سار صورتی؛ پرنده‌ای بی‌نظیر با کاکل بلند و رنگ صورتی خیره‌کننده که در دشت‌های ایران دیده می‌شود و نقش مهمی در کنترل حشرات دارد

راز بقا: سار صورتی، پرنده‌ای با جثه متوسط و رنگ‌بندی منحصر‌به‌فرد است که به‌راحتی از سایر سار‌ها قابل تشخیص است. این پرنده زیبا که در زبان انگلیسی به آن Rosy Starling و در علوم زیست‌شناسی به نام Pastor (Sturnus) roseus شناخته می‌شود، ترکیبی از رنگ‌های صورتی و سیاه است که در کنار کاکل بلند آویخته‌اش، جلوه‌ای خیره‌کننده به او می‌بخشد. نر و ماده شباهت زیادی به هم دارند، اما تغییرات فصلی جزئی در ظاهر آنها دیده می‌شود.

ویژگی‌های ظاهری

به گزارش راز بقا، سار صورتی معمولاً ۱۹ تا ۲۲ سانتی‌متر طول دارد و گستردگی بال‌هایش بین ۳۷ تا ۴۲ سانتی‌متر است. نر بالغ در فصل جوجه‌آوری سر، گردن و سینه‌ای سیاه با جلای بنفش دارد و کاکل بلندی از بالای سر تا پس‌سرش آویزان است. بدن او به رنگ صورتی کم‌رنگ است و بال‌ها و دمش سیاه با جلای سبز و آبی ارغوانی دیده می‌شوند. پر‌های زیر دم و پوش‌پر‌های ران‌ها نیز سیاه هستند. منقار این پرنده کوتاه و ضخیم است و رنگی قرمز مایل به نارنجی دارد که در قاعده آن سیاه می‌شود. پا‌ها صورتی روشن هستند و این ترکیب رنگی باعث می‌شود سار صورتی در میان دسته‌های دیگر سار‌ها به‌راحتی قابل شناسایی باشد.

خارج از فصل جوجه‌آوری، پر‌های سر، گردن و سینه قهوه‌ای خاکستری می‌شوند و ظاهری کم‌جلا و مندرس پیدا می‌کند. در این دوره منقار تیره و پا‌ها به رنگ گوشتی زرد دیده می‌شوند. پرنده ماده کمی مات‌تر است و جوانان نیز یکدست قهوه‌ای خاکی به نظر می‌رسند، اما با منقار ضخیم‌تر و قاعده زرد رنگ و پا‌های نارنجی-صورتی قابل تشخیص هستند.

زیستگاه و محیط زندگی

سار صورتی در نواحی استپی و نیمه‌بیابانی، دشت‌ها و علفزار‌های باز، اراضی مزروعی و مناطق سنگی و صخره‌ای کوهستانی زندگی می‌کند. این پرنده گاهی در باغ‌ها، پرچین‌ها و نیزار‌ها نیز دیده می‌شود و ترجیح می‌دهد در محیط‌هایی با دید باز و دسترسی آسان به غذا زندگی کند.

به گزارش راز بقا ویژگی جالب این پرنده، اجتماعی بودن آن است؛ سار صورتی معمولاً در گروه‌های کوچک یا بزرگ دیده می‌شود و حرکت دسته‌جمعی آن در آسمان بسیار چشم‌نواز است. پروازش شبیه سار معمولی است و اغلب در ارتفاع متوسط تا پایین پرواز می‌کند.

عادات غذایی

در دوره جوجه‌آوری، سار صورتی عمدتاً حشرات را شکار می‌کند؛ به ویژه ملخ‌ها، آخوندک‌ها و موریانه‌ها. اما در سایر فصل‌ها بیشتر از میوه‌ها و دانه‌ها تغذیه می‌کند؛ انگور، توت و انجیر جزو خوراک مورد علاقه‌اش هستند. همچنین ممکن است شهد برخی گیاهان را بنوشد و گاهی مارمولک‌های کوچک را شکار کند. این انعطاف غذایی باعث شده سار صورتی به راحتی در مناطق مختلف کشور حضور پیدا کند و در کنار انسان‌ها نیز زندگی کند.

دوره جوجه‌آوری و تولیدمثل

جوجه‌آوری سار صورتی از اواسط اردیبهشت آغاز می‌شود. این پرنده کلنی‌های بزرگی متشکل از صد‌ها تا هزاران جفت تشکیل می‌دهد و در این زمان، جفت‌گیری و ساخت آشیانه در اولویت است. سار صورتی تک‌همسر است و آشیانه‌های خود را معمولاً در حفره‌های طبیعی صخره‌ها، خرابه‌ها یا حتی روی زمین می‌سازد. این لانه‌ها از توده‌ای نامنظم از علوفه، برگ و ساقه تشکیل شده و دورن آنها با ریشک‌ها، مو و پر پوشانده می‌شود.

تخم‌ها بیضی، صاف، بسیار صیقلی و به رنگ آبی روشن کم‌رنگ هستند و معمولاً پنج تا شش عدد تخم گذاشته می‌شود، هرچند در برخی موارد تعداد آنها از سه تا نه تخم هم گزارش شده است. دوره تفریخ تخم‌ها حدود ۱۶ تا ۱۸ روز طول می‌کشد و جوجه‌ها در بدو تولد ناتوان و با پوشش اندک از کرک هستند و برای تغذیه کاملاً به والدین وابسته‌اند.

