چرا گربه‌ها وقتی صدایشان می‌کنیم خودشان را به نشنیدن می‌زنند؟ راز رفتار حیوانی که حرف انسان را می‌فهمد اما همیشه اطاعت نمی‌کند
اگر گربه‌تان را صدا می‌زنید و او حتی سرش را هم برنمی‌گرداند، شاید تصور کنید صدایتان را نشنیده است؛ اما پژوهش‌های علمی نشان می‌دهند گربه‌ها می‌توانند صدای صاحبشان را تشخیص دهند، نام خودشان را از کلمات دیگر جدا کنند و حتی نام اعضای خانواده را یاد بگیرند. پس چرا برخلاف سگ‌ها به فرمان‌های انسان واکنش نشان نمی‌دهند؟ پاسخ این معما را باید در تاریخ تکامل، شیوه اهلی‌شدن و شخصیت مستقل گربه‌ها جست‌وجو کرد.
فهرست محتوا
تصور کنید سگتان را صدا می‌زنید؛ احتمالاً با دیدن شما دم تکان می‌دهد، به‌سمتتان می‌دود و منتظر فرمان بعدی می‌ماند. اما اگر همین کار را با گربه خانگی‌تان انجام دهید، ممکن است فقط گوشش را کمی تکان بدهد، نگاهی کوتاه به شما بیندازد و دوباره به خوابیدن ادامه دهد؛ انگار نه انگار که صدایش کرده‌اید!
این رفتار برای بسیاری از صاحبان گربه آشناست. گاهی حتی این تصور به وجود می‌آید که گربه‌ها برخلاف سگ‌ها، توانایی درک دستورهای انسان را ندارند یا چندان به صدای صاحبشان اهمیت نمی‌دهند. اما پژوهش‌های علمی تصویر متفاوتی ارائه می‌کنند: گربه‌ها می‌توانند صدای انسان‌های آشنا را تشخیص دهند، نام خودشان را از کلمات دیگر جدا کنند و حتی ارتباط میان نام و چهره اعضای خانواده را یاد بگیرند.
پس اگر گربه شما صدایتان را می‌شنود و به درخواستتان عمل نمی‌کند، احتمالاً مسئله ناتوانی در فهمیدن نیست. برای پیدا کردن پاسخ باید به هزاران سال قبل، زمانی که گربه‌ها هنوز حیواناتی وحشی بودند و در اطراف سکونتگاه‌های انسان پرسه می‌زدند، برگردیم.
گربه‌ها و سگ‌ها از ابتدا برای یک زندگی مشترک تربیت نشدند
یکی از مهم‌ترین دلایل تفاوت رفتار گربه‌ها و سگ‌ها را باید در گذشته تکاملی آن‌ها جست‌وجو کرد.
سگ‌های امروزی از تبار گرگ‌ها هستند؛ جانورانی که زندگی اجتماعی و همکاری گروهی در بقای آن‌ها اهمیت زیادی دارد. هماهنگی میان اعضای گروه، تشخیص جایگاه اجتماعی و واکنش به رفتار سایر اعضا از ویژگی‌های مهم زندگی گرگ‌هاست.
در طول فرایند اهلی‌شدن سگ‌ها نیز انسان‌ها به‌تدریج حیواناتی را برای همکاری در شکار، نگهبانی، گله‌داری و انجام وظایف مختلف انتخاب و پرورش دادند. در نتیجه، توانایی توجه به انسان و پاسخ‌دادن به نشانه‌ها و فرمان‌های او به یکی از ویژگی‌های مهم بسیاری از نژادهای سگ تبدیل شد.
اما مسیر گربه‌ها متفاوت بود.
اجداد گربه‌های خانگی، گربه‌های وحشی آفریقایی بودند که برخلاف گرگ‌ها، بیشتر به‌صورت انفرادی شکار می‌کردند. آن‌ها برای یافتن غذا، دفاع از قلمرو و زنده ماندن به همکاری دائمی با اعضای یک گروه وابسته نبودند.
