انگشتبرگی ایرانی؛ خزندهای کوچک با بدنی عجیب که استاد استتار است و فقط در صخرههای زاگرس وجود دارد
انگشتبرگی ایرانی یکی از گکوهای بومی و کمیاب ایران است که تنها در مناطق محدودی از زاگرس زندگی میکند. در این مقاله با ویژگیهای ظاهری، زیستگاه، رفتار، اهمیت زیستمحیطی و تهدیدهای این خزنده ناشناخته آشنا میشوید.
راز بقا: انگشتبرگی ایرانی با نام علمی Asaccus granularis یکی از گونههای خزندگان بومی ایران است که به سرده گکوهای انگشتبرگی تعلق دارد. این گونه از نظر پراکنش جغرافیایی بسیار محدود بوده و تنها در بخشهایی از غرب ایران شناسایی شده است. اهمیت این خزنده نهتنها به دلیل بومی بودن، بلکه به خاطر جایگاه آن در تنوع زیستی مناطق کوهستانی زاگرس است؛ مناطقی که یکی از کانونهای اصلی تکامل خزندگان در ایران به شمار میروند.
به گزارش راز بقا، این گونه برای نخستین بار در دهه ۱۳۹۰ شمسی بهصورت علمی توصیف شد و از همان زمان بهعنوان یکی از گونههای خاص و کمتر شناختهشده خزندگان ایران مورد توجه قرار گرفت. با وجود این، اطلاعات عمومی درباره انگشتبرگی ایرانی همچنان محدود است و بسیاری از ویژگیهای زیستی آن نیازمند بررسیهای دقیقتر میدانی هستند.
ویژگیهای ظاهری
انگشتبرگی ایرانی جثهای کوچک دارد و طول بدن آن معمولاً کمتر از ۷ سانتیمتر است. مهمترین ویژگی تشخیصی این گونه، پوست پشتی دانهدار و زبر آن است که دلیل انتخاب نام «granularis» برای این گونه محسوب میشود. این ساختار پوستی در مقایسه با برخی گکوهای دیگر که پولکهای صافتری دارند، کاملاً قابل تشخیص است.
به گزارش راز بقا رنگ بدن اغلب ترکیبی از خاکستری، قهوهای و کرم است که با لکهها و سایههای تیرهتر همراه میشود. این الگوی رنگی باعث میشود حیوان بهخوبی با محیط سنگی اطراف خود همرنگ شود و از دید شکارچیان پنهان بماند. انگشتان پهن و برگمانند از دیگر ویژگیهای این گونه هستند که امکان حرکت مؤثر روی سطوح سنگلاخی را فراهم میکنند.
زیستگاه و پراکنش جغرافیایی
انگشتبرگی ایرانی تنها از استان لرستان و بخشهایی از زاگرس مرکزی گزارش شده است. این گونه در مناطق کوهستانی، سنگلاخی و صخرهای زندگی میکند و اغلب در شکاف سنگها، زیر تختهسنگها و دیوارههای طبیعی پنهان میشود. ارتفاع زیستگاه آن معمولاً بین ۱۱۰۰ تا ۱۸۰۰ متر از سطح دریاست.
پوشش گیاهی این مناطق اغلب شامل جنگلهای پراکنده بلوط و بوتهزارهای کوهستانی است. چنین محیطی شرایط مناسبی برای پناه گرفتن، تنظیم دمای بدن و دسترسی به منابع غذایی فراهم میکند. تاکنون هیچ گزارش معتبری از حضور این گونه در خارج از این محدوده جغرافیایی ثبت نشده و به همین دلیل، انگشتبرگی ایرانی یک گونه کاملاً بومی ایران به شمار میرود.
رفتار و شیوه زندگی
اطلاعات رفتاری دقیقی درباره انگشتبرگی ایرانی در دسترس نیست، اما بر اساس الگوهای رفتاری سایر گونههای سرده Asaccus میتوان گفت که این خزنده احتمالاً شبفعال است. فعالیت شبانه به آن کمک میکند تا از گرمای شدید روز در مناطق کوهستانی و نیمهخشک در امان بماند.
به گزارش راز بقا رژیم غذایی این گونه شامل حشرات کوچک و سایر بندپایان است. انگشتبرگی ایرانی معمولاً بهصورت کمینگر عمل میکند و با حرکات سریع، طعمه خود را شکار میکند. این گونه رفتاری آرام دارد و در مواجهه با تهدید، ترجیح میدهد بهسرعت به شکاف سنگها پناه ببرد.
