حیوانی که قربانی سبک زندگی خودش میشود؛ چرا پانداها یکی از سختترین حیوانات جهان برای عاشق شدن هستند؟
احتمالا سختترین و پیچیدهترین فرآیند تولید مثل در بین پستانداران به خرس پاندا تعلق میگیرد؛ حیوانی که در ظاهر بسیار دوست داشتنی است و کسی احتمالا انتظار ندارد بداند که عجیبترین و پیچیدهترین فرآیند تولید مثل دست کم در بین پستانداران را از آن خود کرده است. اما چرا این پستاندار چنین فرآیند تولید مثلی عجیبی دارد و این فرآیند چگونه است؟
راز بقا: در نگاه اول، پانداهای غولپیکر شاید یکی از دوستداشتنیترین و آرامترین حیوانات روی زمین به نظر برسند؛ موجوداتی پشمالو با چهرهای معصوم که ساعتها مشغول جویدن بامبو هستند. اما پشت این ظاهر آرام، یکی از پیچیدهترین داستانهای تولیدمثل در دنیای حیوانات پنهان شده است.
به گزارش راز بقا، پانداها از نظر زیستی یکی از سختترین پستانداران جهان برای تولیدمثل محسوب میشوند. کاهش جمعیت آنها در دهههای گذشته تنها به دلیل از بین رفتن زیستگاه نبوده، بلکه رفتارهای خاص تولیدمثلی این حیوان نیز نقش مهمی در دشواری بقای آن داشته است. در واقع، پانداها برای «عاشق شدن» شرایطی دارند که طبیعت آن را به یک مسابقه سخت و کوتاه تبدیل کرده است.
فقط چند روز فرصت برای عشق؛ پنجره باروری بسیار کوتاه مادهها
یکی از عجیبترین ویژگیهای تولیدمثل پانداها، فرصت بسیار محدود مادهها برای بارداری است.
پانداهای ماده تنها یک بار در سال وارد دوره فحلی میشوند و این دوره معمولاً بسیار کوتاه است؛ گاهی فقط ۲۴ تا ۷۲ ساعت زمان وجود دارد که ماده بتواند باردار شود.
این یعنی اگر در این مدت کوتاه جفتگیری موفقیتآمیز اتفاق نیفتد، باید یک سال دیگر صبر کرد.
برای حیوانی که در طبیعت زندگی میکند و جمعیت پراکندهای دارد، این محدودیت یک مشکل بزرگ است. نر و ماده باید دقیقاً در زمان مناسب یکدیگر را پیدا کنند؛ اتفاقی که در جنگلهای وسیع چین همیشه آسان نیست.
خرسهایی که بیشتر به غذا علاقه دارند تا جفتگیری
یکی از تناقضهای عجیب درباره پانداها این است که حیوانی با جثه بزرگ و قدرت بدنی بالا، انرژی بسیار کمی برای فعالیتهای دیگر دارد.
دلیل اصلی این موضوع رژیم غذایی آنهاست.
با اینکه پانداها از نظر علمی در خانواده خرسها قرار میگیرند و اجدادشان گوشتخوار بودهاند، امروزه تقریباً تمام غذای خود را از بامبو تأمین میکنند. اما بامبو ارزش غذایی پایینی دارد و بخش زیادی از آن قابل هضم نیست.
یک پاندا ممکن است روزانه حدود ۱۰ تا ۱۵ کیلوگرم بامبو بخورد تا انرژی مورد نیاز خود را تأمین کند.
نتیجه این رژیم غذایی کمانرژی این است که پانداها معمولاً حیواناتی کمتحرک هستند. آنها ساعتهای زیادی از روز را صرف غذا خوردن و استراحت میکنند و برخلاف بسیاری از پستانداران، رفتارهای اجتماعی و رقابتهای شدید تولیدمثلی کمتری دارند.
وقتی غریزه هم باید آموزش ببیند!
یکی از عجیبترین مشکلاتی که دانشمندان در برنامههای تکثیر پانداها در اسارت با آن روبهرو شدند، این بود که برخی پانداها رفتار طبیعی جفتگیری را به خوبی یاد نگرفته بودند.
در گذشته، پژوهشگران حتی فیلمهایی از جفتگیری پانداها را برای پانداهای نر جوان نمایش میدادند تا رفتار طبیعی را بهتر یاد بگیرند؛ روشی که شاید عجیب به نظر برسد، اما نشان میداد مشکلات تولیدمثل این حیوان تا چه اندازه پیچیده است.
البته امروزه روشهای علمی پیشرفتهتری برای حفاظت و تکثیر پانداها استفاده میشود، اما این موضوع نشان داد که حتی غریزههای طبیعی نیز در این حیوان میتوانند تحت تأثیر شرایط محیطی قرار بگیرند.
ماده پاندا؛ مادرانی با بارداریهای عجیب
داستان تولیدمثل پانداها حتی پس از جفتگیری نیز عجیب باقی میماند.
مانند برخی دیگر از خرسها، پانداها توانایی تأخیر در لانهگزینی جنین را دارند. یعنی جنین بلافاصله رشد خود را آغاز نمیکند و بدن مادر میتواند شروع رشد جنین را تا زمانی مناسب به تأخیر بیندازد.
دوره بارداری پانداها نیز بسیار متغیر است و معمولاً حدود سه تا پنج ماه طول میکشد.
نوزاد پاندا هنگام تولد یکی از کوچکترین نوزادان نسبت به اندازه بدن مادر در میان پستانداران است. یک توله پاندا هنگام تولد تنها حدود ۱۰۰ گرم وزن دارد؛ یعنی تقریباً به اندازه یک فنجان کوچک قهوه.
پانداها؛ قربانی سبک زندگی آرام خودشان
پانداها میلیونها سال با همین سبک زندگی در طبیعت دوام آوردهاند، اما تغییرات انسانی شرایط را دشوارتر کرده است.
تکهتکه شدن جنگلهای بامبو، کاهش ارتباط میان جمعیتهای مختلف پاندا و محدود شدن قلمرو آنها باعث شده پیدا کردن جفت مناسب سختتر شود.
با این حال، تلاشهای حفاظتی در چین باعث شده وضعیت این حیوان نسبت به گذشته بهتر شود. ایجاد مناطق حفاظتشده و برنامههای تکثیر علمی، نقش مهمی در افزایش جمعیت پانداها داشته است.
خواندنیها
ارسال نظر
ویدیوهای برگزیده
دنیای گیاهان
علم و کیهان