چرا پرندگان خودارضایی می‌کنند؟

راز بقا: پژوهش جدیدی نشان می‌دهد که باید پرندگان را نیز به فهرست بلندبالای جانورانی اضافه کنیم که خودارضایی می‌کنند؛ فهرستی که بسیار گسترده‌تر از آن چیزی است که پیش‌تر تصور می‌شد.

به گزارش راز بقا، به گفته پژوهشگران، «خودارضایی در پرندگان معمولاً چندان ظریف و پیچیده نیست. پرنده مخرج مشترک خود (کلوآک)، که هم برای دفع و هم برای تولیدمثل استفاده می‌شود، را به اشیایی مانند شاخه، چوب یا اسباب‌بازی می‌مالد».

این رفتار اغلب با بال‌زدن‌های فراوان و صدا‌هایی همراه است که به نظر می‌رسد نشان‌دهنده رضایت پرنده باشند. اما برخلاف تصور رایج، این رفتار صرفاً راهی برای سرگرم شدن پرندگان خسته در قفس نیست.

در واقع، بررسی‌ها نشان می‌دهد پرندگان وحشی نیز به همین اندازه و حتی بیشتر از پرندگان اسیر این رفتار را انجام می‌دهند.

چرا تکامل اجازه داده این رفتار باقی بماند؟

از دیدگاه فردی، مزایای این رفتار قابل درک است. اما از منظر تکاملی، پرسش مهمی مطرح می‌شود: چرا خودارضایی در میان جانوران تا این اندازه رایج شده است؟

در نگاه نخست، این رفتار نوعی اتلاف زمان، انرژی و در مورد نرها، هدر رفتن اسپرم به نظر می‌رسد. همچنین اگر یک جانور بتواند به تنهایی نیاز جنسی خود را برطرف کند، چرا باید برای یافتن جفت تلاش کند؟

از نظر تئوری، چنین رفتاری می‌تواند موفقیت تولیدمثلی را کاهش دهد؛ موضوعی که اساس انتخاب طبیعی را تشکیل می‌دهد. پس چرا تکامل این رفتار را از میان نبرده است؟

پژوهشگران معتقدند مطالعه عادت‌های جنسی پرندگان می‌تواند به پاسخ این پرسش کمک کند.

بررسی ۱۲۰ گونه پرنده

برای انجام این پژوهش، زیست‌شناسان تکاملی از دانشگاه‌های لانکاشر، سوانزی و آکسفورد اطلاعات مربوط به ۱۲۰ گونه پرنده از ۲۲ گروه اصلی پرندگان را جمع‌آوری کردند.

اطلاعات مورد بررسی شامل سن، جنسیت، وضعیت اسارت یا زندگی در طبیعت، شرایط اجتماعی و همچنین نوع سیستم جفت‌گیری هر گونه بود.

نتایج نشان داد که این رفتار در میان پرندگان بسیار گسترده است، اما میزان آن در گونه‌های مختلف تفاوت دارد.

در میان داده‌های ثبت‌شده، حدود ۵۵ درصد موارد مربوط به پرندگان نر بود، در حالی که در ۳۶ درصد موارد نیز پرندگان ماده این رفتار را نشان داده بودند.

همچنین نوع روابط تولیدمثلی گونه‌ها نیز نقش مهمی داشت. پرندگانی که تک‌همسر بودند و پیوند‌های طولانی‌مدت تشکیل می‌دادند، کمتر از گونه‌هایی که چندین جفت داشتند به این رفتار روی می‌آوردند.

سن پرندگان یا اینکه به تنهایی نگهداری می‌شدند یا در کنار سایر پرندگان، تأثیر قابل‌توجهی بر این رفتار نداشت.

پرندگان وحشی بیشتر از پرندگان اسیر خودارضایی می‌کنند

یکی از شگفت‌انگیزترین یافته‌های این مطالعه این بود که پرندگان وحشی بیشتر از پرندگان اسیر خودارضایی می‌کنند.

این نتیجه برخلاف یکی از فرضیه‌های رایج بود که تصور می‌کرد این رفتار عمدتاً ناشی از تنهایی و شرایط نگهداری در قفس است.

«کلوئی هیز»، زیست‌شناس دانشگاه لانکاشر، می‌گوید:

«برخلاف این تصور که خودارضایی در پرندگان اسیری مانند طوطی‌ها نتیجه زندگی نسبتاً منزوی آنهاست، پژوهش ما نشان می‌دهد این رفتار طبیعی، سالم و در میان طیف گسترده‌ای از گونه‌های پرندگان رایج است؛ حتی در محیط‌های مختلف».

این یافته همچنین برای صاحبان پرندگان خانگی اهمیت دارد. تاکنون بسیاری از دامپزشکان توصیه می‌کردند این رفتار متوقف شود، زیرا آن را نشانه استرس یا مشکلات سلامتی می‌دانستند. اما نتایج جدید نشان می‌دهد که در بیشتر موارد، پرنده صرفاً به کمی حریم خصوصی نیاز دارد.

ریشه‌های تکاملی این رفتار

هنگامی که پژوهشگران روابط تکاملی میان گونه‌های مختلف پرندگان را بررسی کردند، دریافتند این رفتار در برخی شاخه‌های خاص درخت تکاملی پرندگان متمرکز شده است.

این موضوع نشان می‌دهد که خودارضایی احتمالاً دارای ریشه‌های تکاملی است و صرفاً رفتاری نیست که به طور مستقل در گونه‌های مختلف پدید آمده باشد.

اما چرا انتخاب طبیعی این رفتار را حذف نکرده است؟

دانشمندان چند فرضیه مطرح کرده‌اند:

در پرندگان نر، این رفتار ممکن است به دفع اسپرم‌های قدیمی و جایگزینی آنها با اسپرم‌های تازه‌تر و سالم‌تر کمک کند و در نتیجه موفقیت تولیدمثلی را افزایش دهد. در پرندگان ماده، ممکن است به کاهش تنش جنسی یا مدیریت روابط جفت‌گیری کمک کند.

یا شاید توضیح ساده‌تری وجود داشته باشد.

پژوهشگران در مقاله خود می‌نویسند: «یافته‌های ما نشان می‌دهد که مکانیسم اصلی این رفتار احتمالاً فراهم کردن راهی برای تخلیه میل جنسی بالا است».

رفتاری که در سراسر قلمرو جانوران دیده می‌شود

البته پرندگان تنها جانورانی نیستند که چنین رفتاری از خود نشان می‌دهند. رفتار‌های خودتحریکی جنسی در بخش‌های مختلف قلمرو جانوران مشاهده شده است. برای مثال، میمون‌هایی در اندونزی دیده شده‌اند که از سنگ‌ها برای این منظور استفاده می‌کنند. دلفین‌ها، فیل‌ها و همچنین شیر‌های دریایی نیز نمونه‌هایی از جانورانی هستند که رفتار‌های مشابهی از خود نشان می‌دهند.

این پژوهش نشان می‌دهد که خودارضایی در جانوران، برخلاف تصور گذشته، رفتاری نادر یا غیرعادی نیست، بلکه بخشی از طیف طبیعی رفتار‌های زیستی و تولیدمثلی در بسیاری از گونه‌ها به شمار می‌رود.