راز عنکبوت یخی قمر مشتری؛ کشف شگفتی تاریک روی قمر مشتری که شاید حیات فرازمینی را نشان دهد!

راز بقا: سال‌هاست که دانشمندان با ساختاری عجیب و مرموز شبیه عنکبوت روی قمر اروپا، یکی از بزرگ‌ترین قمر‌های مشتری، روبه‌رو هستند. این الگوی تاریک برای اولین بار در سال ۱۹۹۸ مشاهده شد و تا امروز توضیح دقیقی برای منشا آن وجود نداشت. حالا تحقیقات تازه‌ای نشان می‌دهد که این شکل شگفت‌انگیز چگونه شکل گرفته و چه راز‌هایی ممکن است در دل قمر یخ‌زده اروپا نهفته باشد.

کشف یک ساختار شبیه عنکبوت

به گزارش راز بقا، در ۲۹ مارس ۱۹۹۸، فضاپیمای گالیله ناسا، که بین سال‌های ۱۹۹۵ تا ۲۰۰۳ مشتری و قمر‌های بزرگ آن را بررسی می‌کرد، یک گذر نزدیک از قمر اروپا داشت. این قمر که سطح یخی و اقیانوس زیرسطحی آن، محققان را به احتمال وجود حیات فرازمینی امیدوار کرده، صحنه کشف یک ساختار عجیب شد.

در دل دهانه مانانان، دهانه‌ای به عرض تقریبی ۲۲ کیلومتر، یک الگوی منشعب تاریک شبیه عنکبوت دیده شد. ابتدا پژوهشگران تصور کردند نیروی گرانشی شدید مشتری باعث ایجاد این خطوط و شکل‌ها شده است، یا شاید فوران‌های هیدروترمال در کف اقیانوس زیرسطحی اروپا آن را ساخته باشند. اما هیچ‌کدام از این فرضیات نتوانست شکل دقیق و غیرمعمول این ساختار را به طور کامل توضیح دهد.

ستاره‌های دریاچه‌ای؛ الگویی از زمین به فضا

تحقیقات جدیدی که در The Planetary Science Journal منتشر شد، پیشنهاد می‌کند که این عنکبوت یخی، شبیه ستاره‌های دریاچه‌ای (Lake Stars) روی زمین شکل گرفته است. ستاره‌های دریاچه‌ای زمانی ایجاد می‌شوند که برف روی دریاچه‌های یخ‌زده می‌ریزد و آب از طریق سوراخ‌های کوچک در یخ بالا می‌آید و الگو‌های منشعب زیبایی به وجود می‌آورد.

پژوهشگران با الگوبرداری از این پدیده، توانستند تا حدی شکل دهانه مانانان را در آزمایشگاه بازسازی کنند و راز آن را بهتر درک کنند. همچنین برای این ساختار شگفت‌انگیز نام Damhán Alla انتخاب شد که در زبان ایرلندی به معنی «عنکبوت» یا «شیطان دیواری» است. این نام الهام گرفته از خدای سلتی مانانان در اساطیر ایرلند است.

چگونه Damhán Alla شکل گرفت؟

به گفته لورِن مک‌کیون، پژوهشگر اصلی مطالعه و سیاره‌شناس دانشگاه مرکزی فلوریدا: «ستاره‌های دریاچه‌ای بسیار زیبا هستند و روی دریاچه‌ها و حوضچه‌های یخ‌زده رایج‌اند. تصور اینکه فرآیند‌های مشابهی می‌توانند روی اروپا و حتی دیگر جهان‌های یخی منظومه شمسی رخ دهند، بسیار هیجان‌انگیز است.»

با این تفاوت که برخلاف ستاره‌های دریاچه‌ای روی زمین، Damhán Alla احتمالاً نتیجه برخورد یک سیارک با قمر اروپا بوده است. این برخورد باعث ایجاد ترک کوچکی در پوسته یخی اروپا شد و آب شور زیر سطحی از این ترک به بالا نفوذ کرد و الگوی شبیه عنکبوت را روی سطح یخ به وجود آورد.

شباهت با «عنکبوت‌های مریخ»

محققان همچنین شباهت‌هایی بین Damhán Alla و الگو‌های معروف به «عنکبوت‌های مریخ» مشاهده کردند. این ساختار‌ها که روی سطح مریخ دیده می‌شوند، رسوبات غبارآلودی هستند که از بالا شبیه عنکبوت در حال حرکت به نظر می‌آیند. این ویژگی‌ها زمانی شکل می‌گیرند که یخ دی‌اکسید کربن زیرسطحی مستقیماً به گاز تبدیل شود.

تیم مک‌کیون پیش‌تر توانسته بود این الگو‌ها را روی زمین نیز بازسازی کند و معتقد است که شباهت بین شکل Damhán Alla و عنکبوت‌های مریخ ناشی از نحوه جریان یافتن سیال در سطوح متخلخل است.

ممکن است در دیگر جهان‌های یخی هم دیده شود

به‌طور نظری، چنین الگو‌هایی می‌توانند روی دیگر جهان‌های یخی دارای اقیانوس نیز شکل بگیرند، از جمله:

قمر انسلادوس زحل

قمر گانیمد مشتری

سیاره کوتوله سرس در کمربند سیارکی فراتر از مریخ

این تحقیقات کمک می‌کند دانشمندان فرآیند‌های زیر سطح این جهان‌های یخی را بهتر درک کنند و مکان‌های بالقوه‌ای برای جستجوی حیات فرازمینی شناسایی کنند.

Damhán Alla و مأموریت Europa Clipper

لورِن مک‌کیون در حال راه‌اندازی آزمایشگاه جدیدی است تا نحوه شکل‌گیری این ویژگی‌های شبیه عنکبوت روی قمر‌های مختلف را مطالعه کند. این تحقیقات می‌تواند مأموریت Europa Clipper ناسا را که در اکتبر ۲۰۲۴ پرتاب شد و در سال ۲۰۳۰ به اروپا می‌رسد، پشتیبانی کند.

به گفته مک‌کیون: «ویژگی‌های سطحی مانند Damhán Alla می‌توانند اطلاعات زیادی درباره فرآیند‌های زیر سطح یخ به ما بدهند. اگر در مأموریت Europa Clipper تعداد بیشتری از این ساختار‌ها دیده شوند، ممکن است وجود برکه‌های آب شور محلی زیر سطح را نشان دهند. این برکه‌ها می‌توانند مکان‌های بسیار مناسبی برای جستجوی نشانه‌های حیات فرازمینی باشند.»

کشف Damhán Alla نه تنها راز یک ساختار عجیب را فاش می‌کند، بلکه بینش جدیدی درباره فرآیند‌های زمین‌شناسی و هیدروژئولوژیکی در جهان‌های یخی منظومه شمسی ارائه می‌دهد. بررسی این قمر‌ها و الگو‌های شبیه عنکبوت می‌تواند کلید درک بهتر از حیات فرازمینی و شرایط محیطی این جهان‌ها باشد.

با ادامه مأموریت Europa Clipper و آزمایش‌های آزمایشگاهی مشابه، دانشمندان امیدوارند در سال‌های آینده تصویر دقیق‌تری از دنیای یخ‌زده اروپا و دیگر قمر‌های مشتری و زحل به دست آورند، دنیایی که ممکن است میزبان نشانه‌های زندگی فراتر از زمین باشد.