زیر تهران چه خبر است؟ داستان ترسناک گسلهای پایتخت
تهران روی یک شهر عادی ساخته نشده؛ روی شبکهای پیچیده از گسلهای فعال و نیمهفعال بنا شده که در سکوت، میلیونها سال است انرژی زمین را در خود نگه داشتهاند. این واقعیت، نه یک سناریوی ترسناک رسانهای، بلکه نتیجه دههها مطالعه زمینشناسان ایرانی و بینالمللی است.
راز بقا: وقتی زمین نیمهشب در پردیس لرزید، بسیاری از مردم تهران برای چند ثانیه همان ترسی را تجربه کردند که سالهاست مثل یک سایه روی پایتخت افتاده است؛ ترس از زلزلهای بزرگتر. دقایقی بعد، خیابانها و پارکهای شرق تهران پر شد از مردمی که خانههایشان را ترک کرده بودند و در تاریکی شب، اخبار و شایعات را در تلفنهای همراه دنبال میکردند. زلزله اصلی ۴.۶ ریشتری بود، اما ماجرا به همان یک لرزش ختم نشد؛ چندین پسلرزه متوالی در پردیس، بومهن و اطراف تهران ثبت شد و دوباره نگاهها را به سمت گسلهای خاموش، اما فعال پایتخت برد.
به گزارش راز بقا، تهران شهری است که روی یکی از پیچیدهترین و خطرناکترین شبکههای گسلی ایران ساخته شده؛ شهری که زیر بزرگراهها، برجها و محلههای شلوغش، شکستگیهایی عظیم در پوسته زمین در سکوت در حال حرکتاند. گسل شمال تهران، گسل مشا، گسل ری و دهها شکستگی پنهان دیگر، سالهاست انرژی زمین را در خود ذخیره میکنند؛ انرژیای که دانشمندان میگویند میتواند روزی در چند ثانیه آزاد شود. زلزله دیشب شاید خسارت جدی نداشت، اما دوباره این سؤال را زنده کرد: زیر تهران واقعاً چه خبر است؟
زیر خیابانها، برجها و بزرگراههای تهران، ساختاری پنهان وجود دارد که اگرچه دیده نمیشود، اما دائماً در حال حرکت است؛ حرکتی بسیار آهسته، اما انباشتهشونده. همین حرکتهای میلیمتری در طول زمان میتوانند منجر به زلزلههایی شوند که تاریخ یک شهر را تغییر دهند.
تهران دقیقاً روی چه چیزی ساخته شده است؟
برخلاف تصور عمومی، تهران روی یک «دشت ساده» قرار ندارد. این شهر در مجاورت چندین گسل مهم و فعال در دامنه جنوبی البرز شکل گرفته است.
مهمترین آنها:
گسل شمال تهران
گسل مشا
گسل ری
گسل کهریزک
و مجموعهای از شکستگیهای فرعی ناشناختهتر
مطالعات سازمان زمینشناسی آمریکا (USGS) و همچنین پژوهشهای ژئوفیزیکی منتشرشده درباره البرز نشان میدهد که این منطقه یکی از فعالترین نواحی تکتونیکی ایران است.
در واقع، تهران در منطقهای قرار دارد که «فشار صفحه عربستان» از جنوب و «مقاومت صفحه اوراسیا» از شمال، زمین را مثل یک گیره عظیم تحت فشار قرار دادهاند.
گسل چیست و چرا خطرناک میشود؟
گسلها شکستگیهایی در پوسته زمین هستند که دو بخش زمین در دو طرف آن میتوانند نسبت به هم حرکت کنند.
این حرکت همیشه آرام نیست.
در طول زمان:
انرژی در سنگها جمع میشود
فشار افزایش پیدا میکند
و در یک لحظه آزاد میشود
این آزاد شدن انرژی همان چیزی است که ما به عنوان زلزله تجربه میکنیم.
نکته مهم این است که: هر چه مدت زمان بیشتری از آخرین زلزله بزرگ گذشته باشد، احتمال انباشت انرژی بیشتر میشود.
گسل شمال تهران؛ خطی که از زیر شهر میگذرد
یکی از مهمترین ساختارهای زمینشناسی پایتخت، گسل شمال تهران است؛ گسلی که در امتداد دامنه البرز کشیده شده و از نزدیکی مناطق شمالی شهر عبور میکند.
مطالعات زمینساختی نشان میدهد این گسل توان تولید زلزلههای بزرگ را دارد.
در سناریوهای علمی، برخی پژوهشها احتمال زلزلهای بالای ۷ ریشتر را برای این سیستم گسلی مطرح کردهاند؛ هرچند زمان دقیق آن قابل پیشبینی نیست.
گسل مشا؛ خط ارتباطی به سمت دماوند
گسل مشا یکی از فعالترین گسلهای شمال شرق تهران است و از نظر زمینشناسی اهمیت ویژهای دارد، چون به سامانه آتشفشانی دماوند نزدیک است.
