تمساح‌هایی که از جنگل فرار کردند و به غارها پناه بردند؛ حالا پوستشان نارنجی شده و خفاش می‌خورند!

راز بقا: در تاریکی مطلق غارهای آباندای گابن، جایی که نور خورشید هرگز به آن نمی‌رسد، گروهی از تمساح‌های کوتوله آفریقایی زندگی می‌کنند؛ شکارچیانی که به‌جای ماهی و سخت‌پوستان رودخانه، خفاش و جیرجیرک غاری می‌خورند. عجیب‌تر اینکه بعضی از آنها به رنگ نارنجی درآمده‌اند و پژوهش‌های ژنتیکی نشان می‌دهد این جمعیت زیرزمینی برای مدت طولانی از خویشاوندان جنگلی خود جدا بوده است.

تمساح در جایی که انتظارش را ندارید

داستان این تمساح‌ها به جنگل‌های بارانی گابن در آفریقای مرکزی برمی‌گردد؛ جایی که رودخانه‌ها، تالاب‌ها و جنگل‌های مرطوب زیستگاه معمول تمساح پوزه‌کوتاه آفریقایی هستند.

اما در نزدیکی تالاب فرناند واز، شبکه‌ای از غارهای آهکی به نام غارهای آباندا وجود دارد. در یکی از این شبکه‌ها، یعنی غار موگومبی، گروهی از همین تمساح‌ها وارد دنیایی کاملاً متفاوت شده‌اند؛ دنیایی زیرزمینی، تاریک و پوشیده از فضولات خفاش‌ها.

این جمعیت نخستین بار در جریان اکتشافات غار در حدود سال ۲۰۰۸ مورد توجه قرار گرفت و پژوهش‌های دقیق‌تر از سال ۲۰۱۰ آغاز شد. در آن زمان، پژوهشگران با صحنه‌ای روبه‌رو شدند که انتظارش را نداشتند: چشم‌های تمساح‌ها در تاریکی غار به آنها خیره شده بود.

چرا یک تمساح باید وارد غار شود؟

پاسخ احتمالی، ساده‌تر از چیزی است که به نظر می‌رسد: غذا.

مطالعه‌ای که در African Journal of Ecology منتشر شد، رژیم غذایی تمساح‌های غارنشین را با تمساح‌های همان گونه در محیط بیرون مقایسه کرد. نتیجه شگفت‌انگیز بود.

تمساح‌های داخل غار تقریباً به‌طور کامل از منابع غذایی همان محیط زیرزمینی استفاده می‌کردند؛ عمدتاً خفاش‌ها و جیرجیرک‌های غاری. در مقابل، تمساح‌های جنگلی بیشتر از سخت‌پوستان آب شیرین و حشرات تغذیه می‌کردند.

یعنی این تمساح‌ها فقط گاهی برای پناه گرفتن وارد غار نشده‌اند؛ دست‌کم بخشی از جمعیت، یک زندگی غذایی متفاوت در زیر زمین پیدا کرده است.

متیو شرلی، یکی از پژوهشگران اصلی این جمعیت، در گزارش جدید نشنال جئوگرافیک توضیح داده است که وقتی پژوهشگران معده برخی از تمساح‌ها را بررسی کردند، بقایای خفاش در آنها دیده شد. اکنون تصاویر دوربین‌های نصب‌شده در غار حتی نشان داده‌اند که تمساح‌ها چگونه در کمین خفاش‌ها می‌نشینند.

خفاش‌ها خودشان غذای تمساح‌ها را به زمین می‌آورند

زندگی در غار شاید در نگاه اول برای یک شکارچی بزرگ عجیب باشد، اما آباندای زیرزمینی یک مزیت بزرگ دارد: جمعیت عظیم خفاش‌ها.

هنگام غروب، خفاش‌ها از محل‌های استراحت خود خارج می‌شوند. برخی از آنها هنگام عبور از بخش‌های تنگ غار گرفتار می‌شوند یا به زمین سقوط می‌کنند. تمساح‌هایی که پایین منتظر هستند، فرصت چندانی را از دست نمی‌دهند.

گزارش تازه نشنال جئوگرافیک حتی از مشاهده تمساح‌هایی خبر می‌دهد که برای گرفتن خفاش‌ها از زمین جدا شده و به سمت آنها جهش می‌کنند. این رفتار پیش‌تر به‌صورت مستقیم ثبت نشده بود.

این موضوع اهمیت زیادی دارد، چون پژوهشگران پیش‌تر می‌دانستند این تمساح‌ها خفاش می‌خورند، اما مشاهده مستقیم روش شکار آنها بسیار دشوار بود. ورود انسان به غار باعث می‌شود رفتار طبیعی حیوان تغییر کند؛ به همین دلیل دوربین‌های کنترل از راه دور توانستند چیزی را ثبت کنند که سال‌ها از چشم پژوهشگران پنهان مانده بود.

