چرا عقاب‌ها هنگام شکار، مستقیم به سمت خورشید پرواز می‌کنند؟

راز بقا: اگر تا به حال فیلمی از شکار عقاب‌ها دیده باشید، شاید متوجه شده باشید که برخی از آنها هنگام نزدیک شدن به طعمه، مسیر خود را طوری انتخاب می‌کنند که خورشید پشت سرشان قرار بگیرد.

به گزارش راز بقا، در نگاه اول، این رفتار عجیب به نظر می‌رسد؛ مگر نگاه کردن به سمت خورشید برای خود عقاب آزاردهنده نیست؟ اما واقعیت این است که این حرکت، در بسیاری از شرایط، یک تاکتیک شکار هوشمندانه است که می‌تواند احتمال موفقیت را افزایش دهد.

البته باید به یک نکته مهم اشاره کرد: همه عقاب‌ها همیشه به سمت خورشید پرواز نمی‌کنند. این رفتار به گونه عقاب، موقعیت خورشید، شرایط آب‌وهوا، نوع طعمه و ویژگی‌های محیط بستگی دارد. با این حال، پژوهشگران رفتارشناسی پرندگان شکاری معتقدند که استفاده از موقعیت خورشید می‌تواند یکی از مزیت‌های مهم این شکارچیان باشد.

خورشید؛ ابزاری برای غافلگیر کردن طعمه

بیشتر حیوانات کوچک مانند خرگوش‌ها، سنجاب‌ها، موش‌ها و برخی پرندگان، هنگام جست‌وجوی غذا مرتب آسمان را زیر نظر دارند تا شکارچیان را زودتر تشخیص دهند. اما اگر عقاب از جهتی حمله کند که خورشید پشت سرش قرار گرفته باشد، نور شدید باعث کاهش دید طعمه می‌شود.

در چنین شرایطی، طعمه به‌جای اینکه شکل دقیق عقاب را ببیند، بیشتر با نوری خیره‌کننده روبه‌رو می‌شود. این کاهش دید، حتی اگر فقط چند ثانیه طول بکشد، می‌تواند برای یک شکارچی که با سرعتی بیش از ۱۵۰ کیلومتر بر ساعت شیرجه می‌زند، کاملاً تعیین‌کننده باشد.

به زبان ساده، خورشید برای عقاب مانند یک «پرده نورانی» عمل می‌کند که نزدیک شدن او را پنهان می‌سازد.

آیا چشم عقاب از نور خورشید آسیب نمی‌بیند؟

یکی از پرسش‌های رایج این است که چگونه عقاب می‌تواند در جهت خورشید پرواز کند، بدون اینکه دیدش مختل شود؟

پاسخ در ساختار شگفت‌انگیز چشم این پرندگان نهفته است. چشم عقاب از پیشرفته‌ترین اندام‌های بینایی در دنیای جانوران به شمار می‌رود. تراکم سلول‌های گیرنده نور در شبکیه بسیار بیشتر از انسان است و این پرندگان می‌توانند جزئیات را از فاصله‌ای چند برابر دورتر ببینند.

علاوه بر این، عقاب‌ها دارای برآمدگی‌هایی در شبکیه به نام فووه (Fovea) هستند که دید بسیار دقیق را ممکن می‌کنند. بسیاری از گونه‌های عقاب دو فووه در هر چشم دارند؛ ویژگی‌ای که به آنها اجازه می‌دهد هم روبه‌رو و هم در زوایای دیگر، طعمه را با وضوح بالایی دنبال کنند.

البته این به آن معنا نیست که عقاب می‌تواند بدون محدودیت به خورشید خیره شود. همانند بسیاری از جانوران، نگاه مستقیم و طولانی به خورشید می‌تواند به چشم آسیب برساند. آنچه عقاب انجام می‌دهد، استفاده از زاویه مناسب نور خورشید است، نه خیره شدن مستقیم به قرص خورشید.

سرعت، ارتفاع و نور؛ ترکیبی مرگبار

موفقیت شکار عقاب فقط به قدرت پنجه‌ها وابسته نیست. این پرنده معمولاً از ارتفاع زیاد، با صبر فراوان و پس از بررسی دقیق محیط، لحظه حمله را انتخاب می‌کند.

اگر جهت باد، شیب زمین و موقعیت خورشید هم به نفع او باشد، احتمال موفقیت بیشتر می‌شود. برای مثال، عقاب ممکن است چند دقیقه در آسمان اوج بگیرد تا خورشید در موقعیتی قرار گیرد که دید طعمه را مختل کند و سپس حمله نهایی را آغاز کند.

در واقع، عقاب از هر عامل طبیعی که بتواند برتری کوچکی ایجاد کند، استفاده می‌کند. در طبیعت، همین برتری‌های کوچک اغلب تفاوت میان یک شکار موفق و یک تلاش ناموفق را رقم می‌زنند.

آیا همه پرندگان شکاری از این ترفند استفاده می‌کنند؟

این رفتار فقط به عقاب‌ها محدود نیست. شاهین‌ها، باز‌ها و برخی دیگر از پرندگان شکاری نیز گاهی مسیر حمله خود را با توجه به موقعیت خورشید انتخاب می‌کنند. البته شدت استفاده از این تاکتیک به گونه، نوع شکار و شرایط محیطی بستگی دارد.

از سوی دیگر، تحقیقات نشان داده است که پرندگان شکاری همواره از یک روش ثابت برای شکار استفاده نمی‌کنند. آنها رفتار خود را با شرایط محیط سازگار می‌کنند؛ گاهی خورشید را به نفع خود به کار می‌گیرند، گاهی از جهت باد استفاده می‌کنند و گاهی نیز با بهره‌گیری از پوشش گیاهی یا ناهمواری‌های زمین، تا آخرین لحظه از دید طعمه پنهان می‌مانند.

به گزارش راز بقا، پرواز به سمت خورشید یک قانون همیشگی برای عقاب‌ها نیست، اما زمانی که شرایط مناسب باشد، می‌تواند به یک مزیت تاکتیکی مهم تبدیل شود. نور شدید خورشید دید طعمه را کاهش می‌دهد، در حالی که بینایی فوق‌العاده عقاب به او اجازه می‌دهد همچنان هدف خود را با دقت دنبال کند.