«نوک‌شاخ خاکستری هندی»؛ بازگشت یک پرندهٔ کمیاب به جنگل‌های هند پس از ۶۰ سال

راز بقا: یک گونهٔ کمیاب پرنده که حدود ۶۰ سال از منطقهٔ جنگلی گیر در ایالت گجرات هند ناپدید شده بود، اکنون دوباره به این زیست‌بوم بازگشته است. نوک‌شاخ خاکستری هندی (Indian Grey Hornbill) پس از اجرای یک برنامهٔ دقیق احیای حیات‌وحش، نه‌تنها در این منطقه زنده مانده، بلکه برای چند سال پیاپی نیز موفق به تولیدمثل شده است. 

این پرندگان در فاصلهٔ سال‌های ۲۰۲۱ تا ۲۰۲۳ طی چند مرحله دوباره به جنگل‌های گیر منتقل شدند؛ در مجموع حدود ۴۰ پرنده رهاسازی شدند. پژوهشگران اکنون نشانه‌هایی می‌بینند که جمعیت آنها می‌تواند به‌صورت مستقل و پایدار ادامه پیدا کند.

بازگشت این پرنده فقط موفقیت یک گونهٔ خاص نیست؛ زیرا حضور نوک‌شاخ‌ها (Hornbills) نشانه‌ای از سلامت یک جنگل است. این پرندگان به درختان بزرگ و قدیمی، حفره‌های مناسب برای لانه‌سازی، درختان میوه‌ده و مناطق جنگلی پیوسته نیاز دارند؛ بنابراین وجود دوبارهٔ آنها نشان می‌دهد که شرایط زیست‌محیطی منطقه بهبود یافته است. 

نوک‌شاخ خاکستری هندی را گاهی «کشاورزان جنگل» می‌نامند، چون با خوردن میوه‌ها و پراکندن دانه‌ها به رشد دوبارهٔ درختان کمک می‌کنند؛ به‌ویژه دانه‌های بزرگی که بسیاری از پرندگان کوچک‌تر قادر به جابه‌جایی آنها نیستند. 

روش لانه‌سازی این پرنده نیز بسیار خاص است: ماده داخل حفرهٔ یک درخت بزرگ قرار می‌گیرد و ورودی را با گل، بقایای میوه و مواد طبیعی می‌بندد و فقط شکافی کوچک باقی می‌گذارد. نر از طریق همان شکاف برای ماده و جوجه‌ها غذا می‌آورد تا زمانی که آمادهٔ خروج شوند. این رفتار نشان می‌دهد که حفظ درختان کهنسال برای بقای این گونه حیاتی است.

برنامهٔ احیای گیر تنها شامل انتقال پرندگان نبود؛ بلکه بازسازی زیستگاه، پایش حرکت پرندگان، بررسی تولیدمثل و همکاری با جوامع محلی نیز بخشی از آن بود. این پروژه اکنون به‌عنوان نمونه‌ای موفق از حفاظت علمی از تنوع زیستی شناخته می‌شود.