چرا پوست بعضی از آنها نارنجی شده است؟

یکی از عجیب‌ترین ویژگی‌های تمساح‌های آباندا رنگ پوست آنهاست.

تمساح پوزه‌کوتاه آفریقایی در حالت معمول پوستی تیره و خاکستری دارد، اما بعضی از تمساح‌های غارنشین به رنگ نارنجی متمایل شده‌اند.

اما این رنگ لزوماً نشانه یک جهش ژنتیکی عجیب نیست.

کف غار پوشیده از مقدار زیادی گوانو یا فضولات خفاش است. این ماده حاوی ترکیباتی مانند اوره است و آب غار را به محیطی شیمیایی بسیار متفاوت از زیستگاه سطحی تبدیل می‌کند. پژوهشگران معتقدند تماس طولانی‌مدت پوست تمساح با این محیط می‌تواند باعث فرسایش و تغییر رنگ آن شود.

بنابراین تمساح نارنجی آباندا ممکن است در واقع نمونه‌ای از تأثیر مستقیم یک اکوسیستم عجیب بر بدن یک جانور باشد.

زندگی در تاریکی چه بلایی سر بینایی آورده است؟

زندگی دائمی در تاریکی فشار متفاوتی بر بدن وارد می‌کند.

پژوهشگران در تمساح‌های غارنشین تفاوت‌های ظاهری و رفتاری با جمعیت‌های سطحی مشاهده کرده‌اند. برخی افراد غارنشین تقریباً نابینا به نظر می‌رسند و از آنجا که محیط زندگی‌شان فاقد نور است، بینایی احتمالاً دیگر همان اهمیتی را ندارد که برای یک تمساح جنگلی دارد.

با این حال، نباید تصور کرد که این تمساح‌ها یک‌شبه «نابینا» شده‌اند. کاهش اهمیت بینایی، تفاوت‌های بدنی و تغییرات ژنتیکی احتمالی، اگر واقعاً نتیجه سازگاری تکاملی باشند، فرآیندهایی هستند که در مقیاس نسل‌های بسیار زیاد رخ می‌دهند.

نکته عجیب‌تر: تمساح‌های غارنشین لزوماً ضعیف‌تر نیستند

شاید تصور کنیم زندگی در یک غار تاریک، بدون ماهی و بدون منابع غذایی معمول، باید برای تمساح‌ها فاجعه‌بار باشد.

اما پژوهش علمی تصویر متفاوتی ارائه کرد.

در مطالعه سال ۲۰۱۶، بچه‌تمساح‌های غارنشین از نظر وضعیت بدنی به‌طور معناداری شرایط بهتری نسبت به بچه‌تمساح‌های جنگلی داشتند. درباره تمساح‌های بالغ نیز وضعیت بدنی افراد غارنشین بالاتر بود، هرچند تعداد نمونه‌ها برای نتیجه‌گیری قطعی کافی نبود.

دلیل احتمالی روشن است: در غار، غذا ممکن است محدود باشد، اما همان غذایی که وجود دارد، به شکل نسبتاً قابل‌اعتمادی در دسترس است؛ به‌خصوص وقتی هزاران خفاش در همان محیط زندگی می‌کنند.

از طرف دیگر، داخل غار برخی از شکارچیان و رقبای سطح زمین نیز حضور ندارند.

آیا این تمساح‌ها در حال تبدیل شدن به یک گونه جدید هستند؟

اینجاست که داستان از یک حیوان عجیب به یک مسئله تکاملی جذاب تبدیل می‌شود.

مطالعات ژنتیکی نشان داده‌اند که جمعیت غارنشین آباندا با جمعیت‌های سطحی تفاوت ژنتیکی دارد. این موضوع نشان می‌دهد که آنها برای مدت قابل‌توجهی از خویشاوندان بیرون غار جدا بوده‌اند.

اما یک نکته مهم وجود دارد: هنوز نمی‌توان با قطعیت گفت یک گونه جدید تمساح در حال شکل‌گیری است.

پژوهشگران از یک جمعیت جداافتاده و نشانه‌های واگرایی ژنتیکی صحبت می‌کنند؛ اینکه این تفاوت‌ها در نهایت به شکل‌گیری یک گونه مستقل منجر شود یا نه، نیازمند پژوهش‌های بیشتر است.

در واقع، این یکی از جذاب‌ترین آزمایشگاه‌های طبیعی برای مطالعه تکامل است: یک جمعیت کوچک از یک خزنده در محیطی کاملاً متفاوت از زیستگاه معمول خود زندگی می‌کند و دانشمندان می‌توانند ببینند که انزوا و فشارهای محیطی چگونه ممکن است مسیر تکامل را تغییر دهند.

