هیومیت؛ سنگی عجیب که فقط در آتشفشان وزوو یافت میشود و تنها برای لحظاتی از زمان وجود دارد و سپس غیب میشود!
هیومیت (Humite) کانی نادری است که در تودههای پرتابشده آتشفشانی کوه وزوو شکل میگیرد. این کانی میکروسکوپی، در شرایط حرارتی و شیمیایی شدید و گذرا بلور میشود و به دانشمندان کمک میکند فرآیندهای ماگمایی و حرکت عناصر فرار را در لحظه فوران درک کنند.
راز بقا: هیومیت (Humite) یکی از عجیبترین و کمتر شناختهشدهترین کانیها در محیطهای آتشفشانی است. این کانی در تودههای پرتابشده آتشفشانی کوه وزوو در جنوب ایتالیا یافت میشود و اگرچه گستردگی اقتصادی ندارد، از نظر علمی ارزش بسیار بالایی دارد.
به گزارش راز بقا، کمیابی، شرایط شکلگیری غیرمعمول و ارتباط نزدیک آن با یکی از معروفترین آتشفشانهای جهان، هیومیت را به یک کنجکاوی زمینشناسی تبدیل کرده است. این کانی لحظهای گذرا در تکامل معدنی را ثبت میکند؛ شکلگرفته در دما، فشار و شرایط شیمیایی شدید و تنها با نیروی ویرانگر فوران حفظ شده است. مطالعه هیومیت بینشهایی درباره فرآیندهای آتشفشانی دمای بالا و شیمی مخفی ماگما ارائه میدهد.
کشف و زمینه زمینشناسی
به گزارش راز بقا، هیومیت در مواد پرتابشده از کوه وزوو شناسایی شد، آتشفشانی که نه تنها به دلیل فورانهای مخرب، بلکه به خاطر تنوع فوقالعاده کانیهایش شهرت دارد. وزوو صدها کانی نادر و غیرمعمول تولید کرده که بسیاری از آنها در هیچ جای دیگر زمین یافت نمیشوند. هیومیت جزو این گروه منحصربهفرد است که در شرایط بسیار خاص و گذرا بلور میشوند.
این کانی در بلوکهای سنگ آهک و مواد اسکارنی که در مراحل فوران به هوا پرتاب شده بودند یافت شد. این سنگها تحت حرارت شدید و گازهای فعال آتشفشانی قرار گرفته و سپس به هوا پرتاب شدند. هیومیت بهعنوان بخشی از یک توالی پیچیده واکنشهای دمای بالا بین سیالات ناشی از ماگما و سنگهای میزبان کربناته شکل گرفته است.
ویژگی مهم هیومیت این است که در اعماق زمین یا طی بازههای طولانی زمینشناسی تشکیل نمیشود. بلورهای آن ممکن است تنها طی چند ساعت یا روز در مراحل فوران یا پسفوران شکل گیرند و به همین دلیل نمونهای نادر از کانیهای تقریباً آنی است.
ترکیب شیمیایی و ساختار بلوری
به گزارش راز بقا، هیومیت یک کانی سیلیکاتی حاوی کلسیم است و به گروه هومیت تعلق دارد که از آن نامش گرفته شده است. ترکیب شیمیایی آن محیط غنی از گاز وزوو را منعکس میکند و شامل عناصری است که هم از ماگما و هم از سنگهای رسوبی اطراف وارد شدهاند. عناصر کمیاب مانند فلورین یا گروههای هیدروکسیل ممکن است در آن وجود داشته باشد، که نشاندهنده شکلگیری در شرایط اشباع از گاز است.
از نظر بلورشناسی، هیومیت بلورهای ریز و اغلب میکروسکوپی دارد که در ماتریکسهای سنگهای تغییر یافته قرار گرفتهاند. یافتن بلورهای کامل و خوشساختار بسیار نادر است و تحلیل ساختاری دقیق را دشوار میکند. بیشتر نمونهها به صورت دانهای یا تودهای دیده میشوند و نه با سطوح بلوری مشخص.
با وجود ظاهر ساده، ساختار هیومیت دماهای بسیار شدید را ثبت میکند. آرایش واحدهای سیلیکاتی آن نشاندهنده تشکیل در دماهایی بسیار بالاتر از بیشتر کانیهای سطحی است و این آن را به شاخصی ارزشمند برای بازسازی تاریخ حرارتی تودههای پرتابشده تبدیل میکند.
