ترفندی عجیب برای فرار از مرگ؛ چرا بعضی حیوانات عمداً خودشان را زشتتر نشان میدهند؟
حیواناتی که سلاح مرگباری مانند شیرها و کرگدنها و سایر حیوانات وحشی ندارند ترفندهای عجیبی برای فرار از مرگ یا شکار شدن دارند. استراتژی آنها این است که اگرچه ابزار دفاعی قدرتمندی برای جلوگیری از مرگ ندارند، اما دست کم میتوانند دست به کارهایی بزنند که شکارچی از شکار آنها منصرف شود. این استراتژی یک نمایش دفاعی است و حیوانات مختلف به روشهای مختلفی از آن استفاده میکنند.
راز بقا: در دنیای حیات وحش، زیبایی همیشه یک مزیت نیست. در بسیاری از گونهها، جانوران تلاش میکنند جذابتر، سالمتر یا بزرگتر به نظر برسند، اما گروهی دیگر دقیقاً برعکس عمل میکنند؛ آنها هنگام احساس خطر، عمداً ظاهر خود را آنقدر ترسناک، زشت یا چندشآور میکنند که شکارچی از حمله منصرف شود.
به گزارش راز بقا، این رفتار که زیستشناسان آن را نوعی نمایش دفاعی (Defensive Display) میدانند، میلیونها سال در جریان تکامل شکل گرفته است. هدف این جانوران، جنگیدن با دشمن نیست؛ بلکه متقاعد کردن اوست که حمله ارزشش را ندارد.
مارمولک یقهدار؛ هیولایی که در یک ثانیه ظاهر میشود
یکی از مشهورترین استادان این ترفند، مارمولک پردهدار (Neck-frilled lizard) است که در شمال استرالیا و گینه نو زندگی میکند.
در حالت عادی، این خزنده کوچک و نسبتاً آرام به نظر میرسد، اما به محض نزدیک شدن شکارچی، پوست چیندار بزرگی را که دور گردنش قرار دارد باز میکند، دهانش را کاملاً میگشاید، صدایی شبیه هیس تولید میکند و حتی روی دو پای عقب میایستد.
در چند ثانیه، جانوری کوچک به موجودی شبیه یک هیولای ماقبل تاریخ تبدیل میشود. این نمایش باعث میشود بسیاری از شکارچیان برای لحظهای تردید کنند و همین چند ثانیه، فرصت فرار مارمولک را فراهم میکند.
قورباغهای که خودش را باد میکند
برخی گونههای قورباغه بارانی و قورباغه شاخدار هنگام خطر، بدن خود را تا حد ممکن باد میکنند.
هدف آنها فقط بزرگتر شدن نیست. وقتی بدن قورباغه گرد و متورم میشود، بلعیدن آن برای مارها یا پرندگان دشوارتر خواهد بود. همزمان پوست جانور نیز چروکیدهتر و ظاهرش نازیباتر میشود و شکارچی با طعمهای روبهرو میشود که دیگر چندان وسوسهکننده نیست.
در بعضی گونهها، این نمایش با صداهای بلند یا باز کردن دهان همراه است تا اثر روانی بیشتری بر مهاجم بگذارد.
کرکس بوقلمونی؛ دفاع با بدبو شدن
گاهی زشت شدن فقط به ظاهر مربوط نیست.
کرکس بوقلمونی (Turkey Vulture) اگر احساس کند در دام شکارچی افتاده و راه فراری ندارد، غذای نیمههضمشده معده خود را روی دشمن استفراغ میکند.
این مایع بوی بسیار تند و زنندهای دارد و نهتنها شکارچی را غافلگیر میکند، بلکه باعث میشود پرهای کرکس سبکتر شوند و راحتتر پرواز کند.
در اینجا جانور عمداً خود را موجودی چندشآور و آلوده نشان میدهد تا دشمن از ادامه حمله صرفنظر کند.
صاریغ؛ استاد نمایش مرگ و پوسیدگی
یکی از عجیبترین نمونهها، صاریغ ویرجینیایی (Virginia opossum) است.
وقتی دیگر هیچ راهی برای فرار باقی نماند، این پستاندار روی زمین میافتد، بدنش شل میشود، زبانش بیرون میآید و حتی از غدد بدنش مایعی با بوی لاشه در حال پوسیدن ترشح میکند.
در واقع، صاریغ فقط خودش را مرده نشان نمیدهد؛ بلکه تلاش میکند مانند یک جسد قدیمی و فاسد به نظر برسد. بسیاری از شکارچیان گوشت تازه را ترجیح میدهند و به لاشههای پوسیده علاقهای ندارند. این نمایش میتواند جان اپاسوم را نجات دهد.
ماهی بادکنکی؛ وقتی زشت شدن از مرگ بهتر است
ماهی بادکنکی (Takifugu و خویشاوندانش) نیز نمونه دیگری از این راهبرد است.
این ماهی هنگام احساس خطر، مقدار زیادی آب یا هوا وارد معده کشسان خود میکند و در چند ثانیه به یک توپ بزرگ، نامتقارن و پر از خار تبدیل میشود.
در این حالت، نهتنها بلعیدن آن تقریباً غیرممکن است، بلکه ظاهر عجیب و غیرعادیاش بسیاری از شکارچیان را دچار تردید میکند. در برخی گونهها، این نمایش با وجود سم بسیار قوی بدن نیز همراه است و خطر حمله را برای مهاجم دوچندان میکند.
زشت شدن؛ یک سلاح تکاملی
آنچه این جانوران را به هم مرتبط میکند، یک اصل مشترک است: آنها تلاش نمیکنند زیباتر یا قویتر دیده شوند، بلکه میخواهند آنقدر نامطلوب، ترسناک یا دردسرساز به نظر برسند که شکارچی از حمله منصرف شود.
زیستشناسان معتقدند این نمایشهای دفاعی نتیجه میلیونها سال انتخاب طبیعی هستند. شکارچیان نیز مانند هر شکارچی دیگری، همواره میان سود و زیان تصمیم میگیرند. اگر یک طعمه بیش از حد خطرناک، بدبو، بزرگ یا عجیب به نظر برسد، اغلب انرژی خود را صرف شکار آسانتری میکنند.
خواندنیها
ارسال نظر
ویدیوهای برگزیده
دنیای گیاهان
علم و کیهان