طوطی‌های سبز لندن از کجا آمدند؟ داستان عجیب پرندگانی که از قفس فرار کردند و بریتانیا را تسخیر کردند

راز بقا: طوطی‌های رز‌رینگ (Rose-ringed parakeets) یا طوطی طوق‌صورتی که به‌خاطر رنگ سبز روشن، صدای بلند و ظاهر بسیار متمایزشان شناخته می‌شوند، امروزه به منظره‌ای عادی در پارک‌ها و باغ‌های لندن و بسیاری از مناطق بریتانیا تبدیل شده‌اند. نکته جالب این است که این پرندگان اصلاً بومی بریتانیا نیستند و خاستگاه طبیعی‌شان بخش‌هایی از آفریقا و جنوب آسیا است. در ایران به این نوع طوطی ملنگو می‌گویند.

طوطی‌های سبز لندن از کجا آمدند؟

به گزارش راز بقا؛ اگر در یکی از پارک‌های لندن قدم بزنید، دیدن دسته‌ای از طوطی‌های سبز در میان درختان دیگر اتفاق عجیبی نیست. صدای بلندشان از بالای سر عابران شنیده می‌شود و رنگ سبز روشن پرهایشان در میان شاخ‌وبرگ‌ها به‌راحتی به چشم می‌آید.

اما یک نکته درباره این پرندگان وجود دارد که شاید در نگاه اول عجیب باشد: طوطی‌های سبز لندن اصلاً بومی بریتانیا نیستند.

طوطی‌های رز‌رینگ یا Rose-ringed parakeet با نام علمی Psittacula krameri به‌طور طبیعی در بخش‌هایی از آفریقا و جنوب آسیا زندگی می‌کنند. با این حال، طی چند دهه گذشته جمعیت آنها در بریتانیا چنان افزایش یافته که این پرندگان اکنون به یکی از شناخته‌شده‌ترین پرندگان شهری این کشور تبدیل شده‌اند.

اما آنها چگونه سر از لندن و دیگر شهرهای بریتانیا درآوردند؟

نخستین طوطی‌های سبز چه زمانی در بریتانیا دیده شدند؟

حضور این گونه در بریتانیا داستانی بسیار قدیمی‌تر از چیزی است که شاید تصور کنید.

قدیمی‌ترین گزارش مستند از مشاهده طوطی رز‌رینگ در بریتانیا به سال ۱۸۵۵ بازمی‌گردد؛ زمانی که پرنده‌ای از این گونه در نورفک دیده شد. با این حال، آن مشاهده به شکل‌گیری یک جمعیت پایدار منجر نشد.

دهه‌ها بعد، در دهه ۱۹۳۰، یک مورد دیگر در جنگل اپینگ در اسکس گزارش شد. این بار هم هنوز نشانه‌ای از یک جمعیت بزرگ و پایدار وجود نداشت.

نقطه عطف ماجرا در سال ۱۹۶۹ رقم خورد؛ زمانی که یک جمعیت زادآور و پایدار از طوطی‌های رز‌رینگ در کِنت تأیید شد.

از آن زمان، داستان تغییر کرد.

جمعیت این پرندگان ابتدا با سرعت کمی افزایش پیدا کرد، اما چند دهه بعد رشد آنها شتاب گرفت. برآوردها نشان می‌دهد حدود ۵۰۰ پرنده در سال ۱۹۸۳ در بریتانیا وجود داشتند. این رقم تا سال ۱۹۹۶ به حدود ۱۵۰۰ رسید.

سپس رشد جمعیت وارد مرحله تازه‌ای شد: حدود ۵۸۰۰ پرنده در سال ۲۰۰۱ و نزدیک به ۱۰ هزار پرنده در سال ۲۰۰۴.

بر اساس داده‌های رسمی، جمعیت این طوطی‌ها بین سال‌های ۱۹۹۵ تا ۲۰۲۳ حدود ۲۴۰۶ درصد افزایش داشته است.

امروز دیگر دیدن آنها در لندن و مناطق اطراف، بخشی از زندگی روزمره بسیاری از مردم بریتانیاست.

آیا جیمی هندریکس طوطی‌های لندن را آزاد کرد؟

احتمالاً معروف‌ترین داستان درباره ورود طوطی‌های سبز به بریتانیا به نام جیمی هندریکس گره خورده است.

بر اساس این روایت مشهور، هندریکس در دهه ۱۹۶۰ یک جفت طوطی را در لندن آزاد کرد و نسل همان پرندگان بعدها به جمعیت بزرگ امروزی تبدیل شد.

داستان‌های دیگری نیز وجود دارد؛ از فرار طوطی‌ها از محل فیلم‌برداری فیلم The African Queen گرفته تا این ادعا که طوفان بزرگ سال ۱۹۸۷ باعث فرار تعداد زیادی از آنها شد.

مشکل اینجاست که شواهد علمی محکمی برای تأیید هیچ‌یک از این روایت‌ها وجود ندارد.

پژوهش‌هایی که پراکندگی جغرافیایی و سابقه مشاهده این پرندگان را بررسی کرده‌اند، تصویر متفاوتی ارائه می‌کنند: احتمالاً جمعیت امروزی نتیجه یک فرار تاریخی واحد نیست، بلکه حاصل فرار و رهاسازی تعداد زیادی پرنده در دوره‌های مختلف است.

به بیان ساده‌تر، داستان واقعی شاید بسیار معمولی‌تر از افسانه جیمی هندریکس باشد.

راز واقعی طوطی‌های سبز؛ تجارت حیوانات خانگی

محتمل‌ترین توضیح برای حضور این پرندگان در بریتانیا به یک عامل انسانی بسیار ساده بازمی‌گردد: تجارت پرندگان زینتی.

طوطی‌های رز‌رینگ برای سال‌ها به‌عنوان پرندگان خانگی وارد بریتانیا می‌شدند. برخی از آنها از قفس فرار کردند و برخی دیگر احتمالاً توسط صاحبانشان در طبیعت رها شدند.

اگر تنها چند پرنده می‌توانستند در محیط جدید زنده بمانند و تولیدمثل کنند، نسل‌های بعدی دیگر نیازی به انسان نداشتند.

آنها در طبیعت بریتانیا زندگی می‌کردند، جفت پیدا می‌کردند و جمعیتشان را افزایش می‌دادند.

از سوی دیگر، بخشی از طوطی‌هایی که برای تجارت گرفته شده بودند، از مناطق نسبتاً مرتفع و خنک زیستگاه طبیعی خود می‌آمدند. بنابراین سازگاری آنها با آب‌وهوای بریتانیا آن‌قدرها هم غیرممکن نبود.

برخی از پرندگان نیز پیش از ورود به تجارت حیوانات خانگی، تجربه زندگی در طبیعت را داشتند و همین موضوع می‌توانست شانس بقای آنها را افزایش دهد.

یک احتمال عجیب؛ ترس از بیماری شاید به فرار طوطی‌ها کمک کرده باشد

در میان توضیح‌های مطرح‌شده درباره افزایش جمعیت این پرندگان، یک فرضیه جالب هم وجود دارد.

در دهه ۱۹۳۰ نگرانی‌هایی درباره بیماری پسیتاکوز (Psittacosis) وجود داشت؛ بیماری‌ای که می‌تواند از پرندگان، از جمله طوطی‌ها، به انسان منتقل شود.

این احتمال مطرح شده که نگرانی عمومی درباره این بیماری باعث شده باشد برخی صاحبان پرندگان خانگی، طوطی‌های خود را آزاد کنند.

البته این موضوع به‌عنوان علت قطعی گسترش طوطی‌های رز‌رینگ در بریتانیا اثبات نشده است، اما یکی از فرضیه‌هایی است که در بررسی تاریخچه این جمعیت مطرح شده است.

چرا طوطی‌های رز‌رینگ توانستند در بریتانیا دوام بیاورند؟

بقای یک گونه غیربومی در محیطی جدید همیشه آسان نیست. پرنده باید بتواند غذا پیدا کند، در برابر سرما دوام بیاورد، مکان مناسبی برای لانه‌سازی پیدا کند و مهم‌تر از همه، جفت و فرصت تولیدمثل داشته باشد.

طوطی‌های رز‌رینگ در این زمینه چند مزیت داشتند.

این پرندگان از منابع غذایی متنوعی استفاده می‌کنند و می‌توانند در محیط‌های شهری، پارک‌ها، باغ‌ها و مناطق جنگلی زندگی کنند. شهرهای بریتانیا نیز برای آنها محیطی غیرقابل‌زیست نبود.

درختان قدیمی و حفره‌های موجود در آنها فرصت مناسبی برای لانه‌سازی فراهم می‌کنند و باغ‌ها و فضاهای سبز شهری نیز منابع غذایی مختلفی در اختیارشان می‌گذارند.

در نتیجه، طوطی‌هایی که زمانی از قفس فرار کرده بودند، توانستند بخشی از طبیعت شهری بریتانیا شوند.

آیا طوطی‌های سبز برای پرندگان بومی بریتانیا خطرناک‌اند؟

اینجاست که داستان طوطی‌های لندن از یک ماجرای جذاب حیات‌وحش به یک مسئله مهم زیست‌محیطی تبدیل می‌شود.

وقتی جمعیت یک گونه غیربومی به سرعت افزایش پیدا می‌کند، این سؤال مطرح می‌شود که آیا این پرندگان با گونه‌های بومی بر سر منابع محدود رقابت می‌کنند یا نه.

یکی از نگرانی‌های اصلی، رقابت بر سر حفره‌های مناسب برای لانه‌سازی است. بسیاری از پرندگان برای تولیدمثل به حفره‌های موجود در تنه یا شاخه‌های درختان نیاز دارند و اگر گونه‌ای مهاجم یا غیربومی این منابع را اشغال کند، ممکن است فشار بیشتری بر پرندگان بومی وارد شود.

رقابت بر سر غذا نیز موضوع دیگری است که پژوهشگران بررسی کرده‌اند.

با این حال، شواهد علمی درباره میزان آسیب طوطی‌های رز‌رینگ به اکوسیستم بریتانیا هنوز یکدست نیست. برخی مطالعات نشانه‌هایی از رقابت میان این پرندگان و گونه‌های بومی پیدا کرده‌اند، اما شواهد قطعی از یک آسیب گسترده و فراگیر به حیات‌وحش بریتانیا ارائه نشده است.

به همین دلیل، موضوع همچنان تحت بررسی است.

از پرنده فراری تا یکی از نمادهای حیات‌وحش شهری لندن

داستان طوطی‌های سبز بریتانیا در نهایت داستان یک «تهاجم ناگهانی» نیست.

آنچه امروز در آسمان لندن می‌بینیم احتمالاً حاصل دهه‌ها فرار، رهاسازی، بقا و تولیدمثل است؛ پرندگانی که قرار بود حیوان خانگی باشند، اما بخشی از آنها راه خود را به طبیعت باز کردند و در محیطی کاملاً متفاوت از زیستگاه اصلی‌شان ماندگار شدند.

آنها حالا آن‌قدر با لندن گره خورده‌اند که برای بسیاری از مردم، دیدن یک طوطی سبز در پارک دیگر اتفاقی عجیب نیست.

اما پشت این منظره آشنا، یک داستان علمی و زیست‌محیطی مهم وجود دارد: گونه‌ای که هزاران کیلومتر دورتر از زیستگاه طبیعی خود زندگی می‌کند و حالا باید دید حضورش در اکوسیستم بریتانیا سرانجام چه اثری بر پرندگان بومی خواهد گذاشت.

شاید عجیب‌ترین بخش ماجرا همین باشد؛ طوطی‌هایی که زمانی در قفس نگهداری می‌شدند، حالا خودشان یکی از شناخته‌شده‌ترین ساکنان آزاد آسمان لندن هستند.

اولین سابقه ثبت‌شده: قدیمی‌ترین گزارش مستند از حضور این گونه در بریتانیا به سال ۱۸۵۵ در نورفک برمی‌گردد، اما آن جمعیت دوام نیاورد. در دهه ۱۹۳۰ نیز موردی در جنگل اپینگ در اسکس مشاهده شد. بااین‌حال، نخستین جمعیت واقعاً پایدار و زادآور در طبیعت در سال ۱۹۶۹ در کِنت تأیید شد.

جمعیت در ابتدا آهسته رشد کرد؛ حدود ۵۰۰ پرنده در سال ۱۹۸۳ و نزدیک به ۱۵۰۰ پرنده در سال ۱۹۹۶ تخمین زده شد. سپس رشد به‌شدت سرعت گرفت: حدود ۵۸۰۰ پرنده در سال ۲۰۰۱ و نزدیک به ۱۰ هزار پرنده در سال ۲۰۰۴. طبق آمار رسمی، جمعیت این پرندگان بین سال‌های ۱۹۹۵ تا ۲۰۲۳ حدود ۲۴۰۶ درصد افزایش داشته است. 

داستان جیمی هندریکس واقعیت ندارد

یکی از داستان‌های معروف این است که جیمی هندریکس در دهه ۱۹۶۰ یک جفت از این طوطی‌ها را در لندن آزاد کرده و آنها نسل امروزی را به وجود آورده‌اند. داستان‌های دیگری هم درباره فرار آنها از محل فیلم‌برداری The African Queen یا فرار گسترده پرندگان پس از طوفان بزرگ سال ۱۹۸۷ مطرح شده است.

اما پژوهش‌های علمی از هیچ‌کدام از این روایت‌ها حمایت قاطعی نمی‌کنند. بررسی الگوی جغرافیایی مشاهده پرندگان نشان می‌دهد که احتمالاً جمعیت امروزی حاصل فرارها و رهاسازی‌های متعدد و مستقل پرندگان خانگی در طول سال‌ها بوده، نه یک حادثه واحد و مشهور.

پس واقعاً چگونه در بریتانیا ماندگار شدند؟

احتمالاً پاسخ بسیار ساده‌تر است: تجارت حیوانات خانگی. این پرندگان در ابتدا به‌عنوان پرندگان زینتی و حیوان خانگی از مناطق دیگر وارد بریتانیا شدند. برخی از آنها از قفس فرار کردند و برخی نیز عمداً توسط صاحبانشان آزاد شدند. از آنجا که تعدادی از پرندگان اولیه از مناطق مرتفع و نسبتاً خنک زیستگاه طبیعی خود آمده بودند، توانستند با آب‌وهوای بریتانیا سازگار شوند. همچنین پرندگانی که در طبیعت شکار و سپس وارد تجارت شده بودند، مهارت‌های لازم برای بقا در محیط طبیعی را از قبل داشتند. 

حتی یک احتمال جالب دیگر هم مطرح شده: ترس عمومی از بیماری پسیتاکوز (Psittacosis) در دهه ۱۹۳۰، که می‌تواند از طوطی‌ها به انسان منتقل شود، ممکن است باعث شده باشد برخی صاحبان، پرندگان خود را آزاد کنند. 

آیا این طوطی‌ها برای محیط‌زیست بریتانیا مشکل‌ساز هستند؟

این موضوع هنوز محل بحث است. پژوهشگران بررسی می‌کنند که آیا طوطی‌های رز‌رینگ با پرندگان بومی بر سر حفره‌های مناسب برای لانه‌سازی و منابع غذایی باغ‌ها رقابت می‌کنند یا نه. تاکنون نتایج پژوهش‌ها کاملاً یکسان نبوده و شواهد قطعی درباره آسیب گسترده زیست‌محیطی به دست نیامده است.