گکو سیستانی؛ موجودی اسرارآمیز با بدنی فلسدار که تنها در سیستان و بلوچستان یافت میشود و سازگاری شگفتانگیزی برای زندگی در بیابان دارد
گکو سیستانی خزندهای شبزی و کمیاب از بیابانهای داغ جنوبشرق ایران است که با فلسهای منحصربهفرد، رنگ استتاری و سازگاری شگفتانگیز با خشکی، یکی از ناشناختهترین گونههای بومی کشور به شمار میآید.
راز بقا: در میان تنوع چشمگیر خزندگان ایران، برخی گونهها آنقدر محدود و کمجمعیتاند که حتی بسیاری از علاقهمندان به حیاتوحش نامشان را نشنیدهاند. گکو سیستانی با نام علمی Teratoscincus sistanense یکی از همین گونههای خاص و کمتر شناختهشده است؛ خزندهای کوچک، شبزی و کاملاً بومی ایران که تنها در گوشهای از جنوبشرق کشور زندگی میکند و بهنوعی نماد سازگاری با شرایط سخت بیابانی به شمار میآید.
به گزارش راز بقا، این گونه از خانوادهٔ گکوهاست؛ گروهی از سوسمارهای کوچک که معمولاً به دلیل چشمان درشت، حرکات سریع و توانایی زندگی در شرایط دشوار شناخته میشوند. گکو سیستانی، اما حتی در میان گکوها نیز ویژگیهایی دارد که آن را به گونهای منحصربهفرد تبدیل کرده است.
خاستگاه و پراکنش جغرافیایی
گکو سیستانی تنها در استان سیستان و بلوچستان یافت میشود و پراکنش آن بسیار محدود است. به گزارش راز بقا این خزنده در دشتها و نواحی بیابانی اطراف منطقهٔ سیستان زندگی میکند؛ جایی که تابستانهای بسیار گرم، بارندگی اندک و خاکهای شنی و فقیر، شرایطی سخت برای بیشتر جانوران ایجاد میکند. با این حال، گکو سیستانی توانسته خود را با این محیط خشن سازگار کند و بهعنوان یکی از گونههای بومی این منطقه باقی بماند.
محدود بودن پراکنش جغرافیایی این گونه باعث شده که اهمیت آن از نظر زیستی و حفاظتی دوچندان شود، زیرا هرگونه تغییر در زیستگاه میتواند مستقیماً بقای آن را تهدید کند.
زیستگاه طبیعی و شرایط محیطی
زیستگاه گکو سیستانی عمدتاً شامل بیابانهای گرم و خشک با زمینهای شنی صاف است. این مناطق معمولاً پوشش گیاهی بسیار کمی دارند و تنها گیاهان مقاوم به خشکی مانند بوتههای پراکنده در آنها دیده میشود. خاک این زیستگاهها اغلب ترکیبی از شن، ماسه و گاهی رس یا سیلت است که امکان حفر پناهگاههای کمعمق را برای این گکو فراهم میکند.
به گزارش راز بقا گکو سیستانی بیشتر زمان روز را در زیر شنها، شکافهای زمین یا زیر بقایای گیاهی پنهان میماند تا از گرمای شدید روز در امان باشد. این شیوهٔ زندگی نقش مهمی در بقای آن در یکی از گرمترین مناطق ایران دارد.
ویژگیهای ظاهری و ساختار بدن
از نظر ظاهری، گکو سیستانی جثهای کوچک و بدنی نسبتاً کوتاه و پهن دارد. یکی از مهمترین ویژگیهای تشخیصی این گونه، تعداد بسیار زیاد فلسهای اطراف بدن در بخش میانی است که آن را از سایر گونههای همجنس متمایز میکند. این ویژگی احتمالاً به حفاظت بهتر بدن در برابر شنهای داغ و شرایط سخت محیطی کمک میکند.
رنگ بدن معمولاً در طیفی از قهوهای روشن تا خاکی دیده میشود که با رنگ بستر بیابان هماهنگی زیادی دارد و باعث استتار طبیعی این جانور میشود. این استتار نقش مهمی در فرار از شکارچیان و نزدیک شدن به طعمه دارد. چشمها درشت و برجستهاند و برای دید در نور کم شب سازگاری بالایی دارند.
رفتار و الگوی فعالیت
گکو سیستانی یک گونهٔ کاملاً شبزی است. با غروب خورشید و کاهش دمای هوا، فعالیت این خزنده آغاز میشود. به گزارش راز بقا در طول شب، گکو از پناهگاه خود خارج شده و به جستوجوی غذا میپردازد. این رفتار شبانه نهتنها خطر گرمازدگی را کاهش میدهد، بلکه باعث صرفهجویی در انرژی و کاهش برخورد با شکارچیان روزفعال میشود.
