قبیله تساتان در شمال مغولستان؛ آخرین گوزنسواران جهان که قرنهاست شبیه انسانهای اولیه زندگی میکنند
قبیله تساتان در شمال مغولستان، آخرین گوزنسواران جهان، سبک زندگی سنتی و وابسته به گوزنهای اهلی را حفظ میکنند. فرهنگ، زبان، شمنگرایی و مهاجرتهای فصلی آنها تصویری بینظیر از هماهنگی انسان با طبیعت ارائه میدهد.
راز بقا: در گوشهای دورافتاده و وحشی از شمال مغولستان، جایی که جنگلهای تایگا با کوهها و رودخانههای سرد در هم میآمیزند، یکی از آخرین جوامع نیمهنومادِ حامل سنتهای باستانی زندگی میکند: قبیله تساتان. این گروه قومی کوچک که نامش به معنای «کسانی که گوزن دارند» است، یکی از آخرین انسانهایی هستند که زندگیشان حول محور پرورش و همراهی با گوزنهای اهلی شکل گرفته است.
پیدایش و هویت قومی
به گزارش راز بقا، تساتانها در اصل از مردمی تاتار تبارِ تووان هستند ملتهای ترکزبانِ کوهستانی سیبری که در دوران جنگ جهانی دوم و سیاستهای اجباری شوروی، از منطقهی تووا به سمت مغولستان کوچ کردند. امروزه تساتانها خود را بیشتر با نام دوخا میخوانند، اما در اسناد رسمی مغولی «تساتان» شناخته میشوند واژهای که ریشه در واژهی مغولی «Tsaa» (گوزن) دارد و ارتباط تنگاتنگ آنها با گوزن را نشان میدهد. این مردم نه تنها یک جامعه قومی کوچک هستند، بلکه یکی از تنها گروههای انسانی در جهان به شمار میروند که سبک زندگیشان به صورت سنتی حول گوزنهای اهلی شکل گرفته است.
زندگی در تایگا: جغرافیا و محیط
تساتانها در مناطق جنگلی و سختِ استان خُووْسگُل در شمال مغولستان، نزدیک مرز با روسیه، ساکن هستند در مناطقی که به تایگا شناخته میشود: جنگلهای بکرِ کاج، لارچ و درختان برگریز در ارتفاعات بین ۱،۵۰۰ تا ۲،۴۰۰ متر بالای سطح دریا.
به گزارش راز بقا آبوهوای این منطقه سخت و سرد است زمستانهایی با دمای زیر منفی ۴۰ درجه و تابستانهایی کوتاه و بارانی که همین شرایط زیست محیطی است که گوزنها را به بهترین دام اهلی تبدیل کرده است و موجب شده سبک زندگی تساتانها حول این حیوان شکل گیرد.
سبک زندگی گوزنمحور
برای تساتانها، گوزنها تنها حیوانات دام نیستند؛ بلکه همراهان زندگی، وسایل حملونقل، منبع غذا و فرهنگ هستند.
حملونقل و مهاجرت
تساتانها معمولاً در هر فصل، چندین بار (حدود ۵ تا ۱۰ بار در سال) به همراه گوزنهای خود کوچ میکنند تا بهترین مراتعِ حاوی لیکن برایشان فراهم شود. گوزنها وسیلهی اصلی حملونقل در تایگا هستند و تساتانها از آنها برای جابجایی در زمستانها به جای اسب یا انسان استفاده میکنند. برخلاف بسیاری از دیگر فرهنگهای عشایری، این گوزنها هستند که بارها و انسانها را حمل میکنند.
غذا و اقتصاد
زندگی اقتصادی تساتانها تقریباً بهطور کامل به گوزنها وابسته است:
شیر گوزن منبع اصلی تغذیه است که از آن ماست، پنیر، چای شیرین و دیگر فرآوردهها تهیه میکنند.
لباسها، چادرها، ابزار و وسایل زندگی نیز غالباً از پوست و شاخ گوزن تهیه میشوند.
بهطور سنتی، گوشت گوزن تنها در مواقع اضطراری مصرف میشود، زیرا گوزن برای آنها موجودی مقدس و ارزشمند است.
زبان و فرهنگ
به گزارش راز بقا زبان اصلی تساتانها زبان دوخان است؛ شاخهای از زبانهای ترکیهای که بهطور فزایندهای در معرض انقراض است و تنها چند صد نفر آن را بهطور فعال صحبت میکنند. در کنار این، مردم تساتان به زبان مغولی نیز مسلطاند، اما جوانان بسیاری رو به یادگیری مغولی آوردهاند و زبان بومی بیشتر در میان نسلهای قدیم حفظ شده است.
