ثبت تصویر دراج در غرییترین زیستگاه خود در ایران توسط بهزاد عظیمی
دراج شاید یکی از آن پرندگانی باشد که بیشتر از آنکه دیده شود، شنیده میشود؛ اما هر بار که صدای آن از میان علفزارها و بوتهزارها بلند میشود، نشانهای از وجود زیستگاهی است که هنوز برای ادامه زندگی این پرنده مناسب باقی مانده است.
راز بقا: دراج یا سیاهخروس قفقازی (Francolinus francolinus) یکی از پرندگان زمینی و کمحرفِ خانواده قرقاولان است؛ پرندهای که اگرچه ممکن است در نگاه نخست چندان چشمگیر به نظر نرسد، اما صدای نر در فصل تولیدمثل میتواند حضور آن را در میان علفزارها، بوتهزارها و زمینهای کشاورزی آشکار کند.
دراج پرندهای غیرمهاجر و عمدتاً کمتحرک است و معمولاً فاصله زیادی از محدوده زندگی خود دور نمیشود. همین وابستگی به زیستگاه باعث شده پراکنش آن ارتباط نزدیکی با وجود پوشش گیاهی مناسب، منابع آب و زمینهای کمتراکم داشته باشد.
پراکنش در ایران
ایران یکی از مهمترین بخشهای پراکنش دراج در خاورمیانه است و این گونه در بخشهایی از شمال، شمالغرب، غرب و جنوبغرب، جنوب و جنوبشرق کشور دیده میشود. در منابع مختلف، سه زیرگونه از دراج برای ایران گزارش شدهاند؛ از جمله F. f. francolinus در بخشهای شمالی و شمالغربی، F. f. arabistanicus در جنوبغرب و دامنههای زاگرس تا فارس، و F. f. bogdanovi در جنوب و جنوبشرق ایران.
در خوزستان، دراج از گونههای شناختهشده مناطق دارای پوشش گیاهی مناسب است و پژوهشهای انجامشده در این استان نشان دادهاند که زیستگاههای حاشیه رودخانهها، علفزارها، زمینهای کشاورزی، نخلستانها و بوتهزارها میتوانند شرایط مناسبی برای حضور آن فراهم کنند. در یک مطالعه، حضور دراج در مناطقی با پوشش گیاهی شامل گونههایی مانند خارشتر و سایر بوتههای متراکم بررسی شده است.
در جنوب کشور نیز این پرنده تا فارس پراکنش دارد و زیرگونه جنوبی آن در نواحی خشکتر، در صورت وجود پوشش گیاهی مناسب، مشاهده میشود. در شرق و جنوبشرق ایران نیز دشت سیستان یکی از مناطق مهم حضور دراج است؛ پژوهشهای انجامشده در سیستان نشان دادهاند که زمینهای کشاورزی و مناطقی با پوشش علفی مناسب، بهویژه در بخش شرقی منطقه، از زیستگاههای مطلوب این پرنده هستند.
چرا دراج به پوشش گیاهی وابسته است؟
دراج بیشتر زمان خود را روی زمین سپری میکند و برای پناه گرفتن، تغذیه و ساخت آشیانه به پوشش گیاهی نسبتاً متراکم وابسته است. علفزارهای بلند، بوتهزارها، حاشیه تالابها، زمینهای کشاورزی و پوشش گیاهی حاشیه رودخانهها از مهمترین زیستگاههای آن به شمار میروند. رژیم غذایی این پرنده ترکیبی از دانهها و بخشهای مختلف گیاهان و همچنین بیمهرگانی مانند حشرات است؛ جوجهها نیز در هفتههای نخست زندگی وابستگی بیشتری به غذای جانوری دارند.
به همین دلیل، از بین رفتن پوشش گیاهی، تبدیل زیستگاههای طبیعی به اراضی کشاورزی یا کاربریهای دیگر، استفاده از سموم کشاورزی و شکار میتواند جمعیتهای محلی این پرنده را تحت فشار قرار دهد. در مطالعات انجامشده در خوزستان نیز تخریب زیستگاه، شکار و سموم کشاورزی از مهمترین عوامل تهدیدکننده دراج معرفی شدهاند.
مرزی نامرئی در جمعیتهای دراج ایران
یکی از نکات علمی جالب درباره دراج ایران، تفاوت جمعیتهای شرقی و غربی آن است. پژوهشهای ژنتیکی روی ۲۲۱ نمونه از سراسر محدوده پراکنش این گونه نشان دادهاند که جمعیتهای دراج به دو گروه عمده شرقی و غربی تقسیم میشوند و مرز میان این دو گروه از بخش مرکزی ایران عبور میکند. پژوهشگران احتمال میدهند تغییرات اقلیمی و خشکتر شدن بخشهایی از فلات ایران در گذشته، موجب جدا شدن جمعیتهای دراج در شرق و غرب کشور شده باشد.
این موضوع اهمیت زیستگاههای پراکنده دراج در ایران را دوچندان میکند؛ چراکه این پرنده تنها بخشی از تنوع زیستی کشور نیست، بلکه جمعیتهای آن داستانی از تاریخ اقلیمی و جغرافیایی ایران را نیز در خود دارند.
و، اما این تصویر...
تصویری که در این مطلب میبینید، توسط بهزاد عظیمی ثبت شده است؛ عکسی از دراج در غربیترین بخش محدوده پراکنش این گونه در ایران.
دراج شاید یکی از آن پرندگانی باشد که بیشتر از آنکه دیده شود، شنیده میشود؛ اما هر بار که صدای آن از میان علفزارها و بوتهزارها بلند میشود، نشانهای از وجود زیستگاهی است که هنوز برای ادامه زندگی این پرنده مناسب باقی مانده است.
عکس: بهزاد عظیمی
خواندنیها
ارسال نظر
ویدیوهای برگزیده
دنیای گیاهان
علم و کیهان