تصاویر | کشف ۵۷ گونه دریایی تازه در اعماق اقیانوس؛ از خیار دریایی شاخ‌دار تا جانورانی که هنوز نام ندارند!

راز بقا: در اعماق اقیانوس اطلس جنوبی، جایی که نور خورشید به بستر دریا نمی‌رسد و فشار آب چند صد برابر سطح اقیانوس است، نمونه‌هایی از حیات پنهان همچنان دانشمندان را غافلگیر می‌کنند. پژوهشگران در آرژانتین با بررسی نمونه‌های جمع‌آوری‌شده از دره عمیق دریایی مار دل پلاتا، ۵۷ گونه دریایی تازه برای علم و پنج سرده جدید شناسایی کرده‌اند. در میان این یافته‌ها، خیار دریایی عجیبی با زائده‌های شاخ‌مانند وجود دارد که «لوکی» نام گرفته است. نکته شگفت‌انگیزتر اینکه دانشمندان هنوز بخش بزرگی از نمونه‌های جمع‌آوری‌شده را بررسی نکرده‌اند؛ بنابراین، این ۵۷ گونه احتمالاً پایان داستان تنوع زیستی این منطقه نیستند.

سفر به اعماق؛ جایی که هر نمونه می‌تواند یک کشف تازه باشد

در فاصله صد‌ها کیلومتری ساحل آرژانتین، بستر اقیانوس اطلس جنوبی به دره‌ای زیرآبی و عمیق می‌رسد که دانشمندان هنوز شناخت کاملی از ساکنان آن ندارند. دره دریایی مار دل پلاتا یکی از محیط‌هایی است که بررسی آن می‌تواند اطلاعات تازه‌ای درباره تنوع حیات در اعماق اقیانوس به دست دهد؛ محیطی که از دید انسان پنهان مانده، اما میزبان مجموعه‌ای از جانداران کوچک و بزرگ است.

ماجرای این کشف به اوت ۲۰۲۵ بازمی‌گردد؛ زمانی که گروهی از پژوهشگران آرژانتینی در قالب برنامه اکتشافی Talud Continental IV، با استفاده از کشتی پژوهشی Falkor too و زیردریایی هدایت‌پذیر از راه دور SuBastian، به بررسی بستر دریا پرداختند. این وسیله رباتیک توانست تا عمق حدود ۳۹۰۰ متری پایین برود و تصاویر و نمونه‌هایی از محیطی ثبت کند که دسترسی مستقیم به آن برای انسان بسیار دشوار است.

بخش‌هایی از این مأموریت به‌صورت زنده پخش شد و میلیون‌ها نفر را با دنیای کمتر دیده‌شده اعماق دریا آشنا کرد. اما اهمیت علمی اکتشاف زمانی بیشتر آشکار شد که نمونه‌های جمع‌آوری‌شده به آزمایشگاه رسیدند.

در ژوئیه ۲۰۲۶، گروهی متشکل از ۲۰ متخصص رده‌بندی جانوری از آمریکای لاتین و اروپا در بوئنوس‌آیرس گرد هم آمدند تا این نمونه‌ها را بررسی کنند. نتیجه کار، شناسایی ۵۷ گونه جدید برای علم و پنج سرده جدید بود؛ یافته‌ای که نشان داد حتی در منطقه‌ای که پیش‌تر نیز مورد مطالعه قرار گرفته بود، هنوز بخش بزرگی از تنوع حیات ناشناخته مانده است.

لوکی؛ خیار دریایی شاخ‌داری که در عمق ۲۵۷۷ متری زندگی می‌کند

یکی از جالب‌ترین موجودات این مجموعه، خیار دریایی‌ای است که پژوهشگران آن را «لوکی» نامیده‌اند. این جانور به گروه خارپوستان تعلق دارد؛ همان شاخه‌ای از جانوران دریایی که ستاره‌های دریایی و توتیای دریایی نیز در آن قرار می‌گیرند.

لوکی از جنس Peniagone است و در عمق حدود ۲۵۷۷ متری دره مار دل پلاتا ثبت شده است. زائده‌های برجسته و شاخ‌مانند آن، یادآور شخصیت لوکی در اسطوره‌های نورس است؛ شخصیتی که معمولاً با شاخ‌ها و ظاهر غیرمعمولش در فرهنگ عامه شناخته می‌شود.

