سهره سینهسرخ؛ سهرهای کوچک و اجتماعی با لکه سرخ درخشان بر سینه که آوازی بسیار زیبا دارد
سهره سینهسرخ (Common Linnet) پرندهای کوچک و خوشآواز با سینه قرمز صورتی است که در بوتهزارها و دشتهای ایران زندگی میکند. در این مطلب با ویژگیهای ظاهری، زیستگاه، رفتار، زادآوری و پراکنش آن در کشور آشنا شوید.
راز بقا: در یک صبح بهاری، وقتی هنوز شبنم روی بوتههای کوتاه نشسته و نور خورشید تازه از پشت کوهها سرک کشیده، صدای ظریف و دلنشینی در هوا میپیچد. اگر کمی صبر کنی و چشمهایت را به حرکتهای ریز و چابک میان بوتهها عادت بدهی، احتمالاً با یکی از زیباترین پرندگان آوازخوان ایران روبهرو میشوی؛ سهره سینهسرخ یا Common Linnet با نام علمی Linaria (Carduelis) cannabina.
به گزارش راز بقا، این پرنده کوچک، اما پرجنبوجوش، یکی از ساکنان دوستداشتنی بوتهزارها و کشتزارهای ایران است؛ پرندهای که شاید در نگاه اول ساده به نظر برسد، اما اگر کمی دقیقتر شوی، دنیایی از رنگ، رفتارهای جالب و ظرافتهای زیستی را در وجودش کشف میکنی.
ویژگیهای ظاهری؛ ترکیبی از ظرافت و تضاد رنگها
سهره سینهسرخ پرندهای کوچکجثه است با طول بدن حدود ۱۲٫۵ تا ۱۴ سانتیمتر و گستردگی بالهایی در حدود ۲۱ تا ۲۵٫۵ سانتیمتر. جثهاش ظریف و سبک است و منقاری کوتاه و خاکستریرنگ دارد که برای تغذیه از بذرها کاملاً مناسب است.
اما آنچه این پرنده را خاص میکند، تفاوت میان نر و ماده و تغییرات فصلی در ظاهر نر است.
نر بالغ در فصل جوجهآوری
در بهار و اوایل تابستان، نرها به اوج زیبایی خود میرسند. سر و گردن خاکستری با لکه قرمز کوچک در جلوی پیشانی، مهمترین نشانه آنهاست. دو نیمدایره سفید در بالا و پایین چشمها دیده میشود و لکهای سفید در بخش پایینی گونهها جلوهای خاص به چهرهاش میدهد.
به گزارش راز بقا شانهها و بخش بالایی پشت، رنگی بلوطی با رگههای تیره نامشخص دارد و دمگاه بلوطی روشنتر است. شاهپرهای پرواز قهوهای مایل به سیاهاند، اما حاشیه درونی شاهپرهای اولیه سفید است؛ همین تضاد باعث میشود وقتی بالها بستهاند، لکهای سفید دیده شود و هنگام پرواز، خطوط سفیدی در امتداد بالها خودنمایی کند.
دو طرف سینه به رنگ قرمز صورتی درمیآید؛ رنگی که نام «سینهسرخ» را برایش توجیه میکند. پهلوها نخودی با رگههای ظریف، شکم و پوشپرهای زیر دم سفید با سایه نخودی روشن و زیر بالها سفید است. دم نیز مایل به سیاه با حاشیههای سفید دیده میشود.
خارج از فصل تولیدمثل
پس از پایان دوره جوجهآوری، رنگها کمی ماتتر میشوند. لکه قرمز پیشانی و سینه محو میشود و بهجایش خالهای قهوهای طلایی روی سینه دیده میشود. این تغییر رنگ باعث میشود پرنده کمتر جلب توجه کند؛ ویژگیای مفید برای بقا در طبیعت.
ماده و پرنده نابالغ
مادهها ظاهری سادهتر دارند. سر و پشت قهوهای با رگههای تیره فراوان، لکههای روشن اطراف چشم و روی گونه، گلو و سینه نخودی و زیرتنه سفید با رگههای تیره مشخص از ویژگیهای آنهاست.