حدود ۱۰ هزار سال پیش، با گسترش کشاورزی و شکل‌گیری سکونتگاه‌های انسانی، انبارهای غلات به محل تجمع موش‌ها و سایر جوندگان تبدیل شدند. این منابع غذایی، گربه‌های وحشی را به اطراف جوامع انسانی کشاندند. انسان‌ها نیز از حضور شکارچیانی که جمعیت جوندگان را کنترل می‌کردند سود می‌بردند.
به این ترتیب، رابطه میان انسان و گربه شکل گرفت؛ رابطه‌ای که برخلاف بسیاری از نمونه‌های اهلی‌سازی، تا حد زیادی با نزدیک‌شدن تدریجی گربه‌ها به محیط زندگی انسان آغاز شد.
گربه‌ها برای شکار موش‌ها به انسان نیاز داشتند، اما برخلاف سگ‌ها قرار نبود وظایف پیچیده‌ای را با فرمان انسان انجام دهند. آن‌ها همچنان بخش زیادی از استقلال رفتاری خود را حفظ کردند.
گربه‌ها واقعاً صدای صاحبشان را می‌شناسند
شاید عجیب‌ترین بخش ماجرا این باشد که گربه‌ای که هنگام صدا زدن هیچ واکنشی نشان نمی‌دهد، ممکن است کاملاً متوجه شده باشد چه کسی او را صدا کرده است.
در سال ۲۰۱۳، پژوهشگرانی به سرپرستی آتسوکو سایتو از دانشگاه توکیو مطالعه‌ای انجام دادند تا مشخص کنند گربه‌های خانگی می‌توانند صدای صاحبشان را از صدای افراد غریبه تشخیص دهند یا نه.
در این آزمایش، صدای چند فرد غریبه و سپس صدای صاحب گربه برای حیوان پخش شد؛ درحالی‌که صاحب حیوان خارج از میدان دید او قرار داشت.
پژوهشگران متوجه شدند بسیاری از گربه‌ها در ابتدا به صداها واکنش نشان می‌دهند، اما به‌تدریج و با تکرار صداهای مشابه، واکنششان کاهش پیدا می‌کند. بااین‌حال، هنگامی که صدای صاحبشان پخش می‌شود، واکنش آن‌ها دوباره افزایش می‌یابد.
این واکنش‌ها معمولاً به شکل چرخاندن سر، حرکت گوش‌ها یا تغییر جهت نگاه دیده می‌شدند؛ نه لزوماً میو کردن، نزدیک شدن یا حرکت به‌سمت صاحب.
نتیجه پژوهش نشان داد گربه‌ها می‌توانند تنها با استفاده از نشانه‌های صوتی، صدای انسان آشنا را از صدای افراد غریبه تشخیص دهند.
بنابراین، ممکن است گربه شما صدایتان را بشنود، شما را بشناسد و حتی تصمیم بگیرد هیچ واکنش آشکاری نشان ندهد!
گربه‌ها نام خودشان را هم یاد می‌گیرند
پژوهش دیگری که در سال ۲۰۱۹ در نشریه علمی Scientific Reports منتشر شد، نشان داد توانایی تشخیص گفتار انسان در گربه‌ها فراتر از شناسایی صدای صاحبشان است.
در این مطالعه، محققان توانایی گربه‌ها را برای تشخیص نام خودشان از میان کلمات دیگر بررسی کردند.
گربه‌ها در معرض مجموعه‌ای از کلمات و نام‌ها قرار گرفتند. پژوهشگران ابتدا چند واژه عمومی یا نام گربه‌های دیگر را برای آن‌ها پخش کردند و سپس نام خود حیوان را به گوشش رساندند.
نتایج نشان داد گربه‌های خانگی می‌توانند نام خودشان را از کلمات عمومی و حتی نام گربه‌های دیگری که با آن‌ها زندگی می‌کنند تشخیص دهند. نکته جالب اینکه این توانایی حتی زمانی مشاهده شد که نام گربه توسط فردی غریبه بیان می‌شد.
