خرموش کانگورویی تگزاس؛ جانوری کوچک که برای بقا به کمک انسان نیاز دارد

راز بقا: دامداران و فعالان حفاظت از طبیعت در تگزاس دست‌به‌دست هم داده‌اند تا از یکی از کوچک‌ترین و کمتر شناخته‌شده‌ترین پستانداران این ایالت در برابر خطر انقراض محافظت کنند. در دشت‌های منطقه «رولینگ پلینز» در بخش غربی-مرکزی تگزاس، جوندگانی کوچک و شب‌فعال زندگی می‌کنند که با وجود جثه بسیار ظریفشان، نقش مهمی در اکوسیستم این منطقه دارند. این جانور موش کانگورویی تگزاس (Dipodomys elator) است؛ گونه‌ای که اکنون با تهدید جدی از دست رفتن زیستگاه روبه‌روست.

خرموش‌های کانگورویی در آمریکای شمالی شامل ۲۳ گونه هستند و موش کانگورویی تگزاس تنها در بخش‌هایی از این ایالت یافت می‌شود. نام این جانور از شیوه حرکتش گرفته شده است؛ چراکه مانند کانگورو، هنگام جابه‌جایی روی پا‌های عقبی خود می‌جهد.

این پستاندار کوچک حداکثر حدود ۱۲۸ گرم وزن دارد و طول بدن و دم آن می‌تواند به حدود ۳۵ سانتی‌متر برسد. بیش از نیمی از این طول را دم بلند حیوان تشکیل می‌دهد.

زیستگاهی که در حال ناپدید شدن است

مشکل اصلی موش کانگورویی تگزاس، از بین رفتن و تخریب زیستگاه آن است.

این جانور به زیستگاه‌هایی با علف‌های کوتاه و پوشش چوبی اندک وابسته است. چنین شرایطی به‌طور طبیعی بر اثر برخی آشفتگی‌های دوره‌ای در محیط ایجاد و حفظ می‌شد؛ اما تغییرات گسترده در اکوسیستم‌های طبیعی تگزاس این روند را مختل کرده است.

از بین رفتن تاریخی گاومیش آمریکایی (Bison bison) و نابودی جمعیت‌های سگ دشتی دم‌سیاه (Cynomys ludovicianus)، در کنار سرکوب آتش‌سوزی‌های طبیعی، باعث کاهش آشفتگی‌هایی شده که برای حفظ پوشش گیاهی مناسب این موش ضروری بودند.

در کنار این عوامل، بخش‌هایی از زیستگاه تاریخی گونه نیز به زمین‌های کشاورزی تبدیل شده‌اند و در نتیجه، محدوده قابل‌زیست این جانور بیش از پیش کاهش یافته است.

دامداری می‌تواند بخشی از راه‌حل باشد

نکته جالب در برنامه حفاظت از این گونه آن است که حفاظت از موش کانگورویی تگزاس لزوماً به معنای کنار گذاشتن فعالیت‌های انسانی نیست.در سال ۲۰۲۲، اداره پارک‌ها و حیات‌وحش تگزاس برنامه‌ای داوطلبانه را پیشنهاد کرد که بر اساس آن، مالکان خصوصی زمین‌ها تشویق می‌شوند در حفاظت از این جانور و زیستگاهش مشارکت کنند.

در قالب این توافق، مالکان زمین در محدوده تاریخی پراکنش موش کانگورویی با دولت‌های ایالتی و فدرال همکاری می‌کنند تا شرایط زیستگاهی مناسب برای گونه حفظ شود.

به گفته زیست‌شناسان، بسیاری از اقداماتی که برای حفاظت از این موش ضروری است، با دامداری سنتی در منطقه سازگار است. حتی حضور گاو‌ها می‌تواند در برخی مناطق مفید باشد؛ زیرا چرا باعث ایجاد بخش‌هایی با زمین‌های نسبتاً برهنه و پوشش گیاهی پراکنده می‌شود؛ شرایطی که موش کانگورویی تگزاس به آن نیاز دارد.

مدیریت هوشمندانه زمین

برنامه حفاظت از این گونه اقداماتی مانند چرای مدیریت‌شده، آتش‌سوزی تجویزی، کاشت و بذرپاشی پوشش گیاهی مناسب و کنترل بوته‌ها و درختچه‌های مهاجم را دربرمی‌گیرد.مزیت این روش آن است که مالکان زمین می‌توانند متناسب با شرایط ملک خود، ترکیبی از این اقدامات را انتخاب کنند؛ در نتیجه، حفاظت از حیات‌وحش در کنار استفاده اقتصادی از زمین امکان‌پذیر می‌شود.

موش کانگورویی تگزاس سال‌هاست در برابر تغییرات محیطی مقاومت کرده است، اما ادامه بقای آن به همکاری میان مالکان زمین، دامداران، زیست‌شناسان و نهاد‌های دولتی وابسته است.

اکنون تلاش‌ها بر این است که با مدیریت بهتر زیستگاه، این پستاندار کوچک فرصت دوباره‌ای برای بازگشت جمعیتش پیدا کند.

داستان موش کانگورویی تگزاس نمونه‌ای قابل‌توجه از این واقعیت است که حفاظت از گونه‌های در معرض خطر همیشه به ایجاد مناطق حفاظت‌شده بزرگ یا حذف کامل فعالیت‌های انسانی نیاز ندارد؛ گاهی مدیریت درست همان سرزمینی که انسان و حیات‌وحش در آن در کنار یکدیگر زندگی می‌کنند، می‌تواند تفاوت بزرگی ایجاد کند.