نابالغها شبیه مادهاند، اما نخودیتر به نظر میرسند، رگههای ظریفتری دارند و فاقد لکه سفید روی بالها هستند، هرچند حاشیه دمشان مانند بالغها سفید است.
زیستگاه؛ جایی میان بوتهها و باد
اگر به بوتهزارهای باز، خلنگزارها، کشتزارهای دارای درختان کوتاه و پراکنده یا حتی پرچینهای روستایی سری بزنی، احتمال دیدن سهره سینهسرخ زیاد است. این پرنده از فضاهای نیمهباز استقبال میکند؛ جایی که هم امکان تغذیه از بذرها را داشته باشد و هم بوتههای کوتاه برای پناه گرفتن و ساخت آشیانه.
به گزارش راز بقا پارکهای بزرگ، زمینهای بایر و حاشیه مزارع نیز از زیستگاههای مورد علاقه او هستند. در ایران، در مناطقی مانند پارک ملی تندوره یا دشت لار نیز میتوان حضورش را ثبت کرد؛ جایی که ترکیب دشتهای باز و پوشش گیاهی پراکنده محیطی ایدهآل برایش فراهم میکند.
رفتار و عادات زیستی؛ اجتماعی، اما محتاط
سهره سینهسرخ پرندهای اجتماعی است. در فصل جوجهآوری بیشتر به صورت جفت دیده میشود، اما خارج از این دوره در دستههای بزرگ پرواز میکند. دیدن گروهی از این پرندگان که همزمان از روی بوتهها بلند میشوند و با پروازی سبک و موجیشکل در آسمان حرکت میکنند، صحنهای چشمنواز است.
پروازش در مسیرهای کوتاه حالتی نوسانی دارد، اما در مسیرهای بلند، شکل موجی به خود میگیرد؛ الگویی که در بسیاری از سهرهها دیده میشود.
تغذیه او بیشتر از بذر گیاهان است. منقار کوتاه و قویاش برای جدا کردن و شکستن بذرها کاملاً سازگار شده است. گاهی نیز احتمالاً از بیمهرههای کوچک تغذیه میکند، بهویژه در فصل تولیدمثل که نیاز پروتئینی بیشتری دارد.
زادآوری؛ بهار، فصل ساختن و خواندن
اواخر فروردین، وقتی هوا معتدل میشود و گیاهان سرسبزتر میشوند، فصل جوجهآوری آغاز میشود. نرها قلمرو تشکیل میدهند و با آوازخوانی و نمایشهای کوتاه پروازی، توجه مادهها را جلب میکنند.
این پرنده معمولاً تکهمسر است، اما گاهی چندهمسری نیز مشاهده شده است. به گزارش راز بقا آشیانه به شکل کاسهای ظریف از علوفه، ساقههای گیاهان، خزهها و گاهی سرشاخههای کوچک ساخته میشود. محل ساخت آن اغلب درون بوتههای کوتاه و بهندرت روی درختان است. داخل آشیانه با مو، پشم، بقایای گیاهی و گاهی پر پوشانده میشود تا محیطی نرم برای تخمها فراهم شود.
ماده معمولاً ۴ تا ۶ تخم و بهندرت ۷ تخم میگذارد. تخمها آبی کمرنگ تا مایل به سفید با خالها و لکههایی به رنگ صورتی، بنفش یا قرمز بلوطی هستند.
دوره تفریخ حدود ۱۰ تا ۱۴ روز طول میکشد. جوجهها هنگام تولد ناتوان و وابستهاند و با کرک پوشیده شدهاند. پس از ۱۱ تا ۱۴ روز آشیانه را ترک میکنند و حدود دو هفته بعد مستقل میشوند. این سرعت رشد برای پرندهای کوچک، مزیتی مهم در برابر خطرات طبیعی است.
پراکنش در ایران؛ از کوهستان تا دشت
سهره سینهسرخ در ایران بیشتر در بوتهزارهای مناطق مرتفع دیده میشود؛ از آذربایجان و البرز گرفته تا کپهداغ در خراسان، نواحی مرکزی و غربی زاگرس و ارتفاعات استان کرمان.
