روایتی واقعی از همزیستی انسان و کفتار‌های وحشی در اتیوپی؛ چگونه انسان‌ها و کفتار‌ها دوست شدند؟

راز بقا: با فرارسیدن شب بر شهر باستانی هرار در شرق اتیوپی، کوچه‌های باریک آرام می‌شوند، هوا خنک‌تر می‌گردد و حضوری ناآرام از دل تاریکی پدیدار می‌شود. کفتار‌های خالدار (Crocuta crocuta) از بدنام‌ترین شکارچیان آفریقا بی‌هیچ مانعی در خیابان‌های شهر پرسه می‌زنند.

به گزارش راز بقا، برای مردم محلی، این صحنه امری عادی است. راه‌رفتن در شب در حالی‌که کفتار‌های وحشی بی‌صدا پشت سر حرکت می‌کنند، تجربه‌ای آشناست؛ تجربه‌ای که نه از ترس، بلکه از قرن‌ها همزیستی میان انسان و یکی از قدرتمندترین لاشخوران طبیعت شکل گرفته است. 

شهری که با شکارچیان تقسیم شده است

به گزارش راز بقا، هرار یکی از معدود نقاط جهان است که در آن گوشت‌خواران بزرگ بدون حصار، باغ‌وحش یا درگیری دائمی در کنار انسان زندگی می‌کنند. کفتار‌های خالدار هر شب از تپه‌های اطراف وارد شهر می‌شوند و از میان دروازه‌ها و کوچه‌ها عبور می‌کنند تا به‌دنبال غذا بگردند. 

ساکنان شهر بار‌ها گزارش داده‌اند که صدای خنده‌های وهم‌آلود کفتار‌ها را در شب شنیده‌اند یا حضورشان را درست پشت سر خود هنگام راه‌رفتن احساس کرده‌اند.

روایت‌های عینی از دنبال‌شدن آرام و طولانی‌مدت افراد توسط کفتار‌ها حکایت دارد؛ حیواناتی که فاصله‌ی ثابتی را حفظ می‌کنند و به‌ندرت بیش از حد نزدیک می‌شوند. این تجربه، به‌ویژه برای غریبه‌هایی که با رفتار این جانوران آشنا نیستند، می‌تواند به‌شدت دلهره‌آور باشد. 

با این حال، برای مردم هرار، این «همراهی خاموش» بخشی از زندگی روزمره است. کودکان از سنین پایین می‌آموزند چگونه در حضور کفتار‌ها رفتار کنند: آرام راه بروند، از حرکات ناگهانی پرهیز کنند و هرگز نَدَوَند.

شگفت‌آور آن‌که با وجود این نزدیکی، حملات جدی به انسان بسیار نادر است. این امر نتیجه‌ی شانس نیست، بلکه حاصل رابطه‌ای دیرپا بر پایه‌ی درک متقابل و قواعد نانوشته است.

سنت‌ها، آیین‌های غذا دادن و مرز‌های دوطرفه

به گزارش راز بقا، همزیستی انسان و کفتار در هرار با آیین‌ها و سنت‌هایی تقویت می‌شود که قدمتی چندصدساله دارند. یکی از مشهورترین آنها، آیین شبانه‌ی غذا دادن به کفتارهاست؛ جایی که افراد خاصی معروف به «مردان کفتار» تکه‌های گوشت را بیرون از دیوار‌های شهر به این حیوانات می‌دهند. باور عمومی بر این است که این کار باعث می‌شود کفتار‌ها به انسان یا دام‌ها حمله نکنند و تعادل میان شهر و طبیعت حفظ شود. 