البته تشخیص نام به معنای درک کامل مفهوم آن مانند انسان نیست. آنچه آزمایش نشان داد این بود که گربه‌ها می‌توانند تفاوت آوایی نام خود را یاد بگیرند و آن را از واژه‌های دیگر متمایز کنند.
این یافته نشان می‌دهد گربه‌ها در زندگی روزمره اطلاعات صوتی مربوط به انسان‌ها را دریافت و پردازش می‌کنند؛ حتی اگر همیشه پاسخی که ما انتظار داریم ارائه ندهند.
آن‌ها حتی نام اعضای خانواده را به چهره‌شان ربط می‌دهند!
مطالعه‌ای دیگر در سال ۲۰۲۲، تصویر جالب‌تری از توانایی شناختی گربه‌ها ارائه کرد.
پژوهشگران در این تحقیق بررسی کردند که آیا گربه‌ها می‌توانند نام یک گربه آشنا یا یکی از اعضای خانواده انسانی خود را به چهره او ارتباط دهند یا خیر.
در آزمایش، ابتدا نام یک حیوان یا انسان آشنا پخش می‌شد و سپس تصویر چهره‌ای روی نمایشگر ظاهر می‌شد. گاهی نام و تصویر با یکدیگر مطابقت داشتند و گاهی پژوهشگران تصویری متفاوت از فرد یا حیوان مورد اشاره نشان می‌دادند.
گربه‌های خانگی در بعضی از شرایط، هنگام مشاهده تصویر نامتناسب مدت بیشتری به صفحه نمایش نگاه می‌کردند؛ رفتاری که می‌تواند نشانه‌ای از انتظار ذهنی و تشخیص ناهماهنگی میان نام و چهره باشد.
نتایج همچنین نشان داد گربه‌هایی که در خانواده‌های انسانی بزرگ‌تری زندگی می‌کردند و مدت بیشتری با اعضای خانواده در ارتباط بودند، در تشخیص ارتباط میان نام و چهره انسان‌ها عملکرد قابل‌توجه‌تری داشتند.
این پژوهش به این معنا نیست که گربه‌ها زبان انسان را مانند ما می‌فهمند؛ اما نشان می‌دهد آن‌ها می‌توانند از محیط اجتماعی خود اطلاعات پیچیده‌ای یاد بگیرند، بدون اینکه کسی به‌صورت رسمی به آن‌ها آموزش داده باشد.
پس چرا گربه‌ها مثل سگ‌ها فرمان‌بردار نیستند؟
پاسخ این سؤال فقط به میزان هوش حیوان مربوط نمی‌شود.
در یک پژوهش مقایسه‌ای که در سال ۲۰۲۳ در نشریه Scientific Reports منتشر شد، عملکرد سگ‌ها و گربه‌ها در استفاده از اشاره دست انسان برای پیدا کردن غذا بررسی شد.
در این آزمایش، پژوهشگران از حیوانات خواستند با استفاده از نشانه‌های اشاره‌ای انسان، محل پاداش را پیدا کنند. سگ‌ها در مجموع عملکرد موفق‌تری داشتند و بیشتر از گربه‌ها توانستند از اشاره‌های انسان برای انتخاب درست استفاده کنند.
بااین‌حال، نکته مهم این بود که گربه‌ها در محیط خانه نسبت به محیط آزمایشگاهی آمادگی بیشتری برای مشارکت نشان می‌دادند.
این تفاوت اهمیت زیادی دارد؛ زیرا نشان می‌دهد رفتار حیوان در محیط آزمایش، میزان همکاری و حتی شرایطی که در آن قرار گرفته است، می‌تواند بر نتیجه آزمون تأثیر بگذارد.
