مرغ روغنی یا روغن‌مرغ؛ تنها پرنده میوه‌خوار شب‌زی جهان که مانند خفاش در غار زندگی می‌کند و تونایی مسیریابی دارد

راز بقا: در اعماق غار‌ها و جنگل‌های شمال آمریکای جنوبی، یکی از عجیب‌ترین پرندگان جهان زندگی می‌کند: مرغ روغنی یا روغن‌مرغ (Oilbird). برخلاف بیشتر پرندگان که برای یافتن غذا و جهت‌یابی به نور روز وابسته‌اند، این پرنده روز‌ها را در تاریکی غار‌ها سپری می‌کند و تنها پس از غروب آفتاب فعال می‌شود.

به گزارش راز بقا، شگفت‌انگیزتر اینکه رژیم غذایی آن تقریباً به‌طور کامل از میوه تشکیل شده است؛ ویژگی‌ای که آن را به تنها پرنده کاملاً شب‌زی و میوه‌خوار جهان تبدیل کرده است. ترکیب این خصوصیات غیرمعمول، روغن‌مرغ را به یکی از اسرارآمیزترین گونه‌های پرندگان روی زمین تبدیل کرده است.

زندگی میان تاریکی غار‌ها و جنگل‌های بارانی

به گزارش راز بقا، روغن‌مرغ در کشور‌هایی مانند ونزوئلا، کلمبیا، اکوادور، پرو، گویان و همچنین جزیره ترینیداد یافت می‌شود. این پرندگان روز‌ها را به صورت گروهی در غار‌های عمیق سپری می‌کنند؛ غار‌هایی که نور خورشید به‌ندرت به بخش‌های داخلی آنها می‌رسد. این محیط تاریک از آنها در برابر شکارچیان و شرایط نامساعد جوی محافظت می‌کند و مکانی امن برای تولیدمثل و پرورش جوجه‌ها فراهم می‌آورد.

با فرارسیدن شب، روغن‌مرغ‌ها غار‌ها را ترک کرده و به جنگل‌های اطراف پرواز می‌کنند تا غذا پیدا کنند. آنها قادرند در طول یک شب ده‌ها کیلومتر مسافت را طی کنند. برخلاف بسیاری از جانوران شب‌زی که از حشرات یا جانوران کوچک تغذیه می‌کنند، این پرندگان به میوه‌های پرانرژی درختان گرمسیری، به‌ویژه نخل‌ها و درختان خانواده برگ‌بو، وابسته‌اند.

چشمان بزرگ آنها برای دید در نور بسیار کم تکامل یافته است و به آنها اجازه می‌دهد در تاریکی نزدیک به مطلق نیز میوه‌ها را تشخیص دهند. این توانایی باعث می‌شود بتوانند از منبع غذایی استفاده کنند که کمتر پرنده دیگری در شب به آن دسترسی دارد.

رژیم غذایی منحصر‌به‌فرد و نقش مهم در اکوسیستم

روغن‌مرغ یکی از تخصصی‌ترین رژیم‌های غذایی را در میان پرندگان دارد. غذای اصلی آن را میوه‌هایی تشکیل می‌دهند که سرشار از چربی و روغن‌های طبیعی هستند و انرژی فراوانی در اختیار پرنده قرار می‌دهند.

این پرنده میوه‌ها را به‌طور کامل می‌بلعد و پس از هضم بخش‌های گوشتی، دانه‌ها را در نقاط مختلف جنگل دفع می‌کند. به همین دلیل روغن‌مرغ یکی از مهم‌ترین پراکنش‌دهندگان بذر در جنگل‌های گرمسیری به شمار می‌رود.

بسیاری از گونه‌های گیاهی برای گسترش قلمرو خود به جانورانی نیاز دارند که بذرهایشان را از درخت مادر دور کنند. روغن‌مرغ به دلیل توانایی پرواز در مسافت‌های طولانی، نقش مهمی در حفظ تنوع زیستی جنگل‌ها ایفا می‌کند.

