یخماهی کروکودیلی؛ ماهی معروف به «خون سفید» با بدنی شفاف که گلبول قرمز ندارد و در بدنش پروتئین ضد یخ تولید میکند
یخماهی کروکودیلی (Crocodile Icefish) یا ماهی خونسفید، ساکن آبهای منجمد جنوبگان است و تنها مهرهدار شناختهشدهای محسوب میشود که فاقد هموگلوبین است. قلب بزرگ، سوختوساز پایین و پروتئینهای ضدیخ به آن امکان زیستن در سرمای زیر صفر را میدهند، اما تغییرات اقلیمی تهدیدی جدی برای بقای آن است.
راز بقا: یخماهی کروکودیلی (Crocodile Icefish) که با نام ماهی «خونسفید» نیز شناخته میشود، به خانواده Channichthyidae تعلق دارد؛ یکی از شگفتانگیزترین گروههای مهرهداران روی زمین. این ماهیها بومی آبهای یخزده اقیانوس جنوبی در اطراف جنوبگان (قطب جنوب) هستند و سازگاریهایی چنان افراطی دارند که درک ما از امکان حیات را به چالش میکشند.
به گزارش راز بقا، مشهورترین ویژگی آنها این است که تنها مهرهداران شناختهشدهای هستند که هموگلوبین در خون خود ندارند؛ موضوعی که باعث میشود دستگاه گردش خونشان ظاهری کمرنگ و تقریباً شفاف داشته باشد. پوزه کشیده و فکهای دندانهدارشان یادآور کروکودیل است و از همینرو این نام را گرفتهاند.
سازگاری با سرمای شدید و فیزیولوژی خاص
به گزارش راز بقا، یخماهیهای کروکودیلی در آبهایی زندگی میکنند که در بخش زیادی از سال زیر صفر درجه سانتیگراد هستند؛ شرایطی که برای بیشتر ماهیها مرگبار است. شگفتانگیزترین سازگاری آنها، نبود کامل هموگلوبین و گلبولهای قرمز است؛ یعنی خون آنها نمیتواند مانند دیگر جانوران اکسیژن را حمل کند.
در عوض، اکسیژن بهطور مستقیم در پلاسما حل شده و منتقل میشود. این امر تنها به دلیل غنای بالای اکسیژن در آبهای سرد جنوبگان امکانپذیر است.
برای جبران این محدودیت، یخماهیها دارای قلبهایی بسیار بزرگتر، حجم خون بیشتر و رگهای خونی پهن هستند که گردش اکسیژن را کارآمد میکند. قلب آنها نسبت به اندازه بدن، حجم عظیمی از خون را پمپاژ میکند و سوختوسازشان آهسته و کممصرف است. افزون بر این، آنها دارای پروتئینهای ضدیخ در خون و بافتهای خود هستند که مانع تشکیل بلورهای یخ در بدن میشود؛ قابلیتی حیاتی برای زنده ماندن در آبهای زیر صفر.
ساختار بدن، رفتار و تغذیه
به گزارش راز بقا، یخماهیهای کروکودیلی بسته به گونه میتوانند تا ۶۰ سانتیمتر طول داشته باشند. بدن آنها کشیده، بدون فلس و نیمهشفاف است و اغلب سفید مایل به صورتی دیده میشود؛ رنگی که نتیجه نبود گلبولهای قرمز است. دهان بزرگ و دندانهای تیز آنها نشاندهنده ماهیت شکارچیشان است و پوزه کروکودیلمانند در برخی گونهها بسیار برجسته است.
برای مطالعه بیشتر بخوانید:
این ماهیها شکارچیان کفزی یا میانآبی هستند و از ماهیهای کوچکتر، کریل و سختپوستان تغذیه میکنند. آنها بیشتر به شکار کمینمحور متکیاند تا تعقیب سریع، زیرا حفظ انرژی در محیطی با غذای محدود اهمیت زیادی دارد. حرکات آرام و حسابشده آنها با سوختوساز پایینشان هماهنگ است.
برخلاف تصور، برخی گونهها اجتماعیاند و بهصورت تجمعهای شُل، بهویژه در فصل تغذیه یا تولیدمثل، دیده میشوند. سامانههای حسی آنها برای نور کم سازگار شده و خط جانبی پیشرفتهای دارند که لرزشهای آب را تشخیص میدهد.