البته این نام‌گذاری به معنای ارتباطی میان جانور و اسطوره نیست؛ صرفاً اشاره‌ای به ظاهر متفاوت آن است.

خیار‌های دریایی از نظر ظاهری با خیار‌های گیاهی شباهت دارند، اما جانورانی دریایی هستند که در بسیاری از زیستگاه‌ها، از آب‌های کم‌عمق تا اعماق تاریک اقیانوس، زندگی می‌کنند. بسیاری از آنها با تغذیه از مواد آلی و ذرات موجود در رسوبات، در چرخه مواد غذایی بستر دریا نقش دارند.

درباره لوکی، نکته مهم‌تر از ظاهر عجیبش این است که این نمونه بخشی از مجموعه‌ای از خیار‌های دریایی است که در بررسی‌های اخیر شناسایی شده‌اند. پژوهشگران احتمال می‌دهند در میان یافته‌های این کارگاه، شمار گونه‌های جدید خیار دریایی به حدود ۱۰ گونه برسد؛ رقمی که نشان می‌دهد این گروه از جانوران اعماق دریا هنوز ظرفیت زیادی برای کشف‌های تازه دارد.

فقط ۱۰ درصد نمونه‌ها بررسی شد؛ ۲۰ گونه جدید از ریزجانوران

یکی از شگفت‌انگیزترین بخش‌های این پژوهش به موجوداتی مربوط می‌شود که شاید در نگاه اول حتی به چشم نیایند.

پژوهشگران گروهی از سخت‌پوستان بسیار کوچک به نام پاروپایان را نیز بررسی کردند. این جانوران در بسیاری از اکوسیستم‌های آبی حضور دارند و با وجود اندازه کوچکشان، در شبکه غذایی دریا اهمیت زیادی دارند.

در جریان کارگاه علمی، متخصصان تنها حدود ۱۰ درصد از نمونه‌های جمع‌آوری‌شده از گروه مورد بررسی را تحلیل کردند. بااین‌حال، تمام نمونه‌هایی که از این مجموعه بررسی شدند، به گونه‌هایی تعلق داشتند که برای علم تازه محسوب می‌شدند. حاصل این بررسی، شناسایی ۲۰ گونه جدید و یک سرده جدید بود.

این نتیجه به معنای آن نیست که ۹۰ درصد نمونه‌های باقی‌مانده نیز قطعاً گونه‌های جدید هستند؛ برای چنین نتیجه‌ای باید آنها هم بررسی شوند. بااین‌حال، یافته‌ها نشان می‌دهند که حتی جانوران بسیار کوچک و کم‌توجه‌شده اعماق اقیانوس می‌توانند اطلاعات مهمی درباره تنوع زیستی ناشناخته در اختیار دانشمندان قرار دهند.

در واقع، بخشی از راز اعماق اقیانوس نه در جانوران بزرگ و چشمگیر، بلکه در موجودات ریزی پنهان شده است که شناسایی و طبقه‌بندی آنها به تخصص ویژه و بررسی دقیق نمونه‌ها نیاز دارد.

مرجان‌های اعماق دریا؛ سازندگان زیستگاه در تاریکی

گروه دیگری از یافته‌ها به مرجان‌ها، مرجان‌های نرم و جاندارانی موسوم به پر‌های دریایی مربوط می‌شود. در این بررسی، ۱۴ گونه جدید از گروه کیسه‌تنان شناسایی شد؛ گروهی که مرجان‌ها و برخی دیگر از جانوران دریایی به آن تعلق دارند.

از نمونه‌های شاخص این مجموعه می‌توان به Pseudumbellula، از گروه پر‌های دریایی، و Orstomisis، از گروه مرجان‌های هشت‌شاخه، اشاره کرد.

پر‌های دریایی ممکن است در نگاه نخست شبیه گیاهانی باشند که از بستر دریا بیرون آمده‌اند، اما در واقع کلونی‌هایی از جانوران هستند. برخی از این جانداران در رسوبات بستر دریا مستقر می‌شوند و ساختار‌هایی ایجاد می‌کنند که می‌توانند برای دیگر موجودات دریایی پناهگاه یا محل زندگی فراهم کنند.

پژوهشگران همچنین دو سرده احتمالی جدید و یک خانواده احتمالی جدید را در میان نمونه‌های مرجانی مطرح کرده‌اند که تأیید نهایی آنها به بررسی‌های ژنتیکی بیشتری نیاز دارد.