نام انگلیسی این پرنده نیز داستان جالبی دارد. جوجه‌های روغن‌مرغ پیش از ترک لانه، ذخایر چربی بسیار زیادی در بدن خود جمع می‌کنند. در گذشته برخی بومیان و مهاجران اولیه این جوجه‌ها را شکار کرده و از چربی بدن آنها روغن استخراج می‌کردند؛ موضوعی که باعث شد این پرنده «مرغ روغنی یا روغن‌مرغ» نام بگیرد.

پرنده‌ای که مانند خفاش‌ها از پژواک‌یابی استفاده می‌کند

به گزارش راز بقا، شاید مشهورترین ویژگی روغن‌مرغ توانایی استفاده از پژواک‌یابی یا اکولوکیشن باشد. این توانایی در میان پرندگان بسیار نادر است و بیشتر با خفاش‌ها شناخته می‌شود.

روغن‌مرغ در تاریکی مطلق غار‌ها صدا‌های کلیک‌مانندی تولید می‌کند. این صدا‌ها پس از برخورد با دیواره‌ها و موانع به پرنده بازمی‌گردند و اطلاعاتی درباره محیط اطراف در اختیارش قرار می‌دهند. به این ترتیب پرنده می‌تواند بدون برخورد با سنگ‌ها و دیواره‌های غار پرواز کند.

اگرچه سیستم پژواک‌یابی آن به پیچیدگی سیستم خفاش‌ها نیست، اما برای جهت‌یابی در محیط‌های تاریک کاملاً کارآمد است. دانشمندان معتقدند این توانایی در نتیجه زندگی طولانی‌مدت این گونه در غار‌های تاریک تکامل یافته است.

ترکیب بینایی فوق‌العاده در نور کم و توانایی پژواک‌یابی، مجموعه‌ای از سازگاری‌های بی‌نظیر را در اختیار این پرنده قرار داده است؛ ویژگی‌هایی که در میان پرندگان تقریباً بی‌همتا هستند.

عجیب‌ترین و خاص‌ترین ویژگی‌های روغن‌مرغ

به گزارش راز بقا، روغن‌مرغ پرنده‌ای است که انگار ویژگی‌های چند جانور مختلف را در یک بدن جمع کرده است. نخست اینکه سبک زندگی آن شباهت زیادی به خفاش‌های میوه‌خوار دارد. روز‌ها را در غار‌ها می‌گذراند و شب‌ها برای یافتن میوه به جنگل‌ها پرواز می‌کند.

شگفت‌انگیزترین ویژگی آن، توانایی پژواک‌یابی است. در حالی که خفاش‌ها به خاطر این توانایی مشهور هستند، تنها تعداد بسیار کمی از پرندگان از چنین سیستمی استفاده می‌کنند. روغن‌مرغ با تولید صدا‌های کلیک‌مانند می‌تواند موقعیت موانع را در تاریکی کامل تشخیص دهد.

نام این پرنده نیز از یک ویژگی عجیب دیگر سرچشمه می‌گیرد. جوجه‌های آن پیش از ترک لانه به‌شدت چاق می‌شوند و مقادیر زیادی چربی در بدن خود ذخیره می‌کنند. در گذشته از این چربی برای تولید روغن استفاده می‌شد و به همین دلیل نام «مرغ روغنی یا روغن‌مرغ» برای آن انتخاب شد.

این پرنده همچنین دارای چشمانی بسیار بزرگ نسبت به اندازه بدن خود است. چشمان آن از حساس‌ترین اندام‌های بینایی در میان پرندگان محسوب می‌شوند و امکان دیدن در شرایط نوری بسیار ضعیف را فراهم می‌کنند.

اما شاید عجیب‌ترین واقعیت این باشد که روغن‌مرغ هم‌زمان یک پرنده غارنشین، شب‌زی، میوه‌خوار و مجهز به سامانه پژواک‌یابی است. ترکیبی از ویژگی‌ها که در میان جانوران جهان تقریباً بی‌نظیر به شمار می‌رود و آن را به یکی از شگفت‌انگیزترین پرندگان شناخته‌شده علم تبدیل کرده است.