فیلم دیدنی از «حمام آفتاب» کرکس‌ها در پارک ملی گلستان؛ چرا کرکس‌ها وسط تابستان بال‌هایشان را باز می‌کنند؟

راز بقا: اگر در یک روز گرم تابستانی کرکسی را ببینید که روی صخره یا شاخه درخت ایستاده، بال‌های عظیمش را کاملاً باز کرده و بی‌حرکت رو به خورشید مانده است، شاید تصور کنید حیوان از شدت گرما درمانده شده است. اما واقعیت دقیقاً برعکس است؛ کرکس‌ها عمداً آفتاب می‌گیرند.

این رفتار که در پرنده‌شناسی با نام Spread-wing sunning یا «حمام آفتاب با بال‌های باز» شناخته می‌شود، سال‌هاست ذهن دانشمندان را به خود مشغول کرده و پژوهش‌ها نشان می‌دهد این کار تنها یک دلیل ندارد، بلکه مجموعه‌ای از مزایای زیستی را برای این لاشه‌خواران فراهم می‌کند.

آیا واقعاً کرکس‌ها حمام آفتاب می‌گیرند؟

بله. این موضوع کاملاً مستند است و در گونه‌های مختلف کرکس‌های دنیای قدیم و جدید بار‌ها مشاهده و مطالعه شده است. پژوهشگران از دهه ۱۹۸۰ تاکنون این رفتار را بررسی کرده‌اند و تقریباً همه اتفاق نظر دارند که کرکس‌ها به‌طور آگاهانه در معرض نور مستقیم خورشید قرار می‌گیرند.

اما برخلاف تصور رایج، این رفتار فقط در زمستان یا صبح‌های سرد دیده نمی‌شود؛ کرکس‌ها حتی در روز‌های گرم تابستان نیز بال‌های خود را باز می‌کنند.

چرا کرکس‌ها زیر آفتاب می‌ایستند؟

دانشمندان چند توضیح برای این رفتار ارائه کرده‌اند.

۱. خشک کردن پر‌ها

یکی از پذیرفته‌شده‌ترین فرضیه‌ها این است که کرکس‌ها پس از بارندگی، شبنم صبحگاهی یا نوشیدن آب، بال‌های خود را باز می‌کنند تا پرهایشان سریع‌تر خشک شود.

تحقیقات میدانی روی کرکس بوقلمونی (Turkey Vulture) نشان داده است که این رفتار زمانی که پرنده خیس باشد، بسیار بیشتر دیده می‌شود.

۲. تنظیم دمای بدن

در ساعات اولیه صبح، بدن کرکس‌ها پس از یک شب استراحت خنک‌تر می‌شود. باز کردن بال‌ها باعث می‌شود سطح بیشتری از بدن در معرض نور خورشید قرار گیرد و پرنده سریع‌تر گرم شود؛ در نتیجه زودتر می‌تواند پرواز کرده و از جریان‌های هوای گرم (Thermals) برای اوج گرفتن استفاده کند.

۳. ضدعفونی طبیعی پر‌ها

شاید جالب‌ترین فرضیه به سبک زندگی کرکس‌ها مربوط باشد.

کرکس‌ها از لاشه حیوانات تغذیه می‌کنند؛ محیطی سرشار از باکتری‌ها، قارچ‌ها و سایر میکروارگانیسم‌ها. پژوهش‌های جدید نشان می‌دهد قرار گرفتن طولانی‌مدت پر‌ها در برابر نور خورشید، به‌ویژه اشعه فرابنفش (UV)، می‌تواند به کاهش برخی میکروب‌های روی پر‌ها کمک کند.

به همین دلیل بعضی پژوهشگران از نور خورشید به عنوان نوعی «ضدعفونی‌کننده طبیعی» برای کرکس‌ها یاد می‌کنند. البته هنوز مشخص نیست این مهم‌ترین دلیل این رفتار باشد.

۴. مبارزه با انگل‌ها

فرضیه دیگری می‌گوید افزایش دمای پر‌ها باعث می‌شود شپش‌ها و سایر انگل‌های خارجی فعال‌تر شوند و هنگام تمیز کردن بدن، راحت‌تر توسط پرنده حذف شوند.

هرچند برخی مطالعات از این ایده حمایت می‌کنند، اما هنوز شواهد قطعی برای آن وجود ندارد و دانشمندان آن را یکی از چند علت احتمالی می‌دانند.

پس چرا این کار را وسط تابستان هم انجام می‌دهند؟

اینجاست که ماجرا جالب می‌شود.

اگر هدف فقط گرم شدن بدن بود، کرکس‌ها نباید در روز‌های داغ تابستان هم این رفتار را تکرار می‌کردند. اما مشاهدات میدانی نشان داده است که آنها در هوای گرم نیز بار‌ها با بال‌های باز زیر نور خورشید می‌ایستند.

همین موضوع باعث شده بسیاری از پرنده‌شناسان نتیجه بگیرند که حمام آفتاب در کرکس‌ها احتمالاً چندین کارکرد هم‌زمان دارد؛ از خشک کردن پر‌ها گرفته تا کاهش بار میکروبی و نگهداری از سلامت پوشش پرها.

رفتاری که هنوز همه رازهایش کشف نشده است

با وجود ده‌ها سال تحقیق، دانشمندان هنوز نمی‌توانند با اطمینان بگویند مهم‌ترین دلیل باز کردن بال‌ها در کرکس‌ها چیست. حتی مقاله‌ای مرجع که در مجله علمی The Condor منتشر شده، نتیجه می‌گیرد که این رفتار احتمالاً چندمنظوره است و نمی‌توان آن را تنها به تنظیم دمای بدن نسبت داد.

توضیحات راز بقا

برای ما، ایستادن زیر آفتاب سوزان تابستان کار عجیبی به نظر می‌رسد؛ اما برای کرکس، خورشید چیزی فراتر از یک منبع گرماست. نور خورشید هم پرهایش را خشک می‌کند، هم شاید بخشی از میکروب‌ها و انگل‌های مزاحم را از بین ببرد و هم او را برای ساعت‌ها پرواز بر فراز آسمان آماده کند. شاید به همین دلیل است که این پرندگان، حتی در داغ‌ترین روز‌های سال، گاهی بی‌حرکت می‌ایستند و بال‌هایشان را مثل دو صفحه سیاه رو به خورشید می‌گشایند؛ گویی طبیعت برایشان یک حمام آفتاب رایگان تدارک دیده است.

فیلم دیدنی منصور کمیلی را ببینید: