تصاویر نادر از جفتگیری خرسهای قهوهای در پارک ملی گلستان؛ یک ساعت تماشای زندگی در قلب طبیعت
فصل جفتگیری خرسهای قهوهای معمولاً از اواخر بهار تا تابستان است؛ هرچند زمان دقیق آن میتواند با توجه به عرض جغرافیایی، شرایط آبوهوایی، وضعیت تغذیه و زیستگاه متفاوت باشد. در این دوره، خرسهای نر و ماده که در بیشتر مواقع زندگی نسبتاً مستقلی دارند، برای مدتی به یکدیگر نزدیک میشوند.
راز بقا: یک ساعت ایستادن در سکوت و تماشای یکی از خصوصیترین رفتارهای حیات وحش؛ این همان تجربهای است که جعفر پناهپور، محیطبان و عکاس حیات وحش در پارک ملی گلستان از سر گذراند. او در جریان گشت و پایش منطقه، با یک خرس قهوهای نر و ماده روبهرو شد که رفتار جفتگیری را آغاز کردند؛ صحنهای که پناهپور میگوید حدود یک ساعت از فاصلهای مناسب آن را مشاهده، عکاسی و فیلمبرداری کرده است.
ویدیوی منتشرشده، بخشی از چرخه طبیعی زندگی خرسهای قهوهای در یکی از مهمترین زیستگاههای این گونه در ایران را ثبت کرده است؛ رفتاری که اگرچه برای خود خرسها کاملاً طبیعی است، اما برای انسانها بهدلیل مخفیانه بودن زندگی این جانوران، بهندرت دیده میشود.
پناهپور درباره این مشاهده نوشته است:
«امروز صبح، پارک ملی گلستان شاهد یکی از خاصترین و نادرترین لحظات زندگیم بودم...»
او تأکید کرده که هدفش از انتشار تصاویر، ثبت یک رفتار طبیعی و افزایش شناخت عمومی درباره حیات وحش است و از مردم خواسته است رفتارهای جانوران را با نگاه علمی ببینند، نه با قضاوتهای انسانی.
جفتگیری خرسهای قهوهای در پارک ملی گلستان
خرس قهوهای یکی از بزرگترین پستانداران گوشتخوار ایران است و بخشهایی از رشتهکوههای البرز و زاگرس و همچنین جنگلهای شمال کشور از زیستگاههای مهم آن به شمار میروند.
پارک ملی گلستان نیز یکی از مهمترین مناطق کشور برای بقای این گونه است؛ منطقهای که به دلیل تنوع بالای زیستگاه، از جنگلهای هیرکانی تا زیستگاههای کوهستانی و استپی، شرایط مناسبی برای حضور پستانداران بزرگ فراهم کرده است.
مشاهده یک جفت خرس در فصل تولیدمثل، بنابراین فقط یک تصویر جذاب از طبیعت نیست؛ بلکه فرصتی برای دیدن بخشی از چرخهای است که ادامه نسل خرسهای قهوهای را ممکن میکند.
خرسهای قهوهای ایران چه زمانی جفتگیری میکنند؟
فصل جفتگیری خرسهای قهوهای معمولاً از اواخر بهار تا تابستان است؛ هرچند زمان دقیق آن میتواند با توجه به عرض جغرافیایی، شرایط آبوهوایی، وضعیت تغذیه و زیستگاه متفاوت باشد.
در این دوره، خرسهای نر و ماده که در بیشتر مواقع زندگی نسبتاً مستقلی دارند، برای مدتی به یکدیگر نزدیک میشوند.
نکته جالب این است که دیدن جفتگیری لزوماً به معنای تولد فوری تولهها نیست.
خرسهای قهوهای یکی از نمونههای شناختهشده تأخیر در لانهگزینی جنین هستند. پس از لقاح، رشد جنین برای مدتی متوقف یا بسیار کند میشود و لانهگزینی در رحم در زمان مناسبتری اتفاق میافتد.
این سازوکار به ماده اجازه میدهد تولهها را در شرایط مناسبتری به دنیا بیاورد.
چرا توله خرسها چند ماه بعد متولد میشوند؟
خرس ماده معمولاً در زمستان و درون لانه، تولههای خود را به دنیا میآورد. این موضوع از نظر زیستشناسی اهمیت زیادی دارد.
خرس ماده در فصل سرد سال فعالیت بسیار کمتری دارد و تولههای بسیار کوچک در محیطی نسبتاً امن متولد میشوند. در نتیجه، فاصله میان جفتگیری و تولد تولهها صرفاً نتیجه طول دوره رشد جنین نیست؛ زمانبندی تولیدمثل خرس با فصلهای سال هماهنگ شده است.
تولهها هنگام تولد بسیار کوچک و ناتوان هستند و برای مدت قابل توجهی کاملاً به مادر وابستهاند.
همین وابستگی شدید باعث میشود دوره تولیدمثل برای ماده خرس و تولههایش یکی از حساسترین مراحل زندگی باشد.
آیا خرسهای قهوهای همیشه هنگام جفتگیری کنار هم میمانند؟
نه. خرس قهوهای حیوانی عمدتاً انفرادی است و نر و ماده معمولاً فقط در دوره تولیدمثل برای مدتی با یکدیگر همراه میشوند.
به همین دلیل، مشاهده دو خرس بالغ که برای مدت قابل توجهی در کنار یکدیگر هستند، بهویژه در فصل جفتگیری، میتواند نشانهای از همین رفتار تولیدمثلی باشد.