جوجه‌ها پس از حدود ۲۴ روز آشیانه را ترک می‌کنند و کمی بعد از آن مستقل می‌شوند. معمولاً در هر دوره جوجه‌آوری یک دسته جوجه به دنیا می‌آید، اما در صورت فراوانی حشرات، ممکن است دو دسته همزمان پرورش یابند.

پراکنش و مشاهده در ایران

سار صورتی به‌صورت محلی تابستان‌گذران در نواحی شمالی خراسان، ترکمن صحرا در استان گلستان و آذربایجان دیده می‌شود. به گزارش راز بقا به‌طور مهاجر عبوری، معمولاً در بهار و گاهی در پاییز در شمال و شرق کشور دیده می‌شود. تعداد کمی از آنها در جنوب کشور، مانند زاهدان و هورمک در سیستان و بلوچستان و جزیره خارک نیز گزارش شده است. این پراکنش نشان می‌دهد که این پرنده می‌تواند در زیستگاه‌های متنوع و حتی مناطق کم‌آب و نیمه‌بیابانی حضور پیدا کند.

اهمیت حفاظتی

سار صورتی در فهرست پرندگان حمایت‌شده ایران قرار دارد و ارزش حفاظتی بالایی دارد. تهدید‌های اصلی این پرنده شامل تخریب زیستگاه‌ها، استفاده از آفت‌کش‌ها و کاهش منابع غذایی طبیعی است. حفاظت از زیستگاه‌های طبیعی، مراقبت از کلنی‌های جوجه‌آوری و کنترل آفت‌کش‌ها می‌تواند به بقای جمعیت این گونه کمک شایانی کند.

این پرنده علاوه بر ارزش زیست‌محیطی، نقش مهمی در کنترل جمعیت حشرات دارد و به‌ویژه در کنترل ملخ‌ها و سایر آفات کشاورزی مؤثر است، بنابراین حفظ آن هم برای تنوع زیستی و هم برای بهره‌وری کشاورزی اهمیت دارد.

برای مطالعه بیش‌تر بخوانید:

سهره نوک بزرگ؛ پرنده‌ای کم‌نظیر با نوکی فلزی و قدرتمند که در جنگل‌ها و باغ‌های ایران زندگی می‌کند و به «پرنده دانه‌شکن» مشهور است

سهره سیاه؛ سهره‌ای تنومند با منقار بسیار قوی و شبیه یک ماشین کوچک که سخت‌ترین هسته‌ها را می‌شکند و در افغانستان و ایران زندگی می‌کند

پیغوی بزرگ؛ پرنده شکاری که موج عظیم مهاجرتی و بسیار تماشایی انجام می‌دهد و هیچکس تاکنون تولید مثلش را ندیده است

نکات جالب درباره سار صورتی

رنگ‌بندی منحصر‌به‌فرد: ترکیب صورتی و سیاه به همراه کاکل بلند باعث شده این پرنده در میان سار‌ها بسیار جذاب و متمایز باشد.

اجتماعی بودن: حضور در دسته‌های بزرگ و کوچک باعث می‌شود که رفتار‌های گروهی آنها برای علاقمندان به پرنده‌نگری جذاب باشد.

انعطاف غذایی: توانایی تغذیه از حشرات، میوه‌ها و دانه‌ها باعث شده که این پرنده بتواند در زیستگاه‌های مختلف زندگی کند.

تولیدمثل منظم: کلنی‌های بزرگ و تخم‌گذاری منظم باعث افزایش بقای نسل این گونه شده است.

نقش اکولوژیک: سار صورتی در کنترل جمعیت حشرات و حفظ تعادل اکوسیستم نقش مهمی دارد.

به گزارش راز بقا سار صورتی، با ظاهر زیبا و رفتار اجتماعی خود، یکی از گونه‌های جذاب پرندگان ایران است. شناخت دقیق ویژگی‌های ظاهری، زیستگاه، عادات غذایی و تولیدمثل این پرنده، می‌تواند به علاقه‌مندان به پرنده‌نگری و محیط‌زیست کمک کند تا نقش مهم آن در طبیعت و اکوسیستم را بهتر درک کنند. حضور سار صورتی در مناطق مختلف ایران، از شمال و شرق تا جنوب و حتی جزایر جنوبی، نشان‌دهنده توانایی سازگاری و اهمیت حفاظتی این پرنده است.

حفاظت از زیستگاه‌های طبیعی و احترام به دوره جوجه‌آوری آن، می‌تواند تضمین‌کننده ادامه حیات این گونه زیبا و ارزشمند در ایران باشد. هر بار که دسته‌ای از سار‌های صورتی را در آسمان می‌بینیم، شاهد نمایشی از هماهنگی رنگ‌ها، رفتار‌های اجتماعی و نظم طبیعت هستیم که به ما یادآوری می‌کند هر گونه جانوری، حتی یک پرنده کوچک، نقشی کلیدی در اکوسیستم دارد.