برخی تحقیقات بینالمللی (از جمله مطالعات منتشرشده در ژورنالهای ژئوفیزیک اروپا و آسیا) نشان دادهاند که این گسل در گذشته بارها زلزلههای بزرگ تولید کرده است.
نکته مهم این است که: این گسل فقط یک خط شکستگی نیست، بلکه بخشی از یک سیستم بزرگتر تکتونیکی در البرز است.
آیا گسلها «فعال» هستند یا فقط خطر قدیمیاند؟
در علم زلزلهشناسی، یک گسل «فعال» به گسلی گفته میشود که در ۱۰ تا ۱۰۰ هزار سال اخیر حرکت داشته باشد.
تقریباً تمام گسلهای اصلی اطراف تهران در این دسته قرار میگیرند.
این یعنی:
خاموش نیستند
فقط در دورههای زمانی نامنظم فعال میشوند
و ممکن است دههها یا قرنها بدون زلزله بزرگ باشند
این سکوت، در علم زمینشناسی، به معنی امن بودن نیست.
چرا تهران روی این گسلها ساخته شد؟
تهران در ابتدا یک شهر کوچک در حاشیه ری بود. توسعه سریع آن در چند دهه اخیر باعث شد شهر به سمت دامنههای شمالی و مناطق نزدیک به گسلها گسترش پیدا کند.
در زمان ساختوساز گسترده:
دانش لرزهشناسی محدودتر بود
نقشههای دقیق گسلها کامل نبود
و رشد شهری از تحلیل خطر سریعتر پیش رفت
نتیجه این شد که بخش بزرگی از پایتخت امروز روی ناحیهای قرار دارد که از نظر زمینشناسی «پرریسک» محسوب میشود.
آیا میتوان محل زلزله تهران را پیشبینی کرد؟
پاسخ علمی روشن است: خیر.
هیچ فناوری در جهان امروز نمیتواند زمان دقیق زلزله را پیشبینی کند.
اما میتوان:
مناطق پرخطر را شناسایی کرد
احتمال وقوع را مدلسازی کرد
و سناریوهای خسارت را تخمین زد
این همان کاری است که در کشورهای زلزلهخیز مثل ژاپن انجام میشود.
آیا زیر تهران «خطر پنهان» در حال رشد است؟
از نظر علمی، زمین همیشه در حال تغییر است، اما هیچ مدرک معتبری وجود ندارد که نشان دهد یک زلزله بزرگ «در حال نزدیک شدن» است.
با این حال، پژوهشها تأکید میکنند:
انرژی در گسلهای البرز در حال انباشت است
دورههای بازگشت زلزلههای بزرگ در این منطقه طولانی، اما واقعی است
و تهران یکی از شهرهای پرریسک جهان از نظر زلزله محسوب میشود
نتیجه نهایی: زیر تهران یک شهر خاموش دیگر وجود دارد
زیر سطح آرام و شلوغ تهران، شبکهای از شکستگیهای فعال در سکوت در حال حرکتاند. این حرکت قابل دیدن نیست، اما در لحظهای که انرژی آزاد شود، میتواند شهری را که میلیونها نفر در آن زندگی میکنند بهطور کامل تحت تأثیر قرار دهد.
تهران روی زمین «ساکن» ساخته نشده؛ روی زمین «در حال حرکت» ساخته شده است.
لینک کپی شد
از میان خبرها
خواندنیها
(ویدئو) تصاویر هولناکی از رانش زمین
اگر زمین برای چند دقیقه نچرخد دقیقا چه اتفاقی میافتد؟
آیا زلزله تهران میتواند آتشفشان دماوند را فعال کند؟ حقیقتی که دانشمندان میگویند!
اگر دماوند فوران کند تهران چند ساعت فرصت دارد؟ سناریوی علمی یک فاجعه احتمالی
اگر زمین را تا جایی که میشود سوراخ کنیم و انسانی را درون آن بیاندازیم چه میشود؟
شکاف سیاه؛ یک حفره باریک و بیانتها در آمریکا که بومیان معتقدند تا مرکز زمین ادامه دارد و صداهای ترسناکی از آن بیرون میآید!
زمان بارش اولین باران بر روی زمین کشف شد؛ اولین باران کی و چگونه بارید؟
آبکار علیا؛ روستایی مرموز در چهارمحال و بختیاری که با همه آدمهایش در یک شب کاملا ناپدید شد
راز عجیب رودخانه خون؛ چرا رودخانه ساراندی در آرژانتین ناگهان قرمز شد؟
توپهای سنگی قزاقستان؛ راز تخمهای اژدهای سنگشده که زمینشناسان را گیج کرده است
باران حیوانات؛ عجیبترین پدیده طبیعی دنیا چطور رخ میدهد و چرا از آسمان ماهی، عنکبوت یا قوریاغه میبارد؟
اگر زمین با سرعت ۱۶۰۰ کیلومتر در ساعت میچرخد، پس چرا آن را احساس نمیکنیم؟
ارسال نظر
ویدیوهای برگزیده
دنیای گیاهان
علم و کیهان