تمساح‌هایی که غار را ترک نکردند

در جریان دو اکتشاف در سال‌های ۲۰۱۰ و ۲۰۱۱ حدود ۲۰ تمساح در بخش‌های بررسی‌شده غار مشاهده شد؛ البته این عدد به معنای جمعیت دقیق کل غار نیست، زیرا تمام شبکه زیرزمینی به‌طور کامل بررسی نشده است. بزرگ‌ترین نمونه‌ای که در آن مطالعات ثبت شد حدود ۱.۷ متر طول داشت.

این جمعیت امروز یکی از عجیب‌ترین نمونه‌های سازگاری خزندگان با محیط زیرزمینی محسوب می‌شود.

اما بقای آنها تضمین‌شده نیست.

تمساح پوزه‌کوتاه آفریقایی در خارج از این غارها با فشارهایی مانند شکار برای گوشت و از بین رفتن زیستگاه مواجه است. حتی برای جمعیت غارنشین نیز حفاظت از خود غار اهمیت حیاتی دارد، زیرا تمام زنجیره غذایی آنها به همان اکوسیستم محدود زیرزمینی وابسته است. گزارش جدید نشنال جئوگرافیک نیز بر آسیب‌پذیری این جمعیت و نبود حفاظت رسمی کافی از غارهای آباندا تأکید کرده است.

غار آباندای گابن؛ یک اکوسیستم کامل در تاریکی

ماجرا فقط درباره چند تمساح عجیب نیست.

در غارهای آباندا، خفاش‌ها مقدار زیادی ماده آلی وارد محیط زیرزمینی می‌کنند. فضولات آنها به منبع مهمی برای اکوسیستم غار تبدیل می‌شود و حشرات و دیگر موجودات از این منابع استفاده می‌کنند. در نهایت، تمساح‌ها نیز از بخشی از همین زنجیره غذایی تغذیه می‌کنند.

به بیان ساده، خفاش‌ها غذا را وارد غار می‌کنند و تمساح‌ها در انتهای این زنجیره غذایی منتظر آنها هستند.

این همان چیزی است که غار آباندا را به یک آزمایشگاه طبیعی شگفت‌انگیز تبدیل کرده است؛ جایی که یک خزنده معمولاً جنگل‌زی، در تاریکی زیر زمین، رژیم غذایی و سبک زندگی متفاوتی پیدا کرده است.

و شاید عجیب‌ترین بخش ماجرا این باشد که این تمساح‌ها برای زنده ماندن مجبور نشدند با تاریکی بجنگند؛ آنها راهی برای زندگی کردن در آن پیدا کردند.

پرسش‌های متداول

تمساح‌های غارنشین آباندا کجا زندگی می‌کنند؟
این جمعیت در سیستم غارهای آباندا در گابن، در غرب آفریقای مرکزی، زندگی می‌کند.

آیا تمساح‌های غار آباندا یک گونه جدید هستند؟
خیر، هنوز به‌عنوان گونه‌ای مستقل شناخته نشده‌اند. پژوهش‌ها تفاوت‌های ژنتیکی و زیستی قابل‌توجهی را نشان داده‌اند، اما برای اثبات شکل‌گیری یک گونه جدید به شواهد بیشتری نیاز است.

تمساح‌های غارنشین چه می‌خورند؟
مطالعات علمی نشان داده‌اند که آنها عمدتاً از خفاش‌ها و جیرجیرک‌های غاری تغذیه می‌کنند، در حالی که تمساح‌های همان گونه در محیط‌های جنگلی رژیم غذایی متفاوتی دارند.

چرا بعضی از تمساح‌های غار نارنجی هستند؟
پژوهشگران این رنگ را بیشتر به تماس طولانی‌مدت با محیط غنی از فضولات خفاش و ترکیبات شیمیایی موجود در آن نسبت می‌دهند، نه اینکه الزاماً یک جهش ژنتیکی باعث نارنجی شدن آنها شده باشد.

آیا تمساح‌های آباندا نابینا هستند؟
برخی از افراد غارنشین نشانه‌هایی از کاهش شدید بینایی دارند، اما بهتر است آنها را به‌طور کلی «کاملاً نابینا» معرفی نکنیم؛ سازگاری آنها با تاریکی پیچیده‌تر از یک تغییر ساده در بینایی است.

چطور تمساح‌ها در تاریکی خفاش شکار می‌کنند؟
آنها در نقاطی که خفاش‌ها حرکت می‌کنند کمین می‌کنند و گاهی خفاش‌های افتاده یا گرفتار را می‌گیرند. تصاویر جدید دوربین‌های کنترل از راه دور حتی شکار مستقیم خفاش توسط این تمساح‌ها را ثبت کرده است.

منابع:
National Geographic – The Huge Impact of Africa’s Teeny-Tiny Crocs
African Journal of Ecology – Diet and body condition of cave-dwelling dwarf crocodiles in Gabon
National Geographic – Orange Cave Crocodiles May Be Evolving Into a New Species
Live Science – Footage of cave crocodiles hunting bats
University of South Florida – Full research record