کشیم جقه‌سفید؛ پرنده‌ای با چشم‌هایی شبیه یاقوت قرمز که انگار از دل یک نقاشی بیرون آمده است

راز بقا: در دنیای پرندگان، گاهی یک ویژگی کوچک کافی است تا یک گونه را به اثری هنری تبدیل کند. کشیم جقه‌سفید (White-tufted Grebe) که نام علمی آن Rollandia rolland است، یکی از همین پرندگان است؛ پرنده‌ای آبزی که پیش از آنکه توجه شما را به رفتارهای غواصی یا مهارت شکارش جلب کند، با چشم‌های قرمز یاقوتی درخشانش شما را مسحور می‌کند. این چشم‌ها در کنار پرهای تیره و دسته‌پرهای سفید دو سوی سر، چهره‌ای به وجود آورده‌اند که گویی با قلم‌موی یک نقاش طراحی شده است.

اما زیبایی این پرنده فقط به ظاهرش محدود نمی‌شود؛ پشت این نگاه نافذ، یکی از شکارچیان ماهر تالاب‌های آمریکای جنوبی پنهان شده است.

چشم‌هایی که برای زندگی زیر آب ساخته شده‌اند

اولین چیزی که در چهره کشیم جقه‌سفید نگاه را می‌رباید، چشم‌هایی است که مانند دو یاقوت سرخ روی صورت تیره‌اش می‌درخشند. این چشم‌های قرمز آتشین، در کنار جقه‌های سفید دو سوی سر، چهره‌ای به این پرنده داده‌اند که گویی با ظرافت یک جواهر تراش خورده است.

دانشمندان معتقدند چشم‌های کشیم‌ها برای تشخیص حرکت طعمه در آب‌های کم‌نور و گل‌آلود تکامل یافته‌اند. عدسی و شبکیه این پرندگان به گونه‌ای سازگار شده که هنگام شیرجه، بتوانند ماهی‌های کوچک، سخت‌پوستان و حشرات آبزی را حتی در شرایط نوری نامناسب نیز تشخیص دهند.

در فصل تولیدمثل، این چشم‌های درخشان در کنار جقه‌های سفید دو طرف سر، نقش مهمی در نمایش‌های جفت‌یابی دارند؛ نمایش‌هایی که طی آن دو پرنده روبه‌روی هم شنا کرده، سر خود را بالا می‌گیرند و حرکات هماهنگ و نمایشی اجرا می‌کنند.

غواصی که بیشتر وقتش را زیر آب می‌گذراند

کشیم جقه‌سفید از خانواده کشیم‌ها (Grebes) است؛ گروهی از پرندگان که بیشتر عمر خود را روی آب می‌گذرانند.

بر خلاف اردک‌ها، پاهای این پرنده بسیار عقب‌تر از مرکز بدن قرار گرفته است. همین ویژگی باعث می‌شود روی خشکی دست‌وپاچلفتی به نظر برسد، اما در آب به یک غواص فوق‌العاده سریع تبدیل شود.

هنگام احساس خطر، به جای پرواز کردن، معمولاً با یک حرکت ناگهانی به زیر آب می‌رود و چندین متر دورتر از محل اولیه سر از آب بیرون می‌آورد.

خانه‌ای میان نیزارهای آمریکای جنوبی

زیستگاه اصلی کشیم جقه‌سفید، تالاب‌ها، دریاچه‌های آب شیرین، آبگیرها و رودخانه‌های آرام در کشورهای آمریکای جنوبی مانند:

• آرژانتین
• شیلی
• بولیوی
• پرو
• پاراگوئه
• اروگوئه
• جنوب برزیل

است.

برخی جمعیت‌های این گونه در ارتفاعات رشته‌کوه آند زندگی می‌کنند، در حالی که گروهی دیگر در دریاچه‌های کم‌ارتفاع پاتاگونیا دیده می‌شوند.

استاد شیرجه‌های طولانی

کشیم جقه‌سفید بیشتر غذای خود را از زیر آب به دست می‌آورد.

رژیم غذایی آن شامل:

• ماهی‌های کوچک
• لارو حشرات
• سخت‌پوستان
• قورباغه‌های کوچک
• نرم‌تنان

است.

این پرنده می‌تواند ده‌ها ثانیه زیر آب بماند و با کمک پاهای قدرتمند خود بدون ایجاد موج زیاد حرکت کند؛ مهارتی که شکار را برای طعمه بسیار دشوار می‌کند.

جوجه‌هایی که روی پشت والدین سفر می‌کنند

یکی از زیباترین رفتارهای کشیم جقه‌سفید، مراقبت از جوجه‌ها است.

پس از خروج جوجه‌ها از تخم، آن‌ها ساعت‌های زیادی را روی پشت پدر یا مادر سپری می‌کنند. پرنده بالغ هنگام شنا یا حتی غواصی کوتاه، جوجه‌ها را روی پشت خود حمل می‌کند تا از شکارچیان و سرمای آب در امان بمانند.

این رفتار در میان کشیم‌ها بسیار شناخته‌شده است و احتمال زنده ماندن جوجه‌ها را به شکل چشمگیری افزایش می‌دهد.

چرا این پرنده این‌قدر زیبا به نظر می‌رسد؟

زیبایی کشیم جقه‌سفید حاصل ترکیب چند ویژگی است:

• چشم‌های طلایی و درخشان
• جقه‌های سفید در دو سوی سر
• گردن باریک و کشیده
• منقار کوتاه و تیز
• پرهای خاکستری و مشکی با تضاد رنگی چشمگیر

در فصل جفت‌گیری، این تضاد رنگ‌ها به او ظاهری می‌دهد که بسیاری از عکاسان حیات‌وحش آن را یکی از فوتوژنیک‌ترین پرندگان آبزی آمریکای جنوبی می‌دانند.

آیا کشیم جقه‌سفید در خطر انقراض است؟

بر اساس ارزیابی‌های اتحادیه بین‌المللی حفاظت از طبیعت (IUCN)، کشیم جقه‌سفید در حال حاضر در رده کمترین نگرانی (Least Concern) قرار دارد، زیرا پراکندگی گسترده‌ای در آمریکای جنوبی دارد و جمعیت آن در مقیاس جهانی هنوز پایدار ارزیابی می‌شود.

با این حال، خشک شدن تالاب‌ها، آلودگی منابع آب، تخریب نیزارها و تغییرات اقلیمی می‌توانند در آینده زیستگاه‌های این غواص زیبا را با تهدید روبه‌رو کنند.

راز بقا

گاهی مشهورترین ویژگی یک جانور نه قدرت، نه سرعت و نه اندازه آن، بلکه نگاهی است که فراموش نمی‌شود. کشیم جقه‌سفید از همان پرندگانی است که اگر یک بار چشم‌های طلایی و نافذش را از نزدیک ببینید، به سختی می‌توانید تصویرش را از ذهن پاک کنید. این نگاه درخشان تنها یک زیبایی ظاهری نیست؛ حاصل میلیون‌ها سال تکامل برای شکار در زیر آب و بقا در تالاب‌های پهناور آمریکای جنوبی است؛ جایی که هنر و علم، در چهره یک پرنده کوچک به هم می‌رسند.

تصاویر از: sol.plumita