فرآیند شکلگیری و اهمیت علمی
هیومیت در تقاطع آتشفشانزدگی، دگرگونی و معدنیسازی گازی شکل میگیرد. هنگام صعود ماگما زیر وزوو، سنگهای کربناته اطراف حرارت میبینند و دیاکسید کربن آزاد میکنند و واکنشهای شیمیایی پیچیدهای رخ میدهد. به گزارش راز بقا، گازهای آتشفشانی غنی از فلورین، کلر و بخار آب نیز محیط را تغییر داده و شرایطی ایجاد میکنند که کانیهای نادر بتوانند برای مدتی کوتاه تثبیت شوند.
در هنگام فوران، تکههای این سنگهای تغییر یافته پرتاب و به سرعت سرد میشوند. هیومیت در این پنجره کوتاه بلور میشود و اطلاعاتی درباره فشار، دما و ترکیب گازها در لحظه فوران ثبت میکند.
از دیدگاه علمی، هیومیت به خاطر کمیابیاش اهمیت ندارد، بلکه به دلیل اطلاعاتی که ارائه میدهد ارزشمند است. این کانی به زمینشناسان و آتشفشانشناسان کمک میکند تا حرکت عناصر فرار در سیستمهای ماگمایی و نحوه شکلگیری کانیهای جدید در شرایط شدید و کوتاهمدت را بهتر درک کنند و به نوعی، هیومیت مانند یک عکس فوری زمینشناسی از فعالیت وزوو عمل میکند.
عجیبترین و شگفتانگیزترین ویژگیهای هیومیت
به گزارش راز بقا، هیومیت حتی در میان کانیهای آتشفشانی هم عجیب است. یکی از شگفتانگیزترین ویژگیهای آن، گذرا بودنش است. شرایط لازم برای تشکیل آن آنقدر دقیق است که هیومیت ممکن است تنها برای لحظاتی وجود داشته باشد و اگر سریعاً پرتاب و حفظ نشود، ممکن است اصلاً شکل نگیرد.
ویژگی دیگر، محدودیت شدید مکانی آن است. هیومیت تقریباً منحصراً در وزوو گزارش شده و به همین دلیل یک کانی واقعاً خاص و محلی است. بسیاری از زمینشناسان هرگز آن را خارج از مجموعههای موزهای نمیبینند.
این کانی همچنین بسیار دشوار برای مطالعه است. بلورهای آن اغلب میکروسکوپی و با دیگر کانیها درهم تنیده هستند و دانشمندان مجبورند از روشهای تحلیلی پیشرفته برای شناسایی آن استفاده کنند. پژوهشگران اولیه حتی در مورد اینکه آیا هیومیت یک گونه واقعی کانی است یا تنها یک مرحله گذرا، اختلاف نظر داشتند.
شاید عجیبترین نکته این باشد که هیومیت از دل آشوب شکل میگیرد؛ نه در فرآیندهای آرام زمینشناسی، بلکه در انفجارها، خردشدن سنگها و جریانهای گازی شدید. این کانی عملاً از دل فاجعه به وجود آمده است.
در نهایت، هیومیت در جواهرات یا صنعت ارزش ندارد، اما از نظر علمی بیقیمت است: رکوردی کوچک و شکننده از یکی از انفجاریترین محیطهای زمین، منجمد در سنگ.
لینک کپی شد
از میان خبرها
خواندنیها
تورمالین هندوانهای؛ سنگی پرانرژی و کمیاب شبیه هندوانه که معدن اصلی آن در افغانستان است و هر قیراط آن ۵۰ میلیون تومان میارزد
غار دِوِتاشکا؛ غاری معروف به «کلیسای سنگ و نور» در بلغارستان که آدمهای اولیه در آن زندگی میکردند و محل زندگی ۳۰ هزار خفاش است
دُر نجف؛ یکی از مقدسترین سنگهای جهان که معدن آن در نجف عراق است و تا ۲۰۰ میلیون تومان برای هر قیراط ارزش دارد
مواد مذاب یا سنگ؛ اگر سوراخی به عمق ۲۰۰۰ متر روی نوک قله دماوند ایجاد کنیم به چه میرسیم؟
زیرکُن؛ سنگ درخشان دی ماهیها که قدیمیترین کانی سیاره زمین است و ۴.۴ میلیارد سال قدمت و ۹۰ میلیون تومان قیمت دارد
الماس امید؛ مشهورترین و بدیمنترین الماس جهان با ۳۴ هزار میلیارد تومان قیمت که مالکان آن نفرین شدند و از دنیا رفتند
اوپال آتشین؛ سنگ آتشی کمیاب و افسانهای با درخشندگی بینظیر نارنجی و قرمز که ارزش هر قیراط آن تا ۴۵ میلیون تومان است
گودال شیطان؛ گودالی ترسناک شبیه یک دودکش که میلیونها خفاس در آن زندگی میکنند و رفتن به درون آن دل شیر میخواهد!
ارسال نظر
ویدیوهای برگزیده
دنیای گیاهان
علم و کیهان