باورهای معنوی: شمنگرایی و ارتباط با طبیعت
برای تساتانها، جهان نه تنها یک محیط زیستی بلکه جهانی روحانی است. باورهای آنان مبتنی بر شکل خاصی از شمنگرایی و انیمیزم است یعنی اعتقاد به اینکه طبیعت، هر موجود و حتی پدیدههای طبیعی دارای روحاند.
شمن در جامعه نقشی مرکزی دارد و وظیفهاش نهفقط درمان بیماریها بلکه حفظ تعادل بین انسان، گوزن، زمین و آسمان است.
چالشها و تهدیدات
شاید بزرگترین تهدید برای تساتانها، تغییرات اقلیمی و فشارهای اقتصادی-اجتماعی باشد. چند عامل کلیدی عبارتاند از:
کاهش گوزنها
جمعیت گوزنهای اهلی که زمانی به هزاران میرسید، در سالهای اخیر بهشدت کاهش یافته است عواملی مثل بیماریها، تغییرات زیست محیطی و کاهش مراتع مناسب باعث شدهاند که تعداد گوزنها در برخی مناطق تا نصف کاهش یابد.
بیثباتی فرهنگی و فشار مدرنیته
دولتهای مغولستان در دهههای گذشته تلاش کردهاند تساتانها را به سمت زندگی ساکنتر و آموزش مدرن سوق دهند سیاستی که گاه با دشواریهای جدی در حفظ سبک زندگی سنتی آنان مواجه بوده است. علاوه بر آن، مدرنسازی و دسترسی به رسانهها و آموزش رسمی، باعث شده تا نسلهای جوان بخشهایی از سنت و زبان بومی را کنار بگذارند.
محدودیتهای حفاظت محیط زیست
در سالهای اخیر برخی از سرزمینهای سنتی تساتان به عنوان پارک ملی یا مناطق حفاظتشده اعلام شدهاند، که در ظاهر قدمی مثبت برای حفظ اکوسیستم به نظر میرسد، اما قوانین سختگیرانه گاهی سبک زندگی کوچنشینی را محدود کرده و باعث دشواری در ادامهی سنتی شده است.
آینده تساتان: بین سنت و تغییر
در حال حاضر، جمعیت تساتانها بسیار کوچک و در حدود ۲۰۰ تا ۴۰۰ نفر در سراسر تایگا تخمین زده میشود که فقط حدود ۴۰ خانواده هنوز به سبک سنتیِ زندگی با گوزن ادامه میدهند.
این مردم با چالشهای بزرگی مواجهاند از تغییرات اقلیمی گرفته تا فشارهای اجتماعی و اقتصادی، اما در عین حال تلاشهایی برای حفظ زبان، فرهنگ و سبک زندگی سنتی در جریان است. سازمانهای محلی، پژوهشگران فرهنگی و حتی گردشگران متخصص در تجربهی بومگردی به این جامعه کمک میکنند تا درآمدهای جایگزین بیابند بدون اینکه مجبور به ترکِ سنت شوند.
به گزارش راز بقا قبیله تساتان، یا دوخا، نه تنها یک گروه قومی منحصربهفرد هستند، بلکه نمادی زنده ازِ پیوند عمیق انسان با طبیعت و ادامهی یک سنت هزارساله در عصر مدرنیتهاند. سبک زندگی آنها که بر محور گوزنهای اهلی شکل گرفته، یادآور یک انسانیتِ هماهنگ با محیط است تصویری که در دنیای امروز هر روز کمیابتر میشود. نگاه به آیندهی تساتان، تلاشی است برای یافتن توازنی بین حفظ میراثِ فرهنگی و پذیرش تغییراتِ جهانی.
لینک کپی شد
از میان خبرها
خواندنیها
غول قندهار؛ غول ترسناک افغانستان با ۶ انگشت و قد ۴ متری که آمریکاییها او را کشتند
شوکا؛ کوچکترین گوزن ایران که نماد کرمانشاه است و رفتاری شبیه سگها دارد و هنگام خطر صدای واق واق سگ را تقلید میکند!
بوسلامه؛ کابوس مردم جنوب که از اعماق دریا بالا میآید و صیادان را با خود به زیر آب میبرد
جمجمه الاغ؛ کاربرد عجیب جمجمه الاغ در کرمان، کاشمر، قاین و سبزوار در دفع ارواح شیطانی و بارش باران
گوزن زرد ایرانی؛ گوزنی با شاخهای بلند و خالهای طلایی که تحت حفاظتترین حیوان ایران است
گوزن شمالی سفید؛ کمیابترین و زیباترین گوزن جهان که فقط خوششانسها آن را میبینند
نسناس؛ ترسناکترین موجود افسانهای ایران که چهرهای ترسناک دارد و تبدیل به فحش شده است!
گورستان کولی سیروان؛ قبرستانی پر رمز و راز و ترسناک در ایلام که هر غروب صدای گریه از آن به گوش میرسد
ارسال نظر
ویدیوهای برگزیده
دنیای گیاهان
علم و کیهان