سیب کاستارد؛ میوه‌ای با پوستی شبیه پوست تمساح که طعم چندین میوه را هم‌زمان دارد و به «میوه بستنی» معروف است

راز بقا: چری‌مویا (Cherimoya) که با نام «سیب کاستارد» (Custard Apple) نیز شناخته می‌شود، یکی از عجیب‌ترین میوه‌های جهان است. این میوه که بومی دره‌های رشته‌کوه آند در کشور‌های امروزی پرو و اکوادور است، قرن‌هاست که توجه گیاه‌شناسان، کشاورزان و جهانگردان را به خود جلب کرده است.

به گزارش راز بقا، دلیل این محبوبیت تنها ظاهر متفاوت آن نیست، بلکه ترکیبی از طعم خارق‌العاده و ویژگی‌های زیستی شگفت‌انگیزی است که آن را از بسیاری از میوه‌های دیگر متمایز می‌کند.

اگرچه امروزه این میوه در نقاط مختلفی از جهان از جمله اسپانیا، شیلی، نیوزیلند و ایالت کالیفرنیا در آمریکا نیز کشت می‌شود، اما همچنان در مقایسه با میوه‌هایی مانند موز، انبه یا آناناس، برای بسیاری از مردم ناشناخته باقی مانده است.

در نگاه اول، سیب کاستارد چندان چشمگیر به نظر نمی‌رسد. پوستی سبزرنگ، ظاهری قلبی‌شکل و سطحی پوشیده از برجستگی‌هایی دارد که کمی شبیه پوست خزندگان است. اما درون این پوسته زمخت، یکی از خارق‌العاده‌ترین طعم‌هایی قرار گرفته که طبیعت خلق کرده است.

بسیاری از افراد طعم آن را ترکیبی از موز، آناناس، توت‌فرنگی، پاپایا، انبه، هلو و وانیل توصیف می‌کنند؛ گویی چندین میوه مختلف در قالب یک میوه واحد کنار هم قرار گرفته‌اند. به همین دلیل، نویسنده مشهور آمریکایی، مارک تواین، آن را «خوشمزه‌ترین میوه‌ای که بشر می‌شناسد» نامیده بود.

میوه‌ای که برای دنیایی از دست‌رفته طراحی شده است

یکی از عجیب‌ترین واقعیت‌های علمی درباره سیب کاستارد این است که گرده‌افشان‌های اصلی آن در بسیاری از نقاط جهان دیگر وجود ندارند.

دانشمندان معتقدند که گل‌های این گیاه میلیون‌ها سال پیش برای گرده‌افشانی توسط گونه‌های خاصی از سوسک‌ها تکامل یافته‌اند. برخلاف بسیاری از گیاهان گل‌دار که به زنبورها، پروانه‌ها یا پرندگان وابسته‌اند، گل‌های سیب کاستارد ساختار و زمان‌بندی ویژه‌ای دارند که بیشتر با رفتار سوسک‌ها سازگار است.

این گل‌ها ابتدا به عنوان گل ماده باز می‌شوند و سپس بعداً به گل نر تبدیل می‌شوند. این فرآیند احتمال خودگرده‌افشانی را کاهش می‌دهد و شانس تبادل گرده میان درختان مختلف را افزایش می‌دهد.

اما در بسیاری از باغ‌های امروزی، سوسک‌های مورد نیاز این فرایند یا بسیار کم شده‌اند یا اصلاً حضور ندارند. به همین دلیل، کشاورزان ناچار شده‌اند خودشان وارد عمل شوند و با استفاده از قلم‌مو‌های کوچک، گرده‌ها را به صورت دستی جابه‌جا کنند.

در واقع، انسان‌ها در برخی باغ‌ها جایگزین یک رابطه زیست‌محیطی شده‌اند که طبیعت میلیون‌ها سال آن را مدیریت می‌کرد.