تولیدمثل، تکامل و نقش بومشناختی
به گزارش راز بقا، تولیدمثل در یخماهیهای کروکودیلی آهسته و کاملاً فصلی است. تخمریزی معمولاً در زمستان جنوبگان رخ میدهد و مادهها تخمهای بزرگ تولید میکنند که در سرمای شدید بهکندی رشد میکنند. سرمایهگذاری والدینی بالاست و در برخی گونهها، بالغها تا زمان تفریخ از تخمها نگهبانی میکنند.
از نظر تکاملی، تبار این ماهیها حدود ۵ تا ۱۴ میلیون سال پیش و همزمان با سرد شدن شدید اقیانوس جنوبی از سایر ماهیان جدا شد. با گسترش یخچالها و کاهش رقابت، ماهیهای یخی توانستند زیستگاههایی را اشغال کنند که برای دیگر ماهیان غیرقابل زیست بود.
از نظر بومشناختی، یخماهیهای کروکودیلی شکارچیان میانرده مهمی هستند و به تنظیم جمعیت ماهیهای کوچک و سختپوستان کمک میکنند. با این حال، تغییرات اقلیمی تهدیدی جدی برای آنهاست؛ زیرا افزایش دمای آب، میزان اکسیژن محلول را کاهش میدهد و شرایطی را که امکان زیست بدون هموگلوبین را فراهم میکند، از بین میبرد.
عجیبترین ویژگیهای یخماهی کروکودیلی
به گزارش راز بقا، یخماهی کروکودیلی یکی از عجیبترین مهرهداران جهان است. شگفتانگیزترین واقعیت این است که هیچ گلبول قرمزی ندارد و خون آن کاملاً بیرنگ است. در اغلب جانوران، چنین وضعیتی مرگبار است، اما این ماهیها با قلبهای عظیم و سوختوساز بسیار پایین این کمبود را جبران میکنند.
ویژگی عجیب دیگر، ظاهر نیمهشفاف آنهاست. به دلیل نبود فلس و هموگلوبین، بدنشان گاهی تقریباً شفاف به نظر میرسد و اندامهای داخلی تا حدی از زیر پوست دیده میشوند. برخی گونهها حتی در مراحل اولیه رشد، استخوانهای شفافی دارند.
قلب این ماهیها بهطور غیرمعمولی بزرگ است؛ در برخی موارد تا سه برابر بزرگتر (نسبت به اندازه بدن) از قلب سایر ماهیان. این قلبها حجم عظیمی از خون را برای انتقال اکسیژن پمپاژ میکنند.
شاید عجیبتر از همه، توانایی زندگی در آبهایی باشد که میتوانند خون را منجمد کنند؛ اما پروتئینهای ضدیخ مانع تشکیل بلورهای یخ میشوند. این سازوکار الهامبخش پژوهشهای پزشکی در زمینه نگهداری اندامها و سرمازیستشناسی شده است.
یخماهیهای کروکودیلی متخصصان تکاملیاند؛ بهطور کامل با یکی از خشنترین محیطهای زمین سازگار شدهاند، اما در برابر تغییرات دما بسیار آسیبپذیرند. بقای آنها به آبهای سرد و غنی از اکسیژن وابسته است و یادآور این حقیقتاند که ثبات اقلیمی چگونه زندگی را شکل میدهد.
لینک کپی شد
از میان خبرها
خواندنیها
کرم آتشی ریشدار؛ هیولای سمی اعماق دریا که با خارهای مرگبارش پوست انسان را میسوزاند و صخرههای مرجانی را نابود میکند
ژلهماهی آتولا؛ عروس دریایی شبیه سفینههای فضایی با شاخکهای بلند که مانند لامپ روشن میشود و هنگام تهدید رنگش از بین میرود
سنگماهی؛ سمیترین و خطرناکترین ماهی جهان و شبیه سنگهای باستانی که زهر مرگبار دارد و حتی بعد از مرگش انسانها را نیش میزند
اردک بمبئی؛ ماهی عجیب بدون پولک که دهانش ۹۰ درجه باز میشود و گوشت آن بسیار مایع و ژلهای است
ارسال نظر
ویدیوهای برگزیده
دنیای گیاهان
علم و کیهان