کشف یک گربه جدید پس از ۱۰۰ سال؛ راز «تیلکایو» در جنگل‌های ابری بولیوی

راز بقا: در یکی از شگفت‌انگیزترین کشفیات اخیر دنیای حیات‌وحش، دانشمندان موفق به شناسایی و توصیف رسمی یک گونه جدید از گربه‌سانان در جنگل‌های ابری بولیوی شدند؛ کشفی که از نظر علمی اهمیت ویژه‌ای دارد، زیرا نخستین گونه زنده جدید از خانواده گربه‌سانان است که طی بیش از ۱۰۰ سال به‌طور رسمی برای علم توصیف شده است.

این گونه با نام علمی Leopardus tilcayo شناخته می‌شود و در میان مردم محلی با نام «تیلکایو» شناخته شده است. زیستگاه آن در منطقه کوهستانی و مرطوب یونگاس (Yungas) در بولیوی قرار دارد؛ منطقه‌ای پوشیده از جنگل‌های ابری که در دامنه شرقی رشته‌کوه آند، میان ارتفاعات کوهستانی و جنگل‌های آمازون قرار گرفته است.

گربه‌ای که تصور می‌شد یک گربه معمولی است

داستان کشف این گونه تقریباً یک دهه پیش آغاز شد. در سال ۲۰۱۷، یک خانواده بولیویایی بچه‌گربه‌ای را که در نزدیکی جنگل پیدا کرده بودند، به خانه بردند؛ با این تصور که با یک گربه خانگی روبه‌رو هستند. اما حیوان پس از مدتی رفتار‌هایی نشان داد که با یک گربه اهلی سازگار نبود و در نهایت به پناهگاه حیات‌وحش Senda Verde منتقل شد.

«پائولا نوگالس-آسکارانز»، زیست‌شناس و پژوهشگر گربه‌سانان، هنگام مشاهده این حیوان متوجه ویژگی‌های غیرمعمول آن شد؛ از جمله جثه کوچک، گوش‌های نسبتاً گرد، پوزه خاص و مهم‌تر از همه، الگوی لکه‌های روی بدن.

در ابتدا تصور می‌شد این حیوان یکی از گونه‌های شناخته‌شده گروهی از گربه‌های کوچک آمریکای جنوبی، موسوم به گربه‌های ببری یا Tiger Cats باشد؛ اما تفاوت‌های ظاهری و سپس بررسی‌های ژنتیکی نشان داد که داستان بسیار متفاوت است.

DNA، پرده از یک گونه ناشناخته برداشت

پژوهشگران برای حل این معمای دیرینه، DNA ۳۸ گربه از نقاط مختلف آمریکای جنوبی را بررسی کردند. نمونه‌ها شامل حیوانات زنده و همچنین نمونه‌های موزه‌ای بود.

نتایج نشان داد چیزی که پیش‌تر یک گروه واحد از گربه‌های ببری تصور می‌شد، در واقع شامل پنج دودمان ژنتیکی متمایز است.

در میان آنها، جمعیت بولیویایی تفاوت ژنتیکی قابل‌توجهی داشت. بررسی‌ها نشان داد دودمان این گربه حدود ۱.۴ میلیون سال پیش از دیگر گربه‌های این گروه جدا شده است؛ فاصله‌ای تکاملی که با معیار‌های مورد استفاده در این خانواده، در سطح تفاوت یک گونه مستقل قرار می‌گیرد.

به این ترتیب، پژوهشگران نام Leopardus tilcayo را برای این گونه انتخاب کردند؛ نامی که از نام محلی حیوان گرفته شده است.

کوچک‌تر از یک گربه خانگی

تیلکایو گربه‌ای کوچک است. نمونه‌ای که دانشمندان از نزدیک بررسی کرده‌اند حدود ۴۶ سانتی‌متر طول بدن و تنها حدود ۱.۴ کیلوگرم وزن دارد؛ بنابراین از یک گربه خانگی معمولی نیز کوچک‌تر است.
بدن آن دارای پوششی قهوه‌ای روشن با روزت‌ها و لکه‌های نامنظم است و ظاهرش شباهت زیادی به سایر گربه‌های کوچک آمریکای جنوبی دارد؛ موضوعی که احتمالاً یکی از دلایل اصلی ناشناخته ماندن هویت واقعی آن بوده است.

هنوز تقریباً هیچ‌چیز درباره زندگی آن نمی‌دانیم

شاید شگفت‌انگیزترین بخش ماجرا این باشد که دانشمندان هنوز اطلاعات بسیار محدودی درباره زندگی این گونه دارند. پژوهشگران تاکنون تنها تعداد بسیار محدودی از افراد زنده را مستقیماً بررسی کرده‌اند و بخشی از اطلاعات نیز از تصاویر دوربین‌های تله‌ای به دست آمده است.

بررسی نمونه‌های مدفوع نشان داده که جوندگان احتمالاً بخشی از رژیم غذایی آن هستند و تصاویر دوربین‌های تله‌ای نیز احتمال فعالیت بیشتر حیوان در شب را مطرح کرده‌اند. با این حال، درباره اندازه جمعیت، محدوده دقیق پراکنش، رفتار تولیدمثلی و بسیاری از جنبه‌های زیست‌شناسی آن هنوز اطلاعات کافی وجود ندارد.

کشف یک گونه جدید، آغاز حفاظت است نه پایان آن

اهمیت این کشف تنها به اضافه شدن یک نام جدید به فهرست گربه‌سانان جهان محدود نمی‌شود. جنگل‌های یونگاس، زیستگاه این گربه، تحت فشار عواملی مانند جنگل‌زدایی، گسترش کشاورزی، آتش‌سوزی و فعالیت‌های معدنی قرار دارند.

از سوی دیگر، مشخص شدن اینکه گربه‌های ببری در واقع چند گونه مستقل هستند، می‌تواند ارزیابی وضعیت حفاظتی آنها را نیز تغییر دهد. پژوهشگران اطلاعات مربوط به این گونه را در اختیار اتحادیه بین‌المللی حفاظت از طبیعت (IUCN) قرار داده‌اند تا وضعیت حفاظتی دودمان‌های مختلف به‌صورت جداگانه بررسی شود.

این موضوع اهمیت زیادی دارد؛ زیرا وقتی یک جمعیت به‌عنوان بخشی از یک گونه گسترده‌تر در نظر گرفته شود، ممکن است خطراتی که به‌طور خاص متوجه همان جمعیت است در آمار کلی پنهان بماند.

همچنین یادآور یک واقعیت مهم درباره تنوع زیستی است: هنوز بخش‌هایی از طبیعت وجود دارند که حتی در گروهی شناخته‌شده و مورد مطالعه مانند گربه‌سانان، راز‌های بزرگی را در خود پنهان کرده‌اند؛ و شاید مهم‌تر از کشف یک گربه جدید، این پیام باشد که گونه‌های ناشناخته دیگری نیز ممکن است در گوشه‌های دست‌نخورده جهان زندگی کنند؛ گونه‌هایی که ممکن است پیش از آنکه علم حتی نام آنها را ثبت کند، در معرض خطر انقراض قرار بگیرند.

منبع: پژوهش منتشرشده در Current Biology؛ گزارش‌های Reuters، National Geographic و Associated Press، سپتامبر ۲۰۲۶.