۲۰ هزار دیوار سنگی کوچک چگونه یک بیابان را زنده کردند؟ داستان عجیب یک زوج در آریزونا

راز بقا: در سال ۱۹۸۲، «جوسایا آستین» و همسر وقتش «والر کلارک» یک دامداری فرسوده به نام El Coronado Ranch را در کوهستان‌های جنوب‌شرقی آریزونا خریدند.آستین برای جلوگیری از تخریب بیشتر یک مسیر جاده‌ای، مقداری سنگ و نخالهٔ بتنی را در مسیر یک آبراههٔ کوچک ریخت. او در آن زمان تصور نمی‌کرد همین کار ساده بعد‌ها به یک پروژهٔ بزرگ احیای طبیعت تبدیل شود.

آنها طی حدود ۱۰ سال، نزدیک به ۲۰ هزار بند سنگی کوچک در آبراهه‌ها و بستر رودخانه‌های دامداری ساختند. این سازه‌ها که محلی‌ها به آنها «ترینچرا» (Trincheras) می‌گویند، معمولاً فقط تا ارتفاع زانو هستند.
وظیفهٔ این بند‌های کوچک، متوقف کردن کامل آب نیست؛ بلکه سرعت آب باران‌های موسمی را کم می‌کنند. در نتیجه، آب فرصت بیشتری پیدا می‌کند تا در خاک نفوذ کند، به‌جای اینکه با سرعت جاری شود و خاک را بشوید و فرسایش ایجاد کند.

پس از چند سال، زوج متوجه پدیده‌ای جالب شدند: گیاهان اطراف هر یک از این توده‌های سنگی حتی در گرم‌ترین ماه‌های تابستان سبز باقی می‌ماندند؛ در حالی که بخش‌های دیگر زمین خشک و قهوه‌ای می‌شد.

این موضوع توجه «لورا نورمن»، پژوهشگر سازمان زمین‌شناسی آمریکا (USGS)، را جلب کرد. او در اوایل دههٔ ۲۰۰۰ از منطقه بازدید کرد و مشاهده کرد پوشش گیاهی اطراف این بند‌ها بسیار سالم‌تر از مناطق اطراف است. سپس یک مطالعهٔ بلندمدت برای بررسی علت این تفاوت انجام شد.

نتیجهٔ پژوهش چه بود؟

پژوهشگران دو حوزهٔ آبریز را با یکدیگر مقایسه کردند: یکی دارای بند‌های سنگی قدیمی و دیگری بدون این سازه‌ها.

نتایج بسیار قابل توجه بود:
حجم کل جریان آب رودخانه در منطقهٔ دارای بند‌ها حدود ۲۸ درصد بیشتر بود.
جریان آب در آن منطقه حدود ۴ هفته بیشتر از منطقهٔ بدون بند ادامه پیدا کرد.
در هنگام بارندگی‌های شدید، اوج جریان آب تقریباً نصف شد؛ زیرا بند‌های سنگی شدت سیلاب ناگهانی را کاهش می‌دادند.
بیشتر بند‌های اولیه حتی پس از ۳۰ سال همچنان کار می‌کردند. 

چرا چند ردیف سنگ می‌تواند چنین اثری داشته باشد؟

هر بند سنگی مقداری رسوب، برگ‌های خشک و مواد آلی را پشت خود جمع می‌کند. به‌تدریج، خاکی مسطح‌تر و اسفنج‌مانند شکل می‌گیرد که می‌تواند آب را در خود نگه دارد.

سپس علف‌ها و بوته‌ها در این خاک رشد می‌کنند. ریشه‌های گیاهان خاک را تثبیت می‌کنند و سایهٔ آنها نیز باعث خنک‌تر ماندن زمین و کاهش تبخیر آب می‌شود.

به این ترتیب، یک چرخهٔ مثبت شکل می‌گیرد: آب بیشتر در خاک می‌ماند → گیاهان بیشتر رشد می‌کنند → خاک بهتر آب را نگه می‌دارد → جریان آب برای مدت طولانی‌تری ادامه پیدا می‌کند.

این روش امروزه نمونه‌ای از چیزی است که پژوهشگران آن را «زیرساخت طبیعی» (Natural Infrastructure) می‌نامند؛ یعنی استفاده از سازه‌های ساده و طبیعی مانند سنگ، چوب، بقایای گیاهی یا خاک برای بازسازی چرخهٔ آب و کاهش فرسایش در مناطق خشک.

البته دانشمندان تأکید می‌کنند که چنین بند‌هایی به‌تنهایی نمی‌توانند خشکسالی را برطرف کنند و میزان موفقیت آنها به شرایط محلی و میزان بارندگی نیز بستگی دارد. با این حال، داستان این دامداری در آریزونا نشان می‌دهد که گاهی یک راهکار بسیار ساده و کم‌هزینه می‌تواند در طول چند دهه تأثیر چشمگیری بر یک اکوسیستم داشته باشد.