چرا برخی پنگوئن‌ها سنگ می‌دزدند و به «دزدان کوچک سرزمین یخ» معروف شده‌اند؟

راز بقا: پنگوئن‌ها معمولاً با شنا در آب‌های یخ‌زده، راه رفتن‌های بامزه و زندگی در کلونی‌های بزرگ شناخته می‌شوند، اما یکی از رفتار‌های کمتر شناخته‌شده آنها موضوعی است که سال‌ها توجه زیست‌شناسان را به خود جلب کرده است: «دزدیدن سنگ».

به گزارش راز بقا، شاید در نگاه نخست این رفتار شبیه یک شوخی یا داستانی اغراق‌آمیز به نظر برسد، اما واقعیت این است که برخی گونه‌های پنگوئن واقعاً سنگ‌های یکدیگر را می‌دزدند. این رفتار نه از روی بازیگوشی، بلکه به دلایل مهمی مرتبط با بقا و تولیدمثل رخ می‌دهد.

سنگ؛ کالایی ارزشمند در سرزمین یخ

به گزارش راز بقا، بسیاری از گونه‌های پنگوئن، به‌ویژه پنگوئن‌های جنس آدلی و جنتو، برای ساخت لانه از سنگریزه استفاده می‌کنند. برخلاف بسیاری از پرندگان که از شاخه، برگ یا علف برای ساخت آشیانه بهره می‌برند، پنگوئن‌ها در مناطق قطبی با کمبود شدید مواد گیاهی مواجه هستند. در چنین محیطی، سنگ‌های کوچک به یکی از ارزشمندترین منابع طبیعی تبدیل می‌شوند.

پنگوئن‌ها با جمع‌آوری سنگریزه‌ها، سکویی کوچک و مرتفع برای تخم‌های خود می‌سازند. این سکو باعث می‌شود تخم‌ها از سطح سرد، مرطوب و گاهی پوشیده از آب ناشی از ذوب برف فاصله بگیرند. حتی چند سانتی‌متر ارتفاع بیشتر می‌تواند شانس زنده ماندن جنین را افزایش دهد.

به همین دلیل، در کلونی‌های بزرگ پنگوئن‌ها، سنگ نه‌تنها یک مصالح ساختمانی، بلکه نوعی دارایی ارزشمند محسوب می‌شود.

آیا پنگوئن‌ها واقعاً دزدی می‌کنند؟

پاسخ کوتاه این است: بله.

به گزارش راز بقا، زیست‌شناسان بار‌ها مشاهده کرده‌اند که پنگوئن‌ها به لانه همسایگان خود نزدیک می‌شوند و در فرصتی مناسب، سنگی را از لانه آنها برمی‌دارند و به لانه خود منتقل می‌کنند. این رفتار به‌ویژه زمانی رخ می‌دهد که صاحب لانه برای تغذیه یا جستجوی غذا محل را ترک کرده باشد.

مطالعات میدانی نشان داده‌اند که برخی پنگوئن‌ها به جای صرف انرژی برای یافتن سنگ‌های جدید، ترجیح می‌دهند از منابع آماده و در دسترس استفاده کنند. از دیدگاه تکاملی، این رفتار نوعی راهبرد صرفه‌جویی در انرژی محسوب می‌شود. اگر یک سنگ مناسب در چند متری فرد قرار داشته باشد، برداشتن آن بسیار آسان‌تر از جست‌و‌جو در محیط اطراف است.

جالب‌تر اینکه گاهی پنگوئن قربانی نیز متوجه این موضوع می‌شود و تلاش می‌کند سنگ خود را پس بگیرد. در برخی کلونی‌ها حتی نوعی «چرخه دزدی» شکل می‌گیرد؛ یعنی سنگی که امروز دزدیده شده، فردا توسط صاحب قبلی یا فرد دیگری دوباره ربوده می‌شود.

رقابت برای موفقیت در تولیدمثل

دلیل اصلی اهمیت سنگ‌ها به موفقیت تولیدمثلی پنگوئن‌ها بازمی‌گردد. پژوهشگران دریافته‌اند که کیفیت لانه می‌تواند بر شانس بقای تخم‌ها و جوجه‌ها تأثیر مستقیم داشته باشد. هرچه لانه مستحکم‌تر و مرتفع‌تر باشد، احتمال آسیب دیدن تخم‌ها در اثر رطوبت، سرما یا سیلاب‌های ناشی از ذوب برف کاهش می‌یابد.

در برخی گونه‌ها، تعداد و کیفیت سنگ‌های لانه حتی می‌تواند بر انتخاب جفت نیز اثر بگذارد. ماده‌ها معمولاً به لانه‌های مناسب‌تر توجه بیشتری نشان می‌دهند، زیرا چنین لانه‌هایی احتمال موفقیت در پرورش جوجه را افزایش می‌دهند. بنابراین، هر سنگ اضافی ممکن است ارزش زیستی قابل‌توجهی داشته باشد.

از این منظر، دزدیدن سنگ تنها یک رفتار فرصت‌طلبانه نیست؛ بلکه بخشی از رقابت شدید میان افراد برای افزایش شانس انتقال ژن‌های خود به نسل بعدی محسوب می‌شود.

آیا همه پنگوئن‌ها این کار را انجام می‌دهند؟

به گزارش راز بقا، رفتار دزدیدن سنگ در همه گونه‌های پنگوئن مشاهده نشده است. این پدیده بیشتر در گونه‌هایی دیده می‌شود که لانه‌های سنگی می‌سازند و در مناطقی زندگی می‌کنند که سنگ مناسب کمیاب است. در مناطقی که منابع سنگ فراوان هستند، انگیزه برای چنین رفتاری کاهش می‌یابد.

علاوه بر این، همه افراد یک کلونی نیز به یک اندازه دزد نیستند. برخی پنگوئن‌ها بیشتر از دیگران به این رفتار روی می‌آورند. تفاوت‌های فردی در جسارت، فرصت‌طلبی و موقعیت اجتماعی می‌تواند در بروز این رفتار نقش داشته باشد.

دزدی یا سازگاری تکاملی؟

اگرچه انسان‌ها ممکن است این رفتار را «دزدی» بنامند، اما از دیدگاه زیست‌شناسی، پنگوئن‌ها هیچ درک اخلاقی از مالکیت ندارند. آنچه ما دزدی می‌نامیم، در واقع نوعی رفتار سازگارانه برای دسترسی به منابع محدود است. در طبیعت، بسیاری از جانوران برای غذا، قلمرو، مواد لانه‌سازی یا جفت با یکدیگر رقابت می‌کنند و پنگوئن‌ها نیز از این قاعده مستثنا نیستند.

به گزارش راز بقا، بنابراین، دزدیدن سنگ را نباید یک رفتار منفی یا غیرعادی تلقی کرد؛ بلکه این پدیده نمونه‌ای جذاب از راهبرد‌های بقا در یکی از سخت‌ترین زیست‌بوم‌های جهان است. در محیط سرد و خشن قطب جنوب، حتی یک سنگ کوچک می‌تواند تفاوت میان موفقیت و شکست در تولیدمثل باشد و همین موضوع باعث شده است که پنگوئن‌ها گاهی به «دزد‌های کوچک سرزمین یخ» تبدیل شوند.