از طرف دیگر، در طول نسل‌های مختلف، سگ‌ها به‌طور گسترده برای انجام وظایف مشخص و همکاری با انسان انتخاب شده‌اند؛ درحالی‌که گربه‌ها بیشتر به دلیل توانایی شکار جوندگان و سازگاری با محیط انسانی مورد توجه قرار گرفتند.
در نتیجه، انتظار اینکه هر دو حیوان به یک شکل به فرمان‌های انسان پاسخ دهند، چندان منطقی نیست.
گربه‌ها هم آموزش‌پذیرند؛ به شرطی که دلیلی برای همکاری داشته باشند
تصور اینکه گربه‌ها آموزش‌پذیر نیستند، با یافته‌های علمی سازگار نیست.
گربه‌ها می‌توانند یاد بگیرند هنگام شنیدن یک کلمه مشخص به‌سمت صاحبشان بروند، از یک مانع عبور کنند، روی نقطه‌ای مشخص بنشینند یا حتی یک وسیله را به صاحب خود برگردانند.
اما یکی از عوامل مهم در آموزش آن‌ها، انگیزه است.
اگر گربه متوجه شود انجام یک رفتار با دریافت خوراکی مورد علاقه، بازی یا یک تجربه خوشایند همراه است، احتمال تکرار آن رفتار بیشتر می‌شود.
در مقابل، تکرار یک دستور بدون ایجاد انگیزه یا استفاده از روش‌های تنبیهی ممکن است نتیجه مطلوبی نداشته باشد.
ثبات در آموزش نیز اهمیت زیادی دارد. اگر یک عضو خانواده برای درخواست یک رفتار از کلمه‌ای استفاده کند و عضو دیگر همان رفتار را با علامتی کاملاً متفاوت بخواهد، یادگیری برای حیوان دشوارتر می‌شود.
به همین دلیل، آموزش گربه بیشتر از آنکه به اطاعت کورکورانه وابسته باشد، به شناخت رفتار، انگیزه و شرایط محیطی حیوان ارتباط دارد.
آیا گربه‌ها عمداً ما را نادیده می‌گیرند؟
شاید نتوان با قطعیت گفت گربه‌ها از روی لجبازی به فرمان‌های انسان بی‌اعتنایی می‌کنند. چنین برداشتی بیش از آنکه یک نتیجه علمی باشد، تفسیر انسانی از رفتار حیوان است.
آنچه پژوهش‌ها نشان می‌دهند این است که گربه‌ها توانایی تشخیص صداها، یادگیری کلمات و برقراری ارتباط اجتماعی با انسان را دارند؛ اما این توانایی الزاماً به معنای تمایل همیشگی برای پاسخ‌دادن نیست.
گربه‌ای که روی مبل خوابیده و با شنیدن نامش فقط گوشش را تکان می‌دهد، ممکن است صدای شما را کاملاً تشخیص داده باشد. بااین‌حال، در آن لحظه ادامه دادن خواب یا دنبال کردن کاری که مشغول انجام آن بوده، برایش جذاب‌تر است.
البته رفتار گربه‌ها یکسان نیست و شخصیت، تجربه‌های گذشته، میزان اجتماعی‌شدن و رابطه آن‌ها با صاحبشان نیز در نوع واکنششان تأثیر دارد.
شاید تفاوت اصلی گربه و سگ در این نباشد که یکی حرف انسان را می‌فهمد و دیگری نه؛ بلکه در این باشد که هرکدام در طول تاریخ تکامل و اهلی‌شدن، رابطه متفاوتی با انسان ساخته‌اند.
بنابراین، دفعه بعد که گربه‌تان را صدا زدید و او بدون کوچک‌ترین حرکتی به خوابیدن ادامه داد، پیش از آنکه تصور کنید صدایتان را نشنیده است، به این احتمال هم فکر کنید: شاید شنیده، شناخته و فقط تصمیم گرفته است فعلاً کاری به درخواست شما نداشته باشد!
خواندنی‌ها
ارسال نظر
ویدیوهای برگزیده
دنیای گیاهان
علم و کیهان