رفتاری که در ویدیوی پارک ملی گلستان دیده میشود نیز از همین منظر اهمیت دارد؛ نه بهعنوان یک «اتفاق عجیب»، بلکه بهعنوان تصویری از یکی از مراحل طبیعی زندگی این جانور.
یک ساعت تماشای خرسها؛ بدون دخالت در طبیعت
یکی از مهمترین بخشهای روایت جعفر پناهپور، فقط خود تصاویر نیست؛ بلکه نحوه مشاهده حیوانات است.
او میگوید حدود یک ساعت این رفتار را از فاصله مناسب مشاهده کرده، عکاسی و فیلمبرداری کرده است.
این نکته در عکاسی حیات وحش اهمیت زیادی دارد.
وقتی یک حیوان در حال جفتگیری، تغذیه، زایمان یا مراقبت از تولههایش است، نزدیک شدن انسان میتواند باعث تغییر رفتار آن شود. در چنین شرایطی، عکاس یا گردشگر نباید برای ثبت تصویر بهتر به حیوان نزدیک شود یا تلاش کند توجه آن را به خود جلب کند.
بهترین عکس حیات وحش همیشه عکسی نیست که از نزدیکترین فاصله گرفته شده باشد؛ گاهی بهترین عکس، عکسی است که حیوان حتی متوجه حضور انسان نشده است.
چرا این تصاویر از خرسهای گلستان مهماند؟
خرس قهوهای برای اکوسیستمهای جنگلی و کوهستانی یک گونه مهم محسوب میشود. این جانور در زنجیره غذایی نقش دارد و جابهجایی آن در زیستگاه نیز میتواند اطلاعاتی درباره وضعیت محیط و منابع غذایی در اختیار پژوهشگران قرار دهد.
از سوی دیگر، خرسها برای ادامه نسل به زیستگاههای امن، منابع غذایی کافی و امکان جابهجایی میان مناطق مختلف نیاز دارند.
در ایران، تکهتکه شدن زیستگاهها، جادهها، تعارض میان انسان و حیات وحش و کاهش یا تغییر منابع غذایی از جمله عواملی هستند که میتوانند زندگی خرسها را دشوارتر کنند.
به همین دلیل، ثبت چنین تصاویری زمانی ارزش بیشتری پیدا میکند که مخاطب فقط چند ثانیه از یک رفتار هیجانانگیز را نبیند، بلکه چرخه زندگی حیوانی را که در مقابل دوربین قرار گرفته است بشناسد.
خرس قهوهای؛ یکی از بزرگترین جانوران وحشی ایران
خرس قهوهای با نام علمی Ursus arctos در بخشهایی از ایران حضور دارد و در زیستگاههای متنوعی زندگی میکند.
این حیوان همهچیزخوار است و رژیم غذایی آن میتواند شامل طیف گستردهای از گیاهان، میوهها، دانهها، حشرات، لاشه و در برخی شرایط طعمههای جانوری باشد.
همین انعطاف غذایی یکی از دلایلی است که خرس قهوهای توانسته در محیطهای متفاوت زندگی کند.
با این حال، بزرگ بودن جثه به معنای مصون بودن از تهدیدهای انسانی نیست. خرس برای زنده ماندن به محدوده وسیعی از زیستگاه و دسترسی به منابع غذایی نیاز دارد و برخورد با انسان میتواند برای هر دو طرف خطرناک باشد.
یک صحنه طبیعی، نه یک نمایش برای انسان
شاید مهمترین پیام تصاویر پارک ملی گلستان همین باشد.
آنچه برای ما یک صحنه نادر و هیجانانگیز است، برای خرسها بخشی از زندگی روزمره و چرخه بقای آنهاست.
آنها نه برای دوربین آمدهاند و نه برای دیده شدن توسط انسانها.
دو خرس در گوشهای از پارک ملی گلستان، در سکوت جنگل و دور از شهر، کاری را انجام دادهاند که میلیونها سال است جانوران انجام میدهند: تلاش برای ادامه نسل.
پناهپور نیز با تأکید بر همین نگاه نوشته است که «طبیعت را باید با دید علمی نگاه کرد، نه با قضاوتهای سطحی» و رفتارهای حیوانات بخشی از چرخه زندگی هستند.
شاید ارزش واقعی چنین ویدیویی نیز همین باشد؛ اینکه برای چند دقیقه ما را از نگاه انسانی فاصله دهد و اجازه بدهد طبیعت را همانطور که هست ببینیم.
نه عجیب، نه ناپسند و نه نمایشی؛
فقط زندگی، در یکی از وحشیترین و زیباترین گوشههای ایران.
نکته مهم برای تماشاگران حیات وحش
اگر هنگام طبیعتگردی با خرس قهوهای یا هر حیوان وحشی دیگری روبهرو شدید، به آن نزدیک نشوید، مسیر حرکتش را مسدود نکنید و برای گرفتن عکس یا ویدیو تلاش نکنید حیوان را وادار به واکنش کنید.
در طبیعت، فاصله بخشی از احترام است.
و گاهی بهترین کاری که میتوانیم در برابر یک صحنه نادر انجام دهیم، این است که فقط تماشایش کنیم و اجازه بدهیم زندگی بدون دخالت ما ادامه پیدا کند.
عکس نمایه از: مهدی قربانی
خواندنیها
ارسال نظر
ویدیوهای برگزیده
دنیای گیاهان
علم و کیهان