این نکته اهمیت دارد؛ زیرا شناسایی یک جانور با ظاهر متفاوت، به‌تنهایی برای تعیین جایگاه دقیق آن در طبقه‌بندی زیستی کافی نیست. دانشمندان باید ویژگی‌های بدنی، تفاوت‌های آناتومیکی و در موارد لازم اطلاعات ژنتیکی را با نمونه‌های شناخته‌شده مقایسه کنند.

 ۵۷ گونه جدید دقیقاً به چه معناست؟

عبارت «گونه جدید» ممکن است این تصور را ایجاد کند که تمام این جانوران اکنون نام علمی رسمی و نهایی دارند؛ اما در علم زیست‌شناسی، شناسایی یک گونه و توصیف رسمی آن دو مرحله متفاوت‌اند.

در این پروژه، متخصصان نمونه‌هایی را شناسایی کردند که برای علم جدید محسوب می‌شوند و اطلاعات آنها در بستر داده‌ای Ocean Census NOVA ثبت شده است. بااین‌حال، توصیف رسمی یک گونه معمولاً به انتشار پژوهش علمی داوری‌شده، ارائه جزئیات تشخیصی و تعیین نمونه مرجع نیاز دارد.

به همین دلیل، برخی از این یافته‌ها هنوز باید مراحل بعدی بررسی و توصیف علمی را پشت سر بگذارند. پنج سرده جدید نیز نتیجه‌ای مهم در طبقه‌بندی زیستی محسوب می‌شود، اما درباره برخی از گروه‌های مرجانی هنوز پرسش‌هایی باقی مانده است.

تقسیم‌بندی ۵۷ گونه شناسایی‌شده شامل ۲۰ پاروپا، ۲۲ خارپوست، ۱۴ کیسه‌تن و یک نرم‌تن از گروه اسکافوپودهاست. این آمار تصویری از تنوع جاندارانی ارائه می‌کند که در این مرحله از پژوهش شناسایی شده‌اند.

اعماق اقیانوس هنوز پر از ناشناخته‌هاست

اهمیت این کشف تنها به عدد ۵۷ محدود نمی‌شود. این یافته‌ها نشان می‌دهند که شناخت انسان از تنوع زیستی اعماق اقیانوس همچنان ناقص است و بررسی دقیق نمونه‌های موجود می‌تواند به کشف‌های تازه منجر شود.

دره مار دل پلاتا در منطقه‌ای قرار دارد که جریان‌های آب گرم برزیل و آب سرد و غنی از مواد مغذی مالویناس بر شرایط اقیانوسی آن اثر می‌گذارند. این تلاقی جریان‌ها به تأمین مواد مغذی و شکل‌گیری محیط‌های متنوع دریایی کمک می‌کند؛ هرچند توضیح تنوع زیستی منطقه به مجموعه‌ای از عوامل محیطی وابسته است.

در عین حال، دورافتاده بودن این زیستگاه به معنای مصون ماندن آن از فعالیت‌های انسانی نیست. پژوهشگران در جریان اکتشافات پیشین، زباله‌هایی از جمله پلاستیک و بقایای تجهیزات ماهیگیری را در بستر دریا ثبت کرده‌اند. بنابراین، همان محیطی که هنوز گونه‌های ناشناخته در آن پیدا می‌شوند، از فشار‌های انسانی نیز در امان نیست.

پژوهشگران آرژانتینی و مؤسسه اشمیت برای ادامه بررسی حیات اعماق دریا نیز برنامه‌هایی دارند. بر اساس اعلام منتشرشده، یک اکتشاف تازه برای فوریه و مارس ۲۰۲۷ برنامه‌ریزی شده است تا دره‌های زیردریایی دیگری در آب‌های آرژانتین بررسی شوند.

شاید مهم‌ترین پیام این یافته‌ها همین باشد: اعماق اقیانوس فقط محل زندگی جانورانی عجیب نیست؛ بخشی از جهان طبیعی است که هنوز بسیاری از ساکنانش را نمی‌شناسیم. هر نمونه تازه می‌تواند تصویری دقیق‌تر از حیات روی زمین به ما بدهد؛ حیاتی که حتی در تاریک‌ترین بخش‌های سیاره، همچنان در جریان است.