حرکات این گکو سریع، اما محتاطانه است و در صورت احساس خطر، بهسرعت در شنها پنهان میشود یا به سمت پناهگاه خود بازمیگردد.
رژیم غذایی و نقش در اکوسیستم
اگرچه اطلاعات دقیقی دربارهٔ تغذیهٔ گکو سیستانی در دست نیست، اما بر اساس رفتار گونههای مشابه میتوان گفت که این خزنده احتمالاً از حشرات، بندپایان کوچک و بیمهرگان بیابانی تغذیه میکند. به این ترتیب، گکو سیستانی نقش مهمی در کنترل جمعیت حشرات در زیستگاه خود دارد و بخشی از تعادل طبیعی اکوسیستم بیابانی را حفظ میکند.
برای مطالعه بیشتر بخوانید:
تیر مار بیابانی؛ سریعترین مار غیر سمی ایران مشهور به «مار درخت انبه» که استاد فرار و استتار است
اهمیت زیستی و جایگاه حفاظتی
گکو سیستانی یکی از نمونههای ارزشمند تنوع زیستی بومی ایران است. کشف و شناسایی این گونه نشان میدهد که حتی در مناطق بهظاهر فقیر از نظر حیاتوحش، هنوز گونههای ناشناخته و مهمی وجود دارند. با توجه به محدود بودن پراکنش جغرافیایی و وابستگی شدید به زیستگاه خاص، این گونه میتواند نسبت به تغییرات اقلیمی، تخریب زیستگاه و فعالیتهای انسانی بسیار آسیبپذیر باشد.
مطالعات بیشتر دربارهٔ جمعیت، رفتار تولیدمثلی و وضعیت حفاظتی این گکو میتواند نقش مهمی در حفاظت از آن و زیستگاههای بیابانی جنوبشرق ایران داشته باشد.
گکو سیستانی خزندهای کوچک، اما ارزشمند است که بهطور انحصاری در بیابانهای جنوبشرق ایران زندگی میکند. به گزارش راز بقا سازگاری بالا با گرما، فعالیت شبانه، ویژگیهای ظاهری منحصربهفرد و پراکنش محدود، این گونه را به یکی از جالبترین گکوهای ایران تبدیل کرده است. شناخت و معرفی چنین گونههایی نهتنها به افزایش آگاهی عمومی کمک میکند، بلکه گامی مهم در مسیر حفاظت از تنوع زیستی کشور به شمار میآید.
لینک کپی شد
از میان خبرها
خواندنیها
بزمجه بنگال؛ برادر کوچک و باهوشتر اژدهای کومودو که در بندرعباس زندگی میکند و عاشق تخممرغ است!
«ضب» یا سوسمار خاردم؛ موجودی شگفتانگیز که به غذای محبوب و لاکچری اعراب بیابانگرد تبدیل شد
سوسمار خاردم ایرانی؛ خزندهای چاق و گیاهخوار با قیافهای ترسناک که در برخی کشورهای عربی برای گوشتش سر و دست میشکنند!
توآتارا؛ جانوری با سه چشم که زمان ناصرالدینشاه به دنیا آمده و به تازگی پدر شد!
مارمولک رنگینکمانی؛ مارمولک عجیبی به شکل رنگینکمان که مثل پادشاهان قاجار حرمسرا دارد!
مارمولکها با افزایش دما تغییر جنسیت میدهند! مارمولکهای ماده ناپدید میشوند!
ریگماهی؛ خزندهای شگفتانگیز در خشکترین مناطق ایران که میتواند در کویر شنا کند!
مارمولکهای شبزی؛ مارمولکی باهوش و ترسناک که از فاجعهی انقراض دایناسورها جان به در برد و هنوز هم زنده است!
بزمجه مرتنز؛ اژدهای آبی استرالیا و ترسناکترین بزمجه جهان که شبیه موجودات ماقبل تاریخ است
تگو آرژانتینی سیاه و سفید؛ سگ دنیای خزندگان با چهرهای ترسناک که عاشق تعامل با انسان است!
مارمولک زبان آبی؛ تنها جانور زنده دنیا که زبانش آبی است!
گکوی دمبرگی غولپیکر؛ مارمولک شگفتانگیزی که کاملا شبیه برگ درخت است
ارسال نظر
ویدیوهای برگزیده
دنیای گیاهان
علم و کیهان