هفت جواهر پنهان ماداگاسکار؛ کشف قورباغه‌هایی که سال‌ها از چشم دانشمندان دور مانده بودند

راز بقا: پژوهشگران بین‌المللی موفق به شناسایی و توصیف هفت گونه جدید از قورباغه‌های الماسی (جنس Rhombophryne) در ماداگاسکار شده‌اند؛ کشفی که نشان می‌دهد یکی از مرموزترین گروه‌های دوزیستان این جزیره، تنوع زیستی بسیار بیشتری نسبت به آنچه پیش‌تر تصور می‌شد، دارد. 

دانستن اینکه هر گونه در کجا زندگی می‌کند و حتی تشخیص اینکه یک جمعیت، گونه‌ای مستقل است یا نه، پایه و اساس شناخت تنوع زیستی و حفاظت از آن محسوب می‌شود. پژوهشگران با ترکیب نمونه‌های موزه‌ای، مطالعات میدانی و تحلیل‌های پیشرفته DNA، توانستند گونه‌هایی را شناسایی کنند که سال‌ها از دید دانشمندان پنهان مانده بودند. این پژوهش همچنین به حل یکی از پیچیده‌ترین مشکلات رده‌بندی این قورباغه‌ها کمک کرده است.

مارک دی. شرز، سرپرست این پژوهش از موزه تاریخ طبیعی دانمارک، می‌گوید: «قورباغه‌های الماسی سال‌ها تنوع واقعی خود را زیر پای ما پنهان کرده بودند. بسیاری از آنها بیشتر عمرشان را زیر لایه‌های برگ‌های کف جنگل سپری می‌کنند و حتی زمانی که روی سطح ظاهر می‌شوند، شباهت ظاهری زیادی به یکدیگر دارند.»

قورباغه‌های الماسی از خاص‌ترین دوزیستان ماداگاسکار هستند. برخی از آنها بدنی کاملاً گرد دارند و ظاهری شبیه قورباغه‌های بارانی آفریقا پیدا کرده‌اند و بیشتر زندگی خود را زیر خاک و برگ‌های جنگل می‌گذرانند. برخی دیگر پا‌های بلندتری دارند و روی خزه‌ها زندگی می‌کنند یا روی زمین‌های جنگلی رفت‌وآمد می‌کنند. اگرچه بیشتر آنها در نگاه اول قهوه‌ای‌رنگ به نظر می‌رسند، اما بعضی گونه‌ها لکه‌های نارنجی، سفید یا سیاه در ران‌ها و بخش پایینی پشت خود دارند که احتمالاً برای ترساندن شکارچیان به کار می‌رود. همین سبک زندگی پنهان باعث شده این گروه از کم‌مطالعه‌ترین مهره‌داران ماداگاسکار باشند.

پژوهشی ۱۲ ساله

این پروژه بیش از دوازده سال پیش آغاز شد؛ زمانی که پژوهشگران بار‌ها با قورباغه‌هایی روبه‌رو شدند که به نظر می‌رسید گونه‌هایی ناشناخته هستند. اما تطبیق نمونه‌های جدید با نام‌های قدیمی موجود در موزه‌ها بسیار دشوار بود، زیرا مشخص نبود هر نام تاریخی دقیقاً به کدام جمعیت امروزی تعلق دارد. استفاده از فناوری‌های نوین تعیین توالی DNA، حتی روی نمونه‌های قدیمی موزه‌ها، سرانجام این معما را حل کرد.

اهمیت برای حفاظت از طبیعت

این پژوهش تنها یک دستاورد علمی نیست، بلکه نقش مهمی در حفاظت از جنگل‌های ماداگاسکار نیز دارد. بسیاری از قورباغه‌های الماسی در جنگل‌هایی زندگی می‌کنند که به دلیل جنگل‌زدایی به سرعت در حال نابودی و تکه‌تکه شدن هستند. پژوهشگران تأکید می‌کنند تا زمانی که محل زندگی، جمعیت و نیاز‌های زیستی این گونه‌ها مشخص نباشد، حفاظت مؤثر از آنها امکان‌پذیر نخواهد بود.

نتایج این مطالعه هم‌اکنون در برنامه‌ریزی مناطق حفاظت‌شده ماداگاسکار مورد استفاده قرار گرفته است. در کارگاه برنامه‌ریزی «تنوع زیستی ۳۰×۳۰» که در سال ۲۰۲۶ برگزار شد، اطلاعات مربوط به چند گونه تازه توصیف‌شده، از جمله Rhombophryne quentini، برای پیشنهاد گسترش مناطق حفاظت‌شده به کار رفت.

با توصیف این هفت گونه جدید، شمار گونه‌های شناخته‌شده قورباغه‌های الماسی به ۲۷ گونه رسید. با این حال، پژوهشگران معتقدند هنوز گونه‌های ناشناخته دیگری در جنگل‌های دورافتاده ماداگاسکار یا حتی در مجموعه‌های موزه‌ای منتظر کشف و معرفی علمی هستند. 

به گفته مارک شرز: «هر گونه جدید، میلیون‌ها سال تاریخ تکاملی منحصر‌به‌فرد را نمایندگی می‌کند. هرچه بیشتر درباره دوزیستان شگفت‌انگیز ماداگاسکار می‌آموزیم، بیشتر متوجه می‌شویم که هنوز چیز‌های فراوانی برای کشف باقی مانده است.»