جزیرهای که دوباره متولد شد؛ چگونه یک خلبان زمین بایر را به بهشت مرجانی تبدیل کرد؟
داستان خلبانی که از یک تکه زمین بایر، در دل دیواره بزرگ مرجانی استرالیا، یک زیستبوم زنده ساخت.
راز بقا: در سال ۱۹۶۹، وقتی خلبان استرالیایی دان آدامز برای نخستینبار بر فراز جزیره «لیدی الیوت» پرواز کرد، چیزی که دید شباهت چندانی به بهشت گرمسیری امروز نداشت. این جزیره مرجانی کوچک، در جنوبیترین بخش «دیواره بزرگ مرجانی استرالیا»، سالها پیش در اثر استخراج گسترده کود پرندگان دریایی تقریباً از پوشش گیاهی تهی شده بود.
استخراج «گوانو» یا فضولات انباشتهشده پرندگان دریایی از سال ۱۸۶۳ آغاز شده بود. معدنکاران برای دسترسی به این ماده، بخش زیادی از خاک غنی جزیره را برداشتند و تقریباً تمام درختان آن را از بین بردند. ورود بزها نیز شرایط را بدتر کرد؛ چراکه این حیوانات مانع رشد دوباره پوشش گیاهی شدند.
استخراج معدن در سال ۱۸۷۴ متوقف شد، اما آثار تخریب برای دههها باقی ماند. آنچه زمانی جزیرهای سرسبز بود، به چشماندازی خشک و بادخیز از سنگهای مرجانی تبدیل شده بود.
آدامز اما چیز دیگری میدید: امکان بازگشت زندگی.
او از دولت استرالیا امتیاز بهرهبرداری گردشگری جزیره را دریافت کرد؛ قرار بود در آن یک باند فرود و امکانات اولیه برای گردشگران ایجاد کند. اما برنامه او خیلی فراتر از گردشگری بود. آدامز تصمیم گرفت جزیره را دوباره سبز کند.
کار سادهای نبود. خاک حاصلخیز تقریباً از بین رفته بود و جزیره به آب شیرین دسترسی طبیعی نداشت. آدامز برای آغاز عملیات احیا، آب شیرین را با هواپیما به جزیره منتقل کرد و هزاران نهال را از کوئینزلند و جزایر مرجانی اطراف به آنجا رساند.
درختانی مانند کازوارینا، پاندانوس، پیسونیا و توت بومی بهتدریج در خاک فقیر مرجانی ریشه دواندند. آدامز و خانوادهاش شخصاً بخشی از نخستین درختانی را کاشتند که توانستند در جزیره دوام بیاورند.
آنچه آغاز شد، یک پروژه ساده درختکاری نبود؛ بلکه نقطه شروع یک احیای اکولوژیک چند دههای بود.
با بازگشت پوشش گیاهی، تغییرات دیگری نیز آغاز شد. درختان خاک و رسوبات شکننده جزیره را تثبیت کردند و مکانهای تازهای برای لانهسازی پرندگان دریایی فراهم آوردند. افزایش جمعیت پرندگان نیز به نوبه خود مواد مغذی بیشتری به خاک بازگرداند؛ فضولات پرندگان، که زمانی عامل استخراج و تخریب جزیره بودند، حالا به بخشی از چرخه طبیعی بازسازی آن تبدیل شدند.
بهتدریج، گونههای بیشتری توانستند در جزیره مستقر شوند.
امروز لیدی الیوت میزبان کلونیهای بزرگی از پرندگان دریایی، از جمله پرستوهای دریایی، مرغهای طوفان و دیگر گونههای دریایی است. آبهای پیرامون جزیره نیز زیستگاه گونههایی مانند لاکپشتهای دریایی، سفرهماهیهای مانتا، کوسههای صخرهای و صدها گونه ماهی است.
جزیره اکنون در محدوده حفاظتشده «منطقه سبز» پارک دریایی دیواره بزرگ مرجانی قرار دارد؛ منطقهای که در آن فعالیتهای ماهیگیری و برداشت منابع ممنوع است و حفاظت از تنوع زیستی در اولویت قرار دارد.
داستان لیدی الیوت نشان میدهد که احیای یک اکوسیستم، تنها به کاشت چند درخت محدود نمیشود. پوشش گیاهی میتواند رسوبات را تثبیت کند، فرسایش ناشی از طوفانها و افزایش سطح آب دریا را کاهش دهد و برای پرندگان و لاکپشتهای دریایی زیستگاه ایجاد کند. به این ترتیب، جزیره و صخرههای مرجانی اطراف آن دوباره به یک شبکه زیستی پیوسته تبدیل میشوند.
این تجربه بعدها به الگویی برای برخی پروژههای احیای جزایر مرجانی در منطقه دیواره بزرگ مرجانی تبدیل شد؛ پروژههایی که بر حذف گونههای مهاجم، بازگرداندن جنگلهای بومی ساحلی و پایش بلندمدت اکوسیستمها تمرکز دارند.
آدامز در سال ۱۹۷۷ امتیاز تجاری خود را واگذار کرد و در دهههای بعد، مدیریت جزیره شکلهای مختلفی به خود گرفت. از سال ۲۰۰۵ نیز مدیران کنونی پروژههای گستردهای برای ادامه احیای جزیره انجام دادهاند و بیش از ۱۰ هزار درخت بومی دیگر کاشتهاند.
نزدیک به شش دهه پس از نخستین فرود آدامز، لیدی الیوت دیگر آن سرزمین برهوت گذشته نیست.
داستان این جزیره یادآوری ساده اما مهمی است: گاهی طبیعت برای بازگشت به زمان نیاز دارد؛ اما اگر فرصت، حفاظت و اندکی کمک انسانی در اختیارش قرار گیرد، میتواند از دل یک زمین ویرانشده، دوباره زندگی را آغاز کند.
خواندنیها
ارسال نظر
ویدیوهای برگزیده
دنیای گیاهان
علم و کیهان