میوه‌ای که شبیه دسر کاستارد است

لقب «سیب کاستارد» از بافت داخلی این میوه گرفته شده است. وقتی چریمویا کاملاً می‌رسد، گوشت سفیدرنگ آن بسیار نرم، خامه‌ای و لطیف می‌شود؛ به‌طوری که شباهت زیادی به پودینگ یا دسر کاستارد دارد.

این میوه سرشار از ویتامین C، فیبر غذایی، پتاسیم، منیزیم و آنتی‌اکسیدان‌هاست. با وجود طعم بسیار شیرین، میزان کالری آن در مقایسه با بسیاری از دسر‌های فرآوری‌شده چندان بالا نیست.

اما دانه‌های آن داستان کاملاً متفاوتی دارند.

میوه‌ای زیبا با دانه‌هایی سمی

یکی دیگر از ویژگی‌های خاص سیب کاستارد این است که در حالی که گوشت آن کاملاً خوراکی است، دانه‌هایش سمی هستند.

دانه‌های سیاه‌رنگ این میوه حاوی ترکیباتی به نام «استوژنین‌های آنوناسه» (Annonaceous Acetogenins) هستند که در صورت خرد شدن و مصرف می‌توانند سمی باشند.

بلعیدن اتفاقی یک دانه کامل معمولاً خطر زیادی ایجاد نمی‌کند، زیرا بدون تغییر از دستگاه گوارش عبور می‌کند؛ اما شکستن، آسیاب کردن یا جویدن دانه‌ها می‌تواند خطرناک باشد.

به همین دلیل، هرگز نباید دانه‌های این میوه خورده شوند.

دانشمندان همچنان در حال مطالعه این ترکیبات هستند، زیرا برخی از آنها در آزمایشگاه فعالیت‌های زیستی جالبی از خود نشان داده‌اند، اما برای مصرف انسانی ایمن محسوب نمی‌شوند.

میوه‌ای که به «درخت بستنی» معروف شده است

یکی دیگر از ویژگی‌های غیرمعمول سیب کاستارد، بافت و طعم خاص آن است.

بسیاری از افراد می‌گویند طعم این میوه شبیه بستنی طبیعی است. برخلاف بسیاری از میوه‌ها که بافتی الیافی یا آبدار دارند، چریمویا یا سیب کاستارد بافتی نرم، ابریشمی و خامه‌ای دارد که به راحتی در دهان آب می‌شود.

همین ویژگی باعث شده لقب دیگری نیز پیدا کند: «درخت بستنی».

به همین دلیل، سرآشپز‌های بسیاری در سراسر جهان از آن در تهیه دسرها، اسموتی‌ها، سوربه و انواع شیرینی‌ها استفاده می‌کنند.

میوه‌ای کوهستانی، نه جنگلی

بسیاری از مردم تصور می‌کنند همه میوه‌های استوایی در جنگل‌های بارانی و مناطق بسیار گرم رشد می‌کنند؛ اما چریمویا یک استثناست.

این گیاه به طور طبیعی در ارتفاعات بین ۱۳۰۰ تا ۲۶۰۰ متر از سطح دریا و در آب‌وهوای معتدل کوهستانی رشد می‌کند. گرمای بیش از حد را دوست ندارد و در برابر یخبندان نیز حساس است.

همین ویژگی باعث شده با یک میوه استوایی روبه‌رو باشیم که در واقع دما‌های خنک‌تر را ترجیح می‌دهد.

قدمت تاریخی سیب کاستارد

نکته جذاب دیگر درباره سیب کاستارد این باشد که به نظر می‌رسد متعلق به دوره‌ای بسیار قدیمی از تاریخ زمین است. گل‌هایی که به سوسک‌ها وابسته‌اند، بافت خامه‌ای، ظاهر شبیه پوست خزندگان و طعمی فوق‌العاده متفاوت، آن را به یکی از عجیب‌ترین میوه‌هایی تبدیل کرده‌اند که بشر پرورش می‌دهد.