاط دیگر بدن به قلب منتقل می‌شوند، بسیار شایع‌تر از سرطان‌هایی هستند که از خود قلب شروع می‌شوند. بنابراین، قلب کاملاً محافظت‌شده نیست؛ فقط محل بسیار نامعمولی برای آغاز سرطان به شمار می‌رود.

آیا دانشمندان می‌توانند از این موضوع چیزی یاد بگیرند؟

پژوهشگران علاقه زیادی به پاسخ این سؤال دارند.

اگر دانشمندان بتوانند دقیقاً بفهمند چرا قلب تا این حد در برابر سرطان مقاومت می‌کند، شاید در آینده بتوانند روش‌های جدیدی برای پیشگیری یا درمان سرطان در سایر اندام‌های بدن پیدا کنند.

در حال حاضر نیز برخی مطالعات در حال بررسی سازوکار‌های زیستی قلب هستند تا مشخص شود این عضو چگونه رشد سلولی را کنترل می‌کند و از DNA محافظت می‌کند. شاید در آینده، همین یافته‌ها به تولید نسل جدیدی از درمان‌های سرطان منجر شوند.

یک معامله عجیب در بدن انسان

مقاومت قلب در برابر سرطان، بهایی هم دارد. از آنجا که سلول‌های عضله قلب به سختی بازسازی می‌شوند، آسیب‌های وارد شده به قلب اغلب دائمی هستند.

به بیان دیگر، قلب به جای اینکه روی «تعمیر و بازسازی» تمرکز کند، روی «دوام و ماندگاری» سرمایه‌گذاری کرده است.

همین موضوع یکی از عجیب‌ترین حقایق بدن انسان را توضیح می‌دهد.

عضوی که هیچ‌وقت استراحت نمی‌کند، در طول عمر میلیارد‌ها بار می‌تپد و سخت‌تر از تقریباً هر بافت دیگری در بدن کار می‌کند، در عین حال یکی از کم‌احتمال‌ترین مکان‌ها برای آغاز سرطان است.

این یکی از شگفت‌انگیزترین مصالحه‌های طبیعت است؛ قلبی که در فرار از سرطان فوق‌العاده موفق عمل می‌کند، اما در عوض توانایی چندانی برای ترمیم خودش ندارد.