برای مطالعه بیشتر بخوانید:

گاوگوزن؛ حیوان عجیبی با سر کشیده شبیه کله اسب و بدنی شبیه گاو که مستقیما به شکارچی زل می‌زند و او را می‌ترساند

زرافه سومالی؛ بلندترین زرافه دنیا با قد ۵.۵ متری، گردن ۲ متری، قلب ۱۲ کیلویی و زبان نیم متری که سرعتش از ببر هم بیشتر است

از دیدگاه رفتاری، این آیین‌ها الگو‌های قابل پیش‌بینی ایجاد می‌کنند. کفتار‌ها یاد می‌گیرند غذا را در زمان و مکان مشخصی بیابند و نیازی به شکار یا جست‌وجوی تهاجمی درون شهر نداشته باشند. در مقابل، انسان‌ها نیز مرز‌های رفتاری کفتار‌ها را می‌شناسند و به آنها احترام می‌گذارند. این جانوران هرگز اهلی نمی‌شوند، اما شکار یا رانده هم نمی‌شوند.

مردم‌شناسان این رابطه را نوعی «قرارداد نانوشته» توصیف می‌کنند: کفتار‌ها تا زمانی پذیرفته می‌شوند که از حدی فراتر نروند و انسان‌ها نیز حضورشان را بدون تلاش برای سلطه یا نابودی می‌پذیرند. همین توازن، هرار را از درگیری‌های خونینی که در بسیاری از نقاط دیگر میان انسان و شکارچیان رخ می‌دهد، مصون نگه داشته است.

ترس، هوش و واقعیت کفتار‌ها

کفتار‌ها اغلب به‌عنوان جانورانی ترسو یا قاتلانی بی‌فکر تصویر می‌شوند، اما واقعیت بسیار پیچیده‌تر است. کفتار‌های خالدار حیواناتی بسیار باهوش و اجتماعی‌اند و حافظه و توان حل مسئله‌ی بالایی دارند. در هرار، به نظر می‌رسد آنها قادر به تشخیص افراد مختلف باشند و واکنشی متفاوت به مردم محلی و غریبه‌ها نشان دهند.

رفتار دنبال‌کردن که بسیاری از ساکنان گزارش می‌کنند لزوماً رفتاری شکارچیانه نیست. پژوهشگران معتقدند این رفتار می‌تواند ناشی از کنجکاوی، انتظار غذا یا پایش قلمرو باشد، نه قصد حمله. کفتار‌ها ذاتاً محتاط‌اند و معمولاً از رویارویی مستقیم با انسان پرهیز می‌کنند، مگر آن‌که تحریک یا تهدید شوند.

با این حال، همزیستی به‌معنای نبود خطر نیست. کفتار‌ها همچنان گوشت‌خوارانی قدرتمند با آرواره‌هایی هستند که توان خرد کردن استخوان را دارند. حملات هرچند نادر رخ داده‌اند و اغلب قربانیان کودک، افراد بیمار یا نتیجه برهم خوردن الگو‌های سنتی غذا دادن بوده‌اند. تغییرات مدرن مانند دگرگونی در مدیریت زباله یا گسترش شهری نیز می‌تواند این توازن شکننده را بر هم بزند.

درسی در همزیستی

به گزارش راز بقا، دنبال‌شدن توسط کفتار‌های وحشی در شب‌های هرار صرفاً تجربه‌ای عجیب نیست؛ بلکه نمونه‌ای زنده از این است که چگونه انسان و حیوانات خطرناک می‌توانند بدون خشونت دائمی در کنار هم زندگی کنند. این رابطه نه بر پایه‌ی سلطه، بلکه بر اساس خویشتن‌داری، شناخت و سازگاری شکل گرفته است.

در جهانی که شکارچیان یا به آستانه‌ی انقراض رانده شده‌اند یا پشت حصار‌ها زندانی شده‌اند، هرار استثنایی نادر به شمار می‌رود. صدای قدم‌های خاموش پشت سر رهگذری تنها در کوچه‌های تاریک، یادآور این حقیقت است که همزیستی با حیات‌وحش ممکن است، اما تنها زمانی که انسان بپذیرد کنترل مطلق همیشه راه‌حل نیست.