لیل؛ شاهین کوچک جثه بومی ایران که شکارش را درحال پرواز میخورد و ظاهری کاملا شبیه به شاهین بحری دارد

راز بقا: لیل از خانواده شاهین هاست و جزو شاهین‌های کوچک جثه محسوب شده و بدن لنگری همچون سایر اعضای این خانواده دارد. طبق معمول اغلب شکاری‌ها نر‌ها تقریباً همشکل ولی کوچک‌تر از ماده‌ها هستند و روتنه خاکستری تیره و روی کتف‌ها و بال خاکستری روشن  است.

به گزارش راز بقا، خط سبیلی مشخص و تیره‌ای دارد که صورتش را خیلی شبیه بحری نشان می‌دهد. زیرتنه سفید با خطوط طولی تیره که در زیر دم پر‌های پوششی قرمز رنگ همانند یک شلوارک قرمزرنگ بخصوص در بالغین کلید خوبی برای شناسایی ش محسوب می‌شود هرچند که این کلید ممکن است باعث شود با ترمتای پاسرخ در پرواز بعضا اشتباه گرفته شود. بالهایش بلند و کشیده و شبیه بومرنگ است. شکل کلی لیل شبیه  بادخورک بزرگی ست و با پرواز‌های سبک و چابکش مانور‌های زیادی در آسمان هنگام شکار می‌دهد. چشم‌ها تیره و حلقه چشمی زرد و پا‌ها زرد و ناخن‌ها تیره ست. نابالغ‌ها به طور کلی تم قهوه‌ای دارند.

نام انگلیسی: Eurasian Hobby

نام علمی: Falco subbuteo

طول بدن: ۳۰ تا ۳۵ سانتی‌متر

گستردگی بال‌ها: ۷۰ تا ۸۵ سانتی متر

رژیم غذایی

غذای اصلی لیل حشرات بزرگی همچون سنجاقک‌ها و آسیابک‌ها و بعضا پرندگان کوچک جثه‌ای مثل دم جنبانک ها، چرخ ریسک‌ها نیز است. در هنگام غروب حتی به خفاش‌هایی که برای تغذیه زود بیرون زده‌اند هم رحم نمی‌کند.  

زیستگاه

در مناطق و دشت‌های باز و کم درخت، مزارع کشاورزی و جنگل‌های تنک و حوالی مرداب‌ها قابل مشاهده است.

عادات رفتاری و زیستی

 لیل عادت دارد در همان حالت پروازی بعد از شکار طعمه اش را بخورد. همچنین در اوایل بهار به جمعیت‌های پرستو در آسمان حمله ور شده و به طور کلی طاقت قلمرو شکنی را حتی به کلاغ‌ها و زاغی‌ها نمی‌دهد.

تولید مثل

لانه را روی درختان بلند می‌سازد یا لانه قدیمی پرندگان دیگر نظیر زاغی و کلاغ را تصاحب می‌کندو بین ۲ تا ۴ تخم می‌گذارد.   جوجه‌ها در ۴ هفته بدنیا می‌آیند و تا ۴ هفته بعد قادر به پروازند. لیل‌ها در سه سالگی بالغ شده و آماده زادآوری می‌شوند.

پراکنش و فراوانی وزمان مشاهده

در کلِ اوراسیا (اروپا و آسیا) از شرق تا غرب تا زیر مناطق سرد شمالی و قطب شمال و نهایتا تا جنگل‌های تایگا قابل مشاهده ست و در ابتدای پاییز جمعیت‌هایی از آنها به عرض‌های پایین‌تر حتی تا جنوب آفریقا مهاجرت می‌کنند. در ایران نیز در نیمه شمالی ایران در نیمه اول سال و در نیمه دوم سال در نیمه جنوبی بیشتر قابل مشاهده می‌باشد.

 لیل در آخرین ارزیابی IUCN  به عنوان کمترین نگرانی طبقه بندی شده و جمعیت‌های خوبی در اغلب کشور‌های سه قاره از آنها تخمین زده شده است.

اولین توصیف از لیل اوراسیایی توسط طبیعت‌شناس سوئدی کارل لینه در سال ۱۷۵۸ در ویرایش دهم کتاب Systema Naturae با نام علمی فعلی Falco subbuteo بود. نام جنس فالکو از لاتین falx یا falcis  به پنجه‌های پرنده اشاره دارد و نام گونه subbuteo از لاتین sub، بهمراه buteo (بمعنی buzzard سارگپه) بمعنای شبیه سارگپه است. نام انگلیسی این گونه از hobé یا hobet فرانسوی قدیم به معنی اوقات فراغت گرفته شده است که احتمالا به سرگرمی قوشبازی با این پرنده اشاره دارد 

از لیل دو زیرگونه شناخته شده است: Falco Subbuteo subbuteo  زیرگونه ساکن آفریقا، اروپا و آسیای مرکزی و شرقی است  که زمستان‌ها به آفریقای مرکزی و جنوبی و جنوب آسیا می‌رود و Falco Subbuteo streichi   توصیف شده توسط هارترت و نویمان در سال ۱۹۰۷ که اندکی کوچک‌تر است و در شرق آسیا یافت می‌شود.