با فرا رسیدن زمستان، بسیاری از جمعیتها به نواحی کمارتفاعتر مهاجرت میکنند؛ جنوب دریای خزر، دامنههای جنوبی البرز، زاگرس، اراضی پست خوزستان، حوضه تالابهای فارس و حتی گاهی سواحل خلیج فارس. این جابهجایی فصلی نشاندهنده سازگاری بالای این گونه با شرایط متغیر اقلیمی است.
وضعیت حفاظت؛ بیخطر، اما نیازمند توجه
در حال حاضر، سهره سینهسرخ در فهرست پرندگان حمایتشده جهانی و ملی قرار ندارد و جمعیت آن پایدار ارزیابی میشود. با این حال، تخریب زیستگاههای بوتهزاری، تغییر کاربری اراضی و استفاده بیرویه از سموم کشاورزی میتواند در بلندمدت بر جمعیتش تأثیر بگذارد.
حفظ بوتهزارهای طبیعی و مدیریت صحیح زمینهای کشاورزی، بهترین راه حمایت از این پرنده و بسیاری از گونههای مشابه است.
برای مطالعه بیشتر بخوانید:
چرا سهره سینهسرخ برای ما مهم است؟
شاید در نگاه اول، این پرنده کوچک تنها یکی از صدها گونه موجود در طبیعت ایران باشد. اما هر سهره سینهسرخ، بخشی از زنجیره پیچیده حیات است؛ پراکننده بذرها، کنترلکننده برخی بیمهرهها و مهمتر از همه، زندهکننده سکوت دشتها با آواز لطیفش.
به گزارش راز بقا تماشای این پرنده، یادآور این نکته است که زیبایی همیشه در اندازههای بزرگ خلاصه نمیشود. گاهی یک پرنده ۱۳ سانتیمتری میتواند تمام رنگهای بهار را در سینه خود جمع کند و با پروازی موجی، قصهای کوتاه، اما ماندگار در آسمان بنویسد.
اگر روزی در دشت یا دامنه کوهی ایستادی و صدایی ظریف و پرانرژی شنیدی، کمی مکث کن. شاید سهره سینهسرخ همان نزدیکی باشد؛ کوچک، تند و سرخسینه، در حال زندگی کردن به سادهترین و زیباترین شکل ممکن.
لینک کپی شد
از میان خبرها
خواندنیها
سار صورتی؛ پرندهای بینظیر با کاکل بلند و رنگ صورتی خیرهکننده که در دشتهای ایران دیده میشود و نقش مهمی در کنترل حشرات دارد
سهره سیاه؛ سهرهای تنومند با منقار بسیار قوی و شبیه یک ماشین کوچک که سختترین هستهها را میشکند و در افغانستان و ایران زندگی میکند
سسک چیفچاف؛ پرندهای کوچک و پرجنبوجوش با آواز «چیف-چاف» دلنشین که متفاوتترین پرنده ایران است
سهره نوک بزرگ؛ پرندهای کمنظیر با نوکی فلزی و قدرتمند که در جنگلها و باغهای ایران زندگی میکند و به «پرنده دانهشکن» مشهور است
عروس غاز؛ زیباترین غاز دنیا با یقه بلوطی آتشین که روزگاری ستاره گیلان و مازندران بود و امروز دیدنش در ایران مثل پیدا کردن یک الماسِ کمیاب است
کلاغ نوک سرخ؛ پرندهای کمیاب با منقار آتشین معروف به «آکروباتباز سیاهپوش» که آوازی ترسناک شبیه شلیک گلوله و دزدگیر ماشین دارد
سهره مغولی؛ پرندهای مقاوم و بومی ایران با آوازی وهمناک که به «سهره دشتهای خشک» معروف است و در اسارت قابل نگهداری است
شبخروش شاخدار؛ پرندهای افسانهای با شاخ سرخ و آیین جفتگیری رازآلود که در آستانهی انقراض کامل قرار دارد
ارسال نظر