تولیدمثل و چرخه زندگی
درباره تولیدمثل انگشتبرگی ایرانی دادههای مستقیمی منتشر نشده است، اما همانند سایر گکوهای انگشتبرگی، این گونه نیز تخمگذار است. تخمها معمولاً در مکانهای امن مانند زیر سنگها یا در شکافهای عمیق قرار داده میشوند تا از تغییرات دمایی و شکارچیان محافظت شوند.
نوزادان پس از خروج از تخم، ظاهری شبیه به افراد بالغ دارند، اما رنگ بدن آنها معمولاً روشنتر است. رشد این گونه بهشدت به شرایط محیطی وابسته است و تخریب زیستگاه میتواند تأثیر مستقیمی بر بقای نسلهای جوان داشته باشد.
اهمیت زیستمحیطی و علمی
انگشتبرگی ایرانی نقش مهمی در کنترل جمعیت حشرات در زیستگاههای کوهستانی دارد و بخشی از زنجیره غذایی این اکوسیستمها محسوب میشود. از نظر علمی، این گونه اهمیت بالایی در مطالعات تکاملی خزندگان زاگرس دارد، زیرا نشاندهنده تنوع پنهان و ناشناخته جانوری در ایران است.
برای مطالعه بیشتر بخوانید:
تهدیدها و وضعیت حفاظتی
به دلیل پراکنش بسیار محدود، انگشتبرگی ایرانی در برابر تهدیدهای انسانی آسیبپذیر است. به گزارش راز بقا تخریب زیستگاه بر اثر جادهسازی، استخراج سنگ، فعالیتهای عمرانی و کاهش زیستگاههای طبیعی از مهمترین خطرات برای این گونه به شمار میروند. نبود اطلاعات کافی درباره جمعیت این خزنده، ضرورت انجام پژوهشهای بیشتر و توجه حفاظتی را دوچندان میکند.
انگشتبرگی ایرانی (Asaccus granularis) یکی از گونههای نادر و بومی خزندگان ایران است که تنها در بخشهایی از زاگرس شناسایی شده است. ظاهر دانهدار، زیستگاه محدود و نقش آن در تعادل اکوسیستمهای کوهستانی، این گونه را به یکی از عناصر ارزشمند تنوع زیستی ایران تبدیل کرده است. شناخت بهتر و حفاظت از زیستگاههای طبیعی، گامی مهم برای حفظ این خزنده ناشناخته، اما مهم خواهد بود.
لینک کپی شد
از میان خبرها
خواندنیها
مارمولک زبان آبی؛ تنها جانور زنده دنیا که زبانش آبی است!
گکوی دمبرگی غولپیکر؛ مارمولک شگفتانگیزی که کاملا شبیه برگ درخت است
تگو آرژانتینی سیاه و سفید؛ سگ دنیای خزندگان با چهرهای ترسناک که عاشق تعامل با انسان است!
ریگماهی؛ خزندهای شگفتانگیز در خشکترین مناطق ایران که میتواند در کویر شنا کند!
مارمولکهای شبزی؛ مارمولکی باهوش و ترسناک که از فاجعهی انقراض دایناسورها جان به در برد و هنوز هم زنده است!
سوسمار خاردم ایرانی؛ خزندهای چاق و گیاهخوار با قیافهای ترسناک که در برخی کشورهای عربی برای گوشتش سر و دست میشکنند!
بزمجه مرتنز؛ اژدهای آبی استرالیا و ترسناکترین بزمجه جهان که شبیه موجودات ماقبل تاریخ است
توآتارا؛ جانوری با سه چشم که زمان ناصرالدینشاه به دنیا آمده و به تازگی پدر شد!
مارمولکها با افزایش دما تغییر جنسیت میدهند! مارمولکهای ماده ناپدید میشوند!
«ضب» یا سوسمار خاردم؛ موجودی شگفتانگیز که به غذای محبوب و لاکچری اعراب بیابانگرد تبدیل شد
بزمجه بنگال؛ برادر کوچک و باهوشتر اژدهای کومودو که در بندرعباس زندگی میکند و عاشق تخممرغ است!
اتفاق عجیب برای مارمولکها با افزایش دما؛ اژدهای ریشو همه نر میشوند!
ارسال نظر
ویدیوهای برگزیده
دنیای